Przepuklina krążka lędźwiowego z bólem promieniującym do nogi – co pomaga bez operacji

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tej pracy

Krążek międzykręgowy, potocznie dysk, to amortyzująca „poduszka” między kręgami. Składa się z galaretowatego jądra i otaczającego je twardszego pierścienia. Gdy pierścień słabnie, m.in. z wiekiem, część krążka może uwypuklić się do kanału kręgowego – to przepuklina. Najczęściej dotyczy odcinka lędźwiowego. Jeśli uciska lub drażni korzeń nerwowy, pojawia się tzw. radikulopatia: ból promieniujący do nogi (np. rwa kulszowa), drętwienie, mrowienie lub osłabienie mięśni.

Autorzy podsumowali aktualne badania o metodach leczenia bez operacji i ocenili siłę dowodów dla każdej z nich. Przypominają, że jeśli nie ma objawów alarmowych, leczenie zachowawcze jest zwykle pierwszym wyborem, a operację rozważa się m.in. przy ciężkich objawach trwających ponad sześć tygodni lub braku poprawy.

Jak powstała ta praca

To przegląd narracyjny: autorzy omówili wybrane badania kliniczne, przeglądy i wytyczne, a następnie – według nieco zmodyfikowanej skali – przypisali każdej metodzie poziom dowodów: B (dowody umiarkowane), C (słabe) lub D (sprzeczne albo brak dowodów). Nie był to przegląd systematyczny i nie przeprowadzono metaanalizy, czyli statystycznego połączenia wyników.

Co wykazała

Umiarkowane dowody skuteczności (poziom B) mają według autorów: edukacja pacjenta i samodzielne radzenie sobie z dolegliwościami, metoda McKenziego (powtarzane ruchy kręgosłupa w określonym kierunku), mobilizacje i manipulacje kręgosłupa, ćwiczenia – m.in. wzmacniające mięśnie stabilizujące tułów, wyciąg w krótkim okresie, mobilizacja nerwów (ćwiczenia poprawiające ruchomość nerwu) oraz zastrzyki nadtwardówkowe, czyli podanie leku w okolicę korzeni nerwowych, które łagodzą ból przez kilka tygodni.

Słabe dowody (poziom C) dotyczą wyciągu w dłuższym okresie i suchego igłowania (nakłuwania bolesnych punktów w mięśniach). Sprzeczne dowody lub ich brak (poziom D) dotyczą leczenia prowadzonego na podstawie badań elektrofizjologicznych, lasera i ultradźwięków oraz elektroterapii. Autorzy radzą, by takich metod raczej unikać. Osobno opisują wyciąg przywracający naturalne wygięcie odcinka lędźwiowego u osób, które je utraciły, oceniając dowody jako wstępne.

Według przytoczonych danych ok. 80% chorych odczuwa poprawę w ciągu 4–6 tygodni leczenia zachowawczego. Operacja daje szybszą ulgę, ale po dwóch latach wyniki leczenia operacyjnego i zachowawczego są zbliżone. Edukacja obejmuje m.in. unikanie całkowitego leżenia w łóżku, dbanie o prawidłową masę ciała i naukę bezpiecznego podnoszenia ciężarów.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz przepuklinę krążka z bólem promieniującym do nogi, w wielu przypadkach warto zacząć od leczenia bez operacji – aktywnej fizjoterapii, ćwiczeń i edukacji. Najlepsze podstawy naukowe mają metody aktywne, a zabiegi takie jak prądy, laser czy ultradźwięki mają słabe uzasadnienie.

Pilnie zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się drętwienie w okolicy krocza, problemy z kontrolą moczu lub stolca albo nagłe osłabienie nogi – autorzy wymieniają je jako objawy alarmowe. Plan leczenia, w tym decyzję o zastrzykach czy operacji, ustalaj z lekarzem i fizjoterapeutą.

Ograniczenia pracy

To przegląd narracyjny, a nie systematyczny – autorzy sami wybierali badania i sami przyznawali poziomy dowodów, korzystając ze zmodyfikowanej skali. Inne opracowania mogą oceniać te same metody inaczej. Autorzy zaznaczają, że w sprawie wyciągu ich ocena różni się od części międzynarodowych wytycznych, które go nie zalecają.

Jeden z autorów uczy metod rehabilitacji i kieruje firmą dostarczającą lekarzom w USA produkty do rehabilitacji zaburzeń postawy. To potencjalny konflikt interesów, istotny zwłaszcza przy ocenie fragmentów o wyciągu przywracającym wygięcie kręgosłupa.

Najważniejsze w skrócie

Przy przepuklinie krążka bez objawów alarmowych zwykle zaczyna się od leczenia bez operacji.

Umiarkowane dowody mają edukacja, ćwiczenia, metoda McKenziego, terapia manualna, krótkotrwały wyciąg, mobilizacja nerwów i zastrzyki nadtwardówkowe.

Laser, ultradźwięki i elektroterapia nie mają przekonujących dowodów skuteczności.

Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza albo nagłe osłabienie nogi wymagają pilnej pomocy lekarskiej.