Uważność i inne metody bez leków na stres psychiczny u osób chorych na raka

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Silny stres psychiczny – lęk, przygnębienie, poczucie bezradności – jest częsty u osób z chorobą nowotworową. Pogarsza samopoczucie i może utrudniać radzenie sobie z objawami fizycznymi.

Brytyjscy badacze chcieli sprawdzić, które metody niefarmakologiczne – czyli niewymagające leków, np. rozmowa z terapeutą, ćwiczenia uważności czy terapia sztuką – pomagają zmniejszyć ten stres na różnych etapach choroby.

Jak przeprowadzono badanie

To przegląd systematyczny – czyli zestawienie badań wyszukanych według z góry ustalonych zasad w ośmiu bazach naukowych. Przegląd zarejestrowano wcześniej w międzynarodowym rejestrze, a dwóch badaczy niezależnie oceniało, które prace włączyć i jaka jest ich jakość.

Włączono 59 badań z udziałem łącznie 17 628 osób, w tym 45 badań z losowym przydziałem. Uczestnicy mieli różne nowotwory, od wczesnego stadium po opiekę paliatywną. Planowano metaanalizę – czyli połączenie wyników w jeden wspólny wynik – ale badania za bardzo się od siebie różniły.

Badania podzielono na grupy według rodzaju pomocy: uważność, rozmowy i terapie grupowe, terapie psychologiczne i psychospołeczne, pisanie ekspresyjne, terapia godności, aplikacje i programy internetowe, wspomnienia życiowe, edukacja i rozwiązywanie problemów, terapie dla par, terapie ruchowe, sztuka i muzyka oraz inne.

Co wykazało

Mniej więcej połowa badań (29 z 59) wykazała istotne zmniejszenie stresu psychicznego. Pozostałe nie znalazły wyraźnej różnicy.

Najwięcej korzystnych wyników dotyczyło uważności, czyli ćwiczeń polegających na świadomym, życzliwym skupieniu uwagi na tym, co dzieje się tu i teraz. Na 9 badań z tą metodą 6 wykazało poprawę, a w kilku efekt był umiarkowany lub duży. Dobrze wypadło też m.in. jedno solidne badanie, w którym terapię opartą na uważności prowadzono przez internet.

Słabsze dowody dotyczyły rozmów terapeutycznych i terapii grupowych. Pojedyncze badania z dużym efektem (np. z jogą czy terapią rozwiązywania problemów) były małe i niskiej jakości.

Autorzy zwracają uwagę, że nawet bardzo krótkie ćwiczenia uważności – trwające kilka minut – można szybko opanować i stosować samodzielnie, także przez bliskich chorego.

Wyniki są zgodne z wcześniejszymi przeglądami innych autorów, które również wskazywały na korzystne, choć zwykle niewielkie lub umiarkowane działanie programów opartych na uważności u osób z chorobą nowotworową.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli chorujesz na raka i odczuwasz silny lęk lub przygnębienie, warto o tym powiedzieć lekarzowi prowadzącemu lub psychoonkologowi. Ćwiczenia uważności mogą być jedną z dostępnych form wsparcia – również w formie internetowej lub krótkich ćwiczeń do wykonywania samodzielnie.

Metody te uzupełniają, a nie zastępują leczenie onkologiczne i pomoc specjalistów. O wyborze formy wsparcia najlepiej zdecydować wspólnie z lekarzem lub psychologiem.

Ograniczenia badania

Ogólna jakość włączonych badań była niska. W 59% z nich osoby oceniające wyniki wiedziały, kto dostał jaką pomoc, w 56% nie policzono z góry potrzebnej liczby uczestników, a prawie 90% nie raportowało działań niepożądanych. Wiele badań było małych, a małe badania często przeceniają efekty.

Stosowano aż 17 różnych skal mierzenia stresu, co utrudnia porównania. Uwzględniono tylko prace po angielsku i opublikowane. Badania pochodziły z różnych krajów i systemów opieki, więc wyniki nie muszą w pełni odpowiadać polskim warunkom.

Najważniejsze w skrócie

Metody bez leków mogą pomagać w stresie psychicznym związanym z rakiem, a najwięcej obiecujących wyników dotyczy uważności. Dowody są jednak niepewne i potrzebne są większe, lepiej zaprojektowane badania.