Palenie tytoniu jako przyczyna wielu chorób – dowody z badań genetycznych

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Wiadomo, że palenie powoduje raka płuca, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) oraz chorobę wieńcową i udar. W przypadku wielu innych chorób było jednak mniej pewne, czy palenie jest ich przyczyną, czy tylko często współwystępuje z nimi, np. z powodu innych nawyków palaczy.

Autorzy ze Szwecji i Wielkiej Brytanii zebrali wyniki badań wykorzystujących tzw. randomizację mendlowską. To metoda, w której zamiast pytać ludzi o palenie, bada się warianty genów zwiększające skłonność do palenia. Geny dziedziczymy losowo od rodziców, więc zwykle nie wiążą się one z innymi czynnikami, takimi jak dieta czy zamożność. Dzięki temu wynik jest bliższy odpowiedzi na pytanie o przyczynę niż w zwykłych badaniach obserwacyjnych.

Jak przeprowadzono badanie

To przegląd systematyczny, czyli uporządkowane wyszukanie wszystkich badań na dany temat – tu w bazie PubMed do lutego 2022 roku. Włączono 29 prac. Autorzy wykonali też 123 nowe analizy, głównie na danych z fińskiego projektu FinnGen, obejmującego ponad 260 tysięcy osób. Następnie połączyli wyniki w metaanalizie. Łącznie oceniono 57 chorób: serca i naczyń, układu pokarmowego, nerwowego, kości i stawów, hormonalne, metaboliczne, oczu oraz nowotwory.

Badano dwie cechy: genetyczną skłonność do rozpoczęcia palenia oraz do palenia przez całe życie, łączącą m.in. intensywność, czas palenia i rzucanie.

Co wykazało

Genetyczna skłonność do palenia wiązała się z wyższym ryzykiem 13 chorób serca i naczyń. Wśród chorób układu pokarmowego dotyczyło to m.in. choroby uchyłkowej jelita, kamicy żółciowej, choroby refluksowej przełyku, choroby Leśniowskiego-Crohna, ostrego zapalenia trzustki i zapalenia przyzębia. Podwyższone było też ryzyko padaczki, złamań, choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnego zapalenia stawów, zespołu policystycznych jajników, cukrzycy typu 2, zwyrodnienia plamki żółtej i zaćmy.

Wśród nowotworów wyższe ryzyko dotyczyło raka płuca, głowy i szyi, przełyku, trzustki, pęcherza moczowego, nerki, szyjki macicy i jajnika oraz białaczki szpikowej. Szczególnie silne związki dotyczyły m.in. tętniaka aorty brzusznej, choroby tętnic obwodowych, ostrego zapalenia trzustki, zapalenia przyzębia oraz raka płuca, przełyku i pęcherza.

Skłonność do palenia wiązała się natomiast z niższym ryzykiem choroby Parkinsona i raka prostaty. Autorzy zaznaczają, że w przypadku raka prostaty może to wynikać z błędu – np. z rzadszego wykrywania tego raka u osób chorujących na inne choroby.

Co to oznacza dla pacjenta

Badanie wzmacnia dowody, że palenie jest przyczyną bardzo wielu chorób, nie tylko płuc i serca. Jeśli palisz, rzucenie palenia to jedna z najważniejszych rzeczy, które możesz zrobić dla zdrowia. Nie warto traktować niższego ryzyka choroby Parkinsona jako argumentu za paleniem – ten wynik jest niepewny, a lista szkód jest bardzo długa.

W rzucaniu palenia pomagają lekarz rodzinny, internista oraz poradnie leczenia uzależnienia od tytoniu. Metodę wsparcia, także ewentualne leczenie, dobiera się wspólnie z lekarzem.

Ograniczenia badania

Randomizacja mendlowska opiera się na założeniach, których nie da się w pełni sprawdzić – np. że badane geny wpływają na chorobę wyłącznie przez palenie. Autorzy stosowali dodatkowe analizy, by to ograniczyć. Wyniki opisują wpływ genetycznej skłonności do palenia, więc nie da się ich wprost przełożyć na ryzyko u osoby palącej określoną liczbę papierosów. Prawie wszystkie badania dotyczyły osób pochodzenia europejskiego. Dla części chorób, np. raka trzustki i jajnika, dwie miary palenia dały niezgodne wyniki. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Dowody genetyczne z kilkuset tysięcy osób wskazują, że palenie papierosów jest przyczyną wielu różnych chorób – serca i naczyń, układu pokarmowego, stawów, oczu i licznych nowotworów. Zapobieganie rozpoczynaniu palenia i rzucanie go to według autorów kluczowe zadanie zdrowia publicznego.