Odpowiedź immunologiczna typu 2 – wspólny mechanizm astmy, atopowego zapalenia skóry i innych alergii

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Choroby alergiczne – astma, alergiczny nieżyt nosa, przewlekłe zapalenie zatok z polipami, atopowe zapalenie skóry (AZS), eozynofilowe zapalenie przełyku oraz alergie pokarmowe i na leki – dotyczą według autorów prawie miliarda ludzi na świecie.

U większości chorych łączy je wspólny mechanizm: odpowiedź immunologiczna typu 2. To jeden ze sposobów działania układu odpornościowego, który pierwotnie służył obronie przed pasożytami i toksynami. W chorobach alergicznych uruchamia się on jednak przeciwko niegroźnym substancjom, np. pyłkom, roztoczom czy pokarmom.

Jak przeprowadzono badanie

To obszerny przegląd narracyjny – czyli opisowe podsumowanie stanu wiedzy przygotowane przez duży międzynarodowy zespół immunologów i alergologów. Autorzy omawiają komórki i substancje biorące udział w tej odpowiedzi, poszczególne choroby, rolę bariery nabłonkowej oraz leczenie. Nie jest to przegląd systematyczny i nie zawiera nowych danych od pacjentów.

Co wykazało

Proces często zaczyna się w nabłonku – cienkiej warstwie komórek wyściełającej skórę, drogi oddechowe i przewód pokarmowy. Gdy nabłonek zostaje uszkodzony, uwalnia substancje alarmowe (tzw. alarminy). One pobudzają komórki odpornościowe do wytwarzania cząsteczek sygnałowych, m.in. interleukin IL-4, IL-5 i IL-13.

Te z kolei powodują produkcję przeciwciał IgE – odpowiedzialnych za typowe reakcje alergiczne – przyciągają komórki zapalne zwane eozynofilami, zwiększają wydzielanie śluzu i dodatkowo osłabiają barierę nabłonkową. Powstaje błędne koło przewlekłego zapalenia. W astmie może to prowadzić do trwałej przebudowy oskrzeli, a w AZS do świądu i dalszego uszkadzania skóry.

Autorzy rozwijają tzw. teorię bariery nabłonkowej. Zakłada ona, że substancje związane ze współczesnym stylem życia – np. detergenty, emulgatory w żywności i zanieczyszczenia powietrza – uszkadzają nabłonek i mogą sprzyjać wzrostowi liczby chorób alergicznych. Duża część dowodów na to pochodzi z badań na komórkach i myszach.

W leczeniu pojawiły się leki biologiczne blokujące IgE, IL-4 i IL-13, IL-5 lub alarmin TSLP, a także leki z grupy inhibitorów JAK. Przynoszą one dobre efekty w wielu chorobach i grupach wieku, ale nie u wszystkich: według autorów 20–50% chorych na AZS nie ma wyraźnej poprawy po dotychczasowych terapiach.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz kilka chorób alergicznych naraz, np. AZS i astmę, mogą one mieć wspólne podłoże. Warto, by leczący cię lekarze patrzyli na nie całościowo.

Ochrona bariery skóry – np. delikatna pielęgnacja przy AZS – jest elementem leczenia. O włączeniu leków biologicznych lub innych nowoczesnych terapii decyduje alergolog lub dermatolog, często po badaniach. Ta praca nie jest poradnikiem leczenia.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy, w którym autorzy sami dobrali omawiane prace. Teoria bariery nabłonkowej jest w dużej mierze rozwijana przez sam zespół autorów, a wiele jej elementów opiera się na badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, które nie zawsze przenoszą się na ludzi.

Część autorów zgłosiła powiązania finansowe z firmami farmaceutycznymi i biotechnologicznymi, w tym z producentami leków na choroby alergiczne oraz z firmą sprzedającą probiotyki.

Najważniejsze w skrócie

Astma, AZS, alergie pokarmowe i pokrewne choroby często mają wspólny mechanizm – odpowiedź immunologiczną typu 2, związaną z uszkodzeniem bariery nabłonkowej. Nowe leki celujące w ten mechanizm pomagają wielu chorym, ale nie wszystkim, dlatego potrzebne jest bardziej indywidualne podejście.