Alergia – do kogo w Szczecinie?

Alergia – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest alergia

Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje, które dla większości ludzi są zupełnie obojętne – pyłki traw, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, niektóre pokarmy czy jad owadów. Organizm traktuje je jak zagrożenie i uruchamia reakcję zapalną, która daje bardzo różne objawy: od kataru i swędzenia oczu, przez wysypkę, po duszność. Zanim lekarz alergię potwierdzi, zwykle dokładnie wypyta o to, kiedy i gdzie pojawiają się dolegliwości. To dobra wiadomość, bo sam wywiad bardzo często naprowadza na właściwy trop.

Choroby alergiczne są dziś jednymi z najczęstszych przewlekłych schorzeń – dotyczą dzieci, dorosłych i seniorów. Mogą pojawić się w każdym wieku, także u osoby, która wcześniej przez lata nie miała żadnych objawów. Czasem lekarz alergię rozpoznaje dopiero po kilku sezonach, gdy objawy powtarzają się w tym samym rytmie. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna – nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który zna twoją historię zdrowia.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Skłonność do alergii w dużej mierze się dziedziczy. Jeśli alergię ma jedno z rodziców, ryzyko u dziecka rośnie, a gdy oboje – jest jeszcze wyższe. Dlatego przy podejrzeniu alergii u dziecka ważny jest wywiad rodzinny – pytania o astmę, katar sienny czy atopowe zapalenie skóry u bliskich. Samo obciążenie rodzinne nie przesądza jednak, czy lekarz alergię kiedykolwiek rozpozna.

Na rozwój i nasilenie objawów wpływa też środowisko: dym tytoniowy, zanieczyszczone powietrze, wilgoć i pleśń w mieszkaniu, kontakt z niektórymi substancjami w pracy. Gdy lekarz alergię zawodową podejrzewa, zapyta o to, czy objawy słabną w czasie urlopu. Takie proste obserwacje bywają bardzo cenne.

Najczęstsze alergeny wziewne to pyłki drzew, traw i chwastów, roztocza, zarodniki pleśni i naskórek zwierząt. Wśród pokarmów najczęściej uczulają mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, orzechy, ryby, skorupiaki, soja i pszenica. Gdy reakcja na użądlenie osy lub pszczoły wykracza poza zwykły obrzęk w miejscu ukłucia, w pierwszej kolejności podejrzewa lekarz alergię na jad owadów. Częste są też reakcje na niektóre leki i alergie kontaktowe, na przykład na nikiel.

Objawy i odmiany alergii

Alergia wziewna daje najczęściej wodnisty katar, kichanie seriami, swędzenie nosa, łzawienie i zaczerwienienie oczu. Gdy objawy pojawiają się co roku w tych samych miesiącach, mówi się o alergii sezonowej, a gdy trwają cały rok – o całorocznej, często związanej z roztoczami. Alergię sezonową od zwykłego przeziębienia odróżnia między innymi brak gorączki i to, jak długo trwa katar.

Alergia pokarmowa może objawiać się pokrzywką, obrzękiem warg, bólem brzucha, biegunką czy wymiotami, a u niemowląt także problemami ze skórą i niepokojem. Trzeba ją odróżnić od nietolerancji pokarmowej, która nie wynika z reakcji układu odpornościowego. Gdy lekarz alergię pokarmową podejrzewa, musi ją często odróżnić od nietolerancji laktozy, bo objawy bywają podobne. Od tego zależy, jak szeroka powinna być dieta eliminacyjna.

Alergia skórna to między innymi atopowe zapalenie skóry, pokrzywka i kontaktowe zapalenie skóry. Gdy przy zmianach na skórze lekarz alergię kontaktową podejrzewa, zleca czasem testy płatkowe naklejane na plecy. Gdy lekarz alergię podejrzewa także w dolnych drogach oddechowych – przy świszczącym oddechu, kaszlu i duszności – kieruje na ocenę w kierunku astmy.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Warto umówić wizytę, gdy objawy powtarzają się, utrudniają sen, naukę lub pracę albo gdy leki dostępne bez recepty przestają wystarczać. Pierwszym krokiem jest zwykle lekarz POZ, który oceni objawy, może zlecić podstawowe badania i w razie potrzeby wystawi skierowanie. W prostych przypadkach leczenie objawowe może dobrać już lekarz rodzinny.

Gdy potrzebna jest szersza diagnostyka, testy albo odczulanie, kolejnym krokiem jest lekarz alergolog, który specjalizuje się w chorobach alergicznych u dzieci i dorosłych. Przy zmianach skórnych pomocny bywa dermatolog, a przy przewlekłym kaszlu i duszności – pulmonolog. Gdy objawy dotyczą kilku narządów, nie zawsze wystarcza jeden lekarz. Alergią i astmą zajmuje się wtedy wspólnie kilku specjalistów.

