Czat w telefonie zachęcający seniorów do szczepienia przeciw pneumokokom

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Pneumokoki to bakterie, które mogą wywołać zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zakażenie krwi. U osób po 65. roku życia te choroby są częstsze i groźniejsze. Szczepienie przeciw pneumokokom skutecznie przed nimi chroni, a w Hongkongu jest dla seniorów bezpłatne. Mimo to w 2023 roku zaszczepiło się tam tylko 35,3% osób z tej grupy wiekowej.

Wcześniej skuteczne okazywały się rozmowy telefoniczne z pielęgniarkami czy wizyty domowe, ale wymagają one dużo pracy ludzi. Autorzy sprawdzili, czy podobny efekt może dać chatbot, czyli program prowadzący rozmowę w popularnym komunikatorze w telefonie.

Jak przeprowadzono badanie

Było to badanie z losowym przydziałem prowadzone w Hongkongu w latach 2023–2024. Uczestników wylosowano spośród numerów z książki telefonicznej. Wzięły w nim udział 374 osoby w wieku 65 lat i więcej (średnio 69,6 roku), które korzystały ze smartfona i nie były wcześniej szczepione przeciw pneumokokom.

Połowa uczestników korzystała z „hybrydowego” chatbota. Co miesiąc przez 4 miesiące pytał on, czy dana osoba zamierza się zaszczepić, i w zależności od odpowiedzi wysyłał inne treści. Osobom niezainteresowanym pokazywał film lekarza o zagrożeniu chorobą, wahającym się – film o skuteczności i bezpieczeństwie szczepionki z wypowiedziami zaszczepionych seniorów, a zdecydowanym – adresy najbliższych punktów szczepień i prośbę o zaplanowanie terminu. Chatbot od razu odpowiadał też na pytania, korzystając z przygotowanej bazy odpowiedzi. Druga grupa dostawała przez tego samego chatbota co miesiąc link do standardowego filmu z tymi samymi informacjami, a na pytania odpowiadali później pracownicy projektu. Szczepienie po 12 miesiącach potwierdzano zdjęciem dowodu szczepienia.

Co wykazało

W grupie z dopasowanym chatbotem zaszczepiło się 29,4% uczestników, a w grupie ze standardowym filmem – 18,7%. Według obliczeń autorów oznacza to, że na każde około 9 osób objętych dopasowanym programem przypadało jedno dodatkowe szczepienie. Uczestnicy tej grupy byli też po roku bardziej gotowi do szczepienia i częściej ukończyli przynajmniej jedną sesję z chatbotem (79,7% wobec 57,8%). Zadali łącznie 164 pytania, z których tylko 9 wykraczało poza przygotowaną bazę odpowiedzi.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz 65 lat lub więcej, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym o szczepieniu przeciw pneumokokom – to jedno z zalecanych szczepień w starszym wieku. To badanie pokazuje, że rzetelne, dopasowane do wątpliwości informacje i możliwość zadania pytania pomagają podjąć decyzję.

Programy w telefonie mogą być dobrym źródłem przypomnień, ale nie zastąpią rozmowy z lekarzem. O tym, czy i jaką szczepionkę przyjąć, decyduje się wspólnie z lekarzem, który zna twój stan zdrowia i wcześniejsze szczepienia.

Ograniczenia badania

Badanie dotyczyło wyłącznie seniorów z Hongkongu, którzy używali smartfona i komunikatora, więc wyniki mogą nie przenosić się na inne kraje, inne systemy szczepień ani na osoby niekorzystające z telefonu. Osób po 75. roku życia było stosunkowo mało, a część zaproszonych odmówiła udziału – ci, którzy się zgodzili, mogli być bardziej otwarci na szczepienie. Nie sprawdzono, który element pomógł bardziej: dopasowane treści czy szybkie odpowiedzi na pytania. Gotowość do szczepienia i dane o zdrowiu pochodziły z deklaracji uczestników. Mimo lepszego wyniku nadal zaszczepiła się mniej niż jedna trzecia osób z tej grupy.

Najważniejsze w skrócie

Chatbot w telefonie, który dopasowywał treści do gotowości seniora do szczepienia i od razu odpowiadał na pytania, zwiększył odsetek zaszczepionych przeciw pneumokokom z 18,7% do 29,4% w porównaniu ze standardowym filmem informacyjnym. To tani sposób wspierania profilaktyki, ale wyniki dotyczą Hongkongu.