Karmienie piersią po drugim roku życia a próchnica u małych dzieci

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Światowa Organizacja Zdrowia i UNICEF zalecają karmienie wyłącznie piersią przez pierwsze 6 miesięcy, a potem – obok innych pokarmów – do 2. roku życia lub dłużej. Jednocześnie od lat trwa dyskusja, czy bardzo długie karmienie piersią nie sprzyja próchnicy wczesnego dzieciństwa, czyli ubytkom w zębach mlecznych u dzieci poniżej około 6 lat.

Wcześniejsze przeglądy dawały sprzeczne wyniki. Autorzy z Brazylii chcieli zaktualizować wiedzę, bez ograniczeń językowych, i sprawdzić, czy karmienie piersią dłużej niż 12 miesięcy wiąże się z większym ryzykiem próchnicy.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą – czyli uporządkowane wyszukanie badań i statystyczne połączenie ich wyników. Autorzy przeszukali osiem baz publikacji oraz tzw. szarą literaturę (m.in. prace doktorskie) do maja 2024 roku. Włączyli 25 badań obserwacyjnych – takich, w których naukowcy nie wpływają na sposób karmienia, tylko obserwują dzieci przez pewien czas. Łącznie objęły one 19 681 dzieci, głównie z Brazylii i Japonii, ale też m.in. z Tajlandii, Holandii, Norwegii i Australii.

Co wykazało

U dzieci karmionych piersią dłużej niż 24 miesiące ryzyko próchnicy było około 2,4 raza większe (względne ryzyko 2,44). Ten wynik pochodzi jednak z połączenia tylko dwóch badań kohortowych. W analizie częstości próchnicy dzieci karmione piersią ponad 12 miesięcy miały ją częściej (iloraz szans 1,86), a karmione ponad 24 miesiące – jeszcze częściej.

Dla karmienia trwającego od 12 do 24 miesięcy nie stwierdzono istotnego statystycznie wzrostu ryzyka, choć wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły. Autorzy ocenili ogólną pewność dowodów jako niską.

W omówieniu przypominają też jedyne duże badanie z losowym przydziałem (PROBIT, ponad 17 tys. par matka–dziecko), w którym promowanie karmienia piersią nie wiązało się ani z większą, ani z mniejszą próchnicą w wieku 6 lat. Różnica ta pokazuje, jak duży wpływ mogą mieć inne czynniki.

Co to oznacza dla pacjenta

Wyniki nie oznaczają, że karmienie piersią szkodzi zębom ani że należy je przerywać. Autorzy podkreślają ogólne korzyści karmienia piersią i sugerują raczej, by przy karmieniu po 2. roku życia szczególnie zadbać o zęby dziecka. Jeśli karmisz dłużej, ważne jest regularne mycie zębów dziecka pastą z fluorem, ograniczanie słodyczy i słodkich napojów oraz wizyty kontrolne u stomatologa dziecięcego.

Decyzja o czasie karmienia należy do rodziców; w razie wątpliwości warto omówić ją z pediatrą, położną lub stomatologiem, który oceni indywidualne ryzyko próchnicy u dziecka.

Ograniczenia badania

Wszystkie badania były obserwacyjne, więc pokazują związek, a nie dowodzą, że to karmienie powoduje próchnicę. Wiele z nich słabo uwzględniało inne ważne czynniki: dietę bogatą w cukier, mycie zębów, stosowanie fluoru czy karmienie w nocy, które w ogóle nie mogło zostać przeanalizowane. Prawie połowa badań nie podała, jak rozpoznawano próchnicę. Najmocniejszy wynik (dla ponad 24 miesięcy) opiera się na dwóch badaniach, a w innych analizach wyniki były bardzo niejednorodne. Pracę częściowo finansowała brazylijska agencja rządowa CAPES.

Najważniejsze w skrócie

Karmienie piersią dłużej niż 2 lata wiązało się w badaniach obserwacyjnych z większym ryzykiem próchnicy u małych dzieci, ale pewność tych dowodów jest niska, a dieta i higiena jamy ustnej mogą odgrywać dużą rolę. Przy długim karmieniu szczególnie ważna jest staranna profilaktyka próchnicy.