Lekarz medycyny sportowej Szczecin

Medycyna sportowa – badania, orzeczenia i bezpieczny powrót do treningów

Czym jest medycyna sportowa

Medycyna sportowa to dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem osób aktywnych fizycznie: zawodników wyczynowych, młodzieży trenującej w klubach, a także amatorów, którzy biegają, pływają, jeżdżą na rowerze czy chodzą na siłownię. Specjalista medycyny sportowej ocenia, czy organizm jest gotowy na określony wysiłek, pomaga zapobiegać urazom i przeciążeniom, a gdy do nich dojdzie, wspiera bezpieczny powrót do aktywności.

Lekarz medycyny sportowej korzysta z wiedzy z wielu dziedzin: kardiologii, ortopedii, fizjologii wysiłku, rehabilitacji i dietetyki. Patrzy przy tym na sportowca całościowo, biorąc pod uwagę nie tylko serce czy stawy, ale też sen, odżywianie, obciążenia treningowe i samopoczucie. Dzięki temu specjalista medycyny sportowej łatwiej zauważy problemy, zanim przerodzą się w poważną kontuzję lub chorobę.

Badania i orzeczenia o zdolności do uprawiania sportu

Ważną częścią pracy w tej dziedzinie jest orzecznictwo. Dzieci i młodzież trenujący w klubach oraz zawodnicy biorący udział w zawodach zwykle potrzebują aktualnego orzeczenia o zdolności do uprawiania danej dyscypliny. Takie orzeczenie wydaje specjalista medycyny sportowej po przeprowadzeniu badań. Wymagania mogą się różnić w zależności od dyscypliny, wieku i poziomu rywalizacji, więc szczegóły warto sprawdzić w klubie lub związku sportowym.

Specjalista medycyny sportowej zbiera wtedy wywiad, przeprowadza dokładne badanie fizykalne, mierzy wzrost, masę ciała i ciśnienie, ocenia postawę i układ ruchu oraz zleca EKG spoczynkowe. W zależności od sytuacji lekarz medycyny sportowej może zlecić badania krwi i moczu, próbę wysiłkową, echo serca lub konsultacje innych specjalistów. Badania kontrolne specjalista medycyny sportowej wyznacza okresowo, bo organizm młodego sportowca szybko się zmienia.

Orzeczenie nie jest formalnością. Jego celem jest wykrycie stanów, które mogłyby sprawić, że intensywny wysiłek stanie się niebezpieczny, na przykład niektórych chorób serca. Jeśli specjalista medycyny sportowej stwierdzi przeciwwskazania, wyjaśni ich powód i zaproponuje dalszą diagnostykę, a czasem bezpieczniejszą formę aktywności.

Z czym zgłosić się, jeśli trenujesz amatorsko

Nie musisz być zawodowcem, by skorzystać z porady w zakresie medycyny sportowej. Jeśli przygotowujesz się do pierwszego maratonu, triathlonu czy długiej trasy rowerowej, wracasz do sportu po latach przerwy albo masz choroby przewlekłe i chcesz bezpiecznie zacząć ćwiczyć, specjalista medycyny sportowej pomoże ocenić twoją wydolność i ustalić rozsądne obciążenia.

Powodem wizyty mogą być też dolegliwości związane z treningiem: nawracający ból kolan, ścięgna Achillesa czy pleców, uczucie przetrenowania, spadek formy mimo regularnych treningów, częste infekcje, kłopoty ze snem lub zawroty głowy w trakcie wysiłku. Lekarz medycyny sportowej spróbuje ustalić przyczynę i powie, czy wystarczy zmiana planu treningowego, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Coraz częściej mówi się o skutkach niedoboru energii u sportowców, czyli sytuacji, w której organizm otrzymuje za mało jedzenia w stosunku do wysiłku. Może to prowadzić między innymi do zaburzeń miesiączkowania, osłabienia kości i spadku wydolności. Wrażliwy specjalista medycyny sportowej zapyta o odżywianie bez oceniania i w razie potrzeby zaproponuje współpracę z dietetykiem lub psychologiem.

Kontuzje, przeciążenia i powrót do sportu

Urazy w sporcie to nie tylko skręcenia i złamania, ale też przeciążenia, które narastają powoli: zapalenia ścięgien, złamania zmęczeniowe czy bóle rzepki. Specjalista medycyny sportowej ocenia mechanizm urazu, bada uszkodzone miejsce i decyduje, czy potrzebne jest USG, rentgen lub rezonans magnetyczny. Przy poważniejszych urazach specjalista medycyny sportowej współpracuje z ortopedą.

Kluczowym pytaniem po kontuzji jest to, kiedy wrócić do treningów. Zbyt wczesny powrót zwiększa ryzyko ponownego urazu, a zbyt długa przerwa obniża formę. Lekarz medycyny sportowej pomaga zaplanować stopniowe zwiększanie obciążeń, najczęściej razem z fizjoterapeutą, i ocenia, czy organizm jest gotowy na kolejny etap.

Szczególnej uwagi wymagają urazy głowy. Po wstrząśnieniu mózgu nie wraca się do sportu tego samego dnia, a decyzję o powrocie powinien podjąć lekarz po ustąpieniu objawów. Zwykle specjalista medycyny sportowej zaleca wtedy stopniowy plan, w którym kolejne etapy aktywności wprowadza się dopiero wtedy, gdy poprzednie nie wywołują dolegliwości. Rozsądny specjalista medycyny sportowej nie ulegnie presji terminu zawodów, jeśli zdrowie zawodnika mogłoby na tym ucierpieć.

