Ból krzyża z krążka międzykręgowego – skąd się bierze i jak się go leczy

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Ból dolnej części pleców, potocznie ból krzyża, jest jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie. Według danych przytoczonych w pracy w 2017 roku w każdej chwili cierpiało na niego około 577 milionów ludzi. Jedną z ważnych przyczyn jest zwyrodnienie krążków międzykręgowych, czyli elastycznych „poduszek” między kręgami. Według autorów odpowiada ono za około 26–42% przypadków bólu krzyża.

Autorzy opisali budowę krążka, zmiany zachodzące w nim podczas zwyrodnienia, mechanizmy powstawania bólu oraz obecne i przyszłe metody leczenia.

Jak przeprowadzono badanie

Jest to przegląd narracyjny – omówienie literatury naukowej przygotowane przez badaczy, a nie systematyczne zestawienie wszystkich badań według ścisłych reguł. Praca łączy wiedzę z badań laboratoryjnych, na zwierzętach i obserwacji klinicznych. Autorzy nie przeprowadzili własnych nowych badań na pacjentach.

Co wykazało

Krążek składa się z galaretowatego jądra w środku, otoczonego mocnym, włóknistym pierścieniem. Zwyrodnienie może zaczynać się już w młodości. Z wiekiem i pod wpływem obciążeń krążek traci wodę i zdolność do samonaprawy, staje się niższy i mniej sprężysty. Do zwyrodnienia przyczyniają się też m.in. urazy, słabe odżywienie krążka, geny, palenie tytoniu i otyłość. Same zmiany zwyrodnieniowe często nie bolą.

Ból pojawia się zwykle w bardziej zaawansowanym stadium. Autorzy opisują, że w uszkodzonym krążku rozwija się stan zapalny, a do jego wnętrza – normalnie pozbawionego nerwów – wrastają drobne włókna nerwowe i naczynia krwionośne. Przyczynia się to do odczuwania bólu, a z czasem układ nerwowy może stawać się nadwrażliwy. Według cytowanych badań osoby ze zwyrodnieniem krążka mają dwa do trzech razy większe ryzyko bólu pleców niż osoby bez takich zmian.

Obecne leczenie polega na łagodzeniu bólu: lekach przeciwzapalnych i przeciwbólowych, rehabilitacji z ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie tułowia, często połączonej z terapią poznawczo-behawioralną, a także zastrzykach i zabiegach wykonywanych przez specjalistów od bólu. Operację rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga przez co najmniej 2–3 miesiące lub gdy narastają objawy ucisku nerwów. Autorzy podkreślają, że żadna z tych metod nie zatrzymuje samego zwyrodnienia ani nie odbudowuje krążka. Terapie mające to robić – genowe, komórkowe czy z użyciem czynników wzrostu – są dopiero na etapie badań.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz przewlekły ból krzyża, warto wiedzieć, że zmiany zwyrodnieniowe krążków są bardzo częste i nie zawsze same w sobie są przyczyną bólu. Większość bólów krzyża mija bez specjalnego leczenia, ale u części osób staje się przewlekła.

O wyborze leczenia – lekach, rehabilitacji, zabiegach czy ewentualnej operacji – decyduje się z lekarzem po ocenie objawów i badań. Pilnej konsultacji wymagają objawy takie jak narastające osłabienie nóg, drętwienie w okolicy krocza czy problemy z kontrolą pęcherza. Leczenie regeneracyjne krążka nie jest jeszcze standardem.

Ograniczenia badania

To przegląd narracyjny, więc dobór omawianych prac zależał od autorów i nie zawiera on liczbowej oceny skuteczności poszczególnych metod leczenia. Duża część opisanych mechanizmów pochodzi z badań laboratoryjnych i na zwierzętach. Mechanizm bólu pochodzącego z krążka nie jest w pełni poznany. Badanie było finansowane z grantów publicznych z Malezji i Irlandii; autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Zwyrodnienie krążków międzykręgowych jest częstą przyczyną bólu krzyża – ból wiąże się ze stanem zapalnym i wrastaniem nerwów do uszkodzonego krążka. Obecne leczenie łagodzi objawy, a metody odbudowy krążka wciąż są badane.