Koronektomia zęba mądrości – jak często potrzebny jest ponowny zabieg

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Usunięcie dolnego zęba mądrości bywa ryzykowne, gdy jego korzenie leżą tuż przy nerwie zębodołowym dolnym – nerwie, który odpowiada za czucie w wardze dolnej i brodzie. Jego uszkodzenie przy klasycznym usunięciu zęba zdarza się według przytoczonych danych w 0,4–8,4% przypadków, a trwałe – nawet w 3,6%. Objawia się drętwieniem lub mrowieniem wargi i brody.

Alternatywą jest koronektomia, czyli częściowe usunięcie zęba: chirurg usuwa koronę, a korzenie celowo pozostawia w kości, by nie naruszać nerwu. Pozostawione korzenie mogą jednak z czasem przesuwać się w stronę jamy ustnej, odsłaniać się lub ulegać zakażeniu – wtedy trzeba je usunąć w drugim zabiegu. Autorzy z Włoch sprawdzili, jak często i z jakich powodów taki ponowny zabieg jest potrzebny.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd przeglądów systematycznych, czyli zestawienie wyników wcześniejszych opracowań, z których każde zbierało wiele badań. Autorzy przeszukali sześć baz i rejestrów i włączyli sześć przeglądów (trzy z metaanalizą), obejmujących łącznie 81 badań. Znalazło się w nich 5896 pacjentów w wieku od 12 do 95 lat i 8198 koronektomii, z których 7913 zakończyło się powodzeniem, czyli nie wymagało natychmiastowego usunięcia całego zęba. Liczono tylko ponowne zabiegi wykonane co najmniej 6 miesięcy po koronektomii.

Co wykazało

Ponowny zabieg był potrzebny w 352 przypadkach, co daje około 4,45% (w innym miejscu pracy autorzy podają 4,29%). Tylko jeden przegląd podawał, kiedy do niego dochodziło: od 6 miesięcy do 10 lat po koronektomii, średnio po około 10 miesiącach.

Wśród przyczyn ponownego zabiegu najczęstsze było odsłonięcie korzeni w jamie ustnej (16,76% ponownych zabiegów), dalej zakażenie i ból. Trzeba jednak pamiętać, że w około dwóch trzecich przypadków przyczyna nie została podana.

Przesuwanie się pozostawionych korzeni stwierdzano u około 12% chorych. Zwykle wynosiło ono 2–4 mm w ciągu pierwszych dwóch lat i najczęściej odbywało się w kierunku od nerwu. Uszkodzenie nerwu zębodołowego dolnego po koronektomii było rzadkie – około 0,8% przypadków – a nerwu językowego jeszcze rzadsze. Ból po zabiegu zgłaszało około 10% osób, zakażenie występowało u około 2,5%, a suchy zębodół – bolesny stan zapalny miejsca po zębie – u około 1,3%.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli zdjęcie rentgenowskie lub tomografia pokazują, że twój dolny ząb mądrości leży bardzo blisko nerwu, chirurg może zaproponować koronektomię zamiast usunięcia całego zęba. Ta praca wskazuje, że u większości osób pozostawione korzenie nie sprawiają kłopotów, a ryzyko uszkodzenia nerwu jest małe. Trzeba się jednak liczyć z tym, że u kilku na sto osób potrzebny będzie drugi zabieg, czasem nawet po latach.

Dlatego po koronektomii ważne są wizyty kontrolne i zdjęcia zalecone przez lekarza. Wybór metody zabiegu warto szczegółowo omówić z chirurgiem stomatologicznym – z uwzględnieniem budowy zęba, stanu zdrowia i ryzyka po obu stronach.

Ograniczenia badania

Jakość włączonych przeglądów była zróżnicowana: trzy oceniono jako umiarkowane, jeden jako niskiej jakości, a dwa jako krytycznie niskiej jakości. Przeglądy w dużym stopniu opierały się na tych samych badaniach, więc część danych mogła zostać policzona wielokrotnie. Badania różniły się sposobem kwalifikacji pacjentów, rodzajem zdjęć i długością obserwacji – zwykle nie dłuższą niż 2–3 lata, choć późne powikłania mogą pojawić się później. Często brakowało danych o budowie zęba, chorobach i lekach pacjentów. W samej pracy występują drobne rozbieżności liczb między wynikami a dyskusją. Przegląd nie porównywał wprost koronektomii z usunięciem całego zęba. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów ani zewnętrznego finansowania.

Najważniejsze w skrócie

Po koronektomii dolnego zęba mądrości ponowny zabieg był potrzebny w około 4–4,5% przypadków, najczęściej z powodu odsłonięcia korzeni, a uszkodzenie nerwu zdarzało się rzadko. Dane pochodzą jednak z przeglądów o zróżnicowanej jakości i z dość krótką obserwacją, dlatego po zabiegu zalecane są długoterminowe kontrole.