Jak wygląda wizyta i jak się przygotować

Na pierwszej wizycie specjalista medycyny sportowej zapyta o uprawianą dyscyplinę, liczbę i rodzaj treningów, cele sportowe, przebyte urazy oraz choroby. Ważne są pytania o niepokojące objawy podczas wysiłku, takie jak ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność nieproporcjonalna do wysiłku czy omdlenia. Istotny jest też wywiad rodzinny, zwłaszcza nagłe zgony w młodym wieku wśród krewnych. Na tej podstawie lekarz medycyny sportowej decyduje, czy wystarczy podstawowe badanie, czy potrzebna jest pogłębiona diagnostyka serca.

Na badanie przyjdź w wygodnym stroju sportowym, a jeśli planowana jest próba wysiłkowa, zabierz obuwie do biegania lub jazdy na rowerze. Weź ze sobą wcześniejsze orzeczenia, wyniki badań, opisy badań obrazowych i listę przyjmowanych leków oraz suplementów. Dzięki temu specjalista medycyny sportowej nie będzie musiał powtarzać badań, które już masz.

W dniu badania unikaj bardzo intensywnego treningu, bo może zaburzyć niektóre wyniki. Jeśli masz pytania o to, czy przyjść na czczo, zapytaj w rejestracji. Dobrze też się wyspać, bo specjalista medycyny sportowej ocenia między innymi tętno i ciśnienie, na które wpływa zmęczenie. W przypadku niepełnoletniego zawodnika na badanie zwykle potrzebna jest obecność lub zgoda rodzica, o czym poinformuje cię placówka.

Profilaktyka, suplementy i doping

Medycyna sportowa to w dużej mierze profilaktyka. Specjalista medycyny sportowej podpowie, jak budować formę stopniowo, jak ważna jest regeneracja i sen oraz jak rozpoznać wczesne sygnały przeciążenia. Dla wielu osób cenne jest też to, że lekarz medycyny sportowej jasno powie, kiedy nie trenować, na przykład w trakcie infekcji z gorączką. W takiej sytuacji specjalista medycyny sportowej zwykle zaleca odpoczynek i powrót do treningów dopiero po ustąpieniu objawów, bo wysiłek w czasie choroby może obciążać serce.

Rynek suplementów dla sportowców jest ogromny, a ich skuteczność i jakość bywa różna. Specjalista medycyny sportowej pomoże ocenić, czy dany preparat ma sens, i przypomni, że niektóre produkty mogą zawierać substancje zabronione. Zawodnicy objęci kontrolą antydopingową powinni szczególnie uważać na to, co przyjmują, także na leki stosowane podczas choroby.

Jeśli leczysz się przewlekle i startujesz w zawodach, porozmawiaj o swoich lekach. Specjalista medycyny sportowej wyjaśni, czy któryś z nich znajduje się na liście substancji zabronionych i jakie procedury obowiązują w takiej sytuacji. Nigdy nie odstawiaj leków na własną rękę przed zawodami, tylko poczekaj, aż lekarz medycyny sportowej lub lekarz prowadzący przedstawi bezpieczne rozwiązanie.

Kiedy natychmiast przerwać wysiłek i wezwać pomoc

Ból w klatce piersiowej podczas wysiłku, omdlenie lub utrata przytomności, nagła silna duszność, kołatanie serca z zawrotami głowy czy zaburzenia mowy i widzenia to sygnały, przy których trzeba natychmiast przerwać aktywność i zadzwonić pod 112. Jeśli ktoś upadł i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację i poproś o przyniesienie defibrylatora AED. Później specjalista medycyny sportowej pomoże ustalić przyczynę takiego zdarzenia, ale w pierwszej kolejności liczy się szybka pomoc.

Na SOR jedź także po urazie z widocznym zniekształceniem kończyny, silnym bólem uniemożliwiającym obciążenie nogi, urazie głowy z utratą przytomności, wymiotami lub narastającym bólem głowy oraz przy objawach udaru cieplnego, takich jak splątanie i wysoka temperatura ciała po wysiłku w upale. Takie sytuacje wymagają pilnej pomocy, a specjalista medycyny sportowej zajmie się dalszą opieką dopiero później.

Badania na NFZ i prywatnie

Poradnie medycyny sportowej działają zarówno w ramach NFZ, jak i prywatnie. Zasady finansowania badań lekarsko-sportowych zależą między innymi od wieku zawodnika i jego statusu, dlatego zanim się zapiszesz, zapytaj w klubie lub w rejestracji poradni. Aktualne informacje o placówkach w Szczecinie i terminach znajdziesz w danych NFZ i na pacjent.gov.pl.

Prywatnie specjalista medycyny sportowej przyjmuje bez skierowania i może przeprowadzić także rozszerzone badania, na przykład ocenę wydolności czy test wysiłkowy z analizą wymiany gazowej. Przy wyborze lekarza zwróć uwagę, czy ma doświadczenie z twoją dyscypliną. Lekarz medycyny sportowej pracujący z drużynami sportowymi zwykle lepiej rozumie specyfikę obciążeń i harmonogramu startów.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego, które przeprowadza specjalista medycyny sportowej. Jeśli masz objawy związane z wysiłkiem, nie trenuj „przez ból”, tylko skonsultuj się z lekarzem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.