Na wizytę dobrze jest przygotować krótkie notatki: kiedy objawy się zaczęły, w jakich miesiącach są najsilniejsze, co je nasila i co przynosi ulgę. Przydadzą się też zdjęcia wysypki i lista przyjmowanych leków. Dzięki temu lekarz alergię oceni szybciej i trafniej dobierze badania.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest wywiad i badanie. Najczęściej wykonuje się punktowe testy skórne – na skórę przedramienia nanosi się krople z alergenami i delikatnie nakłuwa naskórek, a wynik odczytuje się po kilkunastu minutach. Przed testami, którymi lekarz alergię potwierdza, zwykle trzeba na kilka dni odstawić niektóre leki przeciwhistaminowe. Nie rób tego jednak na własną rękę, bez ustalenia.

Drugą metodą jest oznaczenie we krwi przeciwciał IgE swoistych dla konkretnych alergenów. Badanie przydaje się, gdy testów skórnych nie można wykonać, na przykład przy rozległych zmianach skórnych. Wynik zawsze zestawia się z objawami, bo samo uczulenie w badaniu nie oznacza jeszcze choroby.

W wybranych sytuacjach wykonuje się testy płatkowe, spirometrię, a przy alergii pokarmowej – próbę prowokacji w warunkach kontrolowanych. Gdy lekarz alergię pokarmową sprawdza próbą prowokacji, robi to zawsze pod nadzorem, nigdy w domu pacjenta. Odradza się natomiast niesprawdzone testy oferowane poza medycyną, na przykład badanie przeciwciał IgG z kropli krwi czy diagnozę z włosa.

Leczenie alergii

Najważniejsze jest, w miarę możliwości, unikanie alergenu. Przy alergii pokarmowej oznacza to dietę eliminacyjną, przy uczuleniu na roztocza – zmiany w sypialni, a przy alergii na sierść – ograniczenie kontaktu ze zwierzęciem. Gdy lekarz alergię pokarmową u dziecka potwierdzi, dietę często planuje razem z dietetykiem, żeby nie zabrakło składników odżywczych.

Leczenie objawowe obejmuje leki przeciwhistaminowe, glikokortykosteroidy donosowe, krople do oczu, a przy objawach ze strony oskrzeli – leki wziewne. Rodzaj leku i czas stosowania zawsze ustala lekarz. Gdy lekarz alergię sezonową rozpozna, zwykle zaleca zacząć przyjmowanie leków jeszcze przed szczytem pylenia.

Jedyną metodą, która wpływa na przyczynę uczulenia, jest immunoterapia swoista, czyli odczulanie. Polega na regularnym podawaniu alergenu przez kilka lat – w zastrzykach lub w postaci tabletek albo kropli pod język. Zanim alergia zostanie uznana za wskazanie do odczulania, sprawdza się wyniki testów i rozmawia z pacjentem. Najlepsze efekty daje przy alergii na pyłki, roztocza i jad owadów.

Co możesz zrobić sam

Śledź kalendarz pylenia i komunikaty o stężeniu pyłków – w dni o wysokim stężeniu ogranicz wietrzenie w godzinach szczytu, a po powrocie do domu zmień ubranie i umyj włosy. Przy uczuleniu na roztocza pomaga regularne pranie pościeli w wysokiej temperaturze, ograniczenie dywanów i ciężkich zasłon oraz utrzymywanie niezbyt wysokiej wilgotności. Gdy lekarz alergię na roztocza potwierdzi, zwykle poleca te proste kroki jako uzupełnienie leków.

Przy alergii pokarmowej czytaj etykiety – producenci muszą wyróżniać najczęstsze alergeny w składzie. Nie rezygnuj jednak z całych grup produktów bez rozpoznania, bo zbyt restrykcyjna dieta, zwłaszcza u dzieci, może szkodzić. Prowadź dzienniczek objawów – notatki z kilku tygodni bardzo pomagają, gdy lekarz alergię ocenia na kolejnej wizycie.

Jeśli miałeś kiedyś ciężką reakcję, noś przy sobie informację o uczuleniu i leki, które zalecił lekarz na wypadek reakcji. Jeśli lekarz alergię oceni jako ciężką, nauczy cię też, jak postępować w razie ataku. Powiedz o niej bliskim, nauczycielom dziecka i współpracownikom.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U niemowląt i małych dzieci alergia najczęściej dotyczy skóry i przewodu pokarmowego, a z wiekiem częściej pojawiają się objawy ze strony nosa i oskrzeli. Część alergii pokarmowych, na przykład na mleko czy jajo, z czasem ustępuje. Dlatego alergię u dziecka co jakiś czas ocenia się ponownie i sprawdza, czy dietę można rozszerzyć.

W ciąży nie należy samodzielnie przerywać ani zmieniać leczenia alergii, zwłaszcza gdy towarzyszy jej astma – niekontrolowane objawy mogą być groźniejsze niż dobrze dobrane leki. Gdy lekarz alergię leczy u kobiety w ciąży, dobiera preparaty o sprawdzonym bezpieczeństwie. U seniorów, zanim lekarz alergię zacznie leczyć, sprawdza interakcje z innymi lekami, na przykład na serce czy ciśnienie.

Kiedy pilnie – 112

Wstrząs anafilaktyczny to stan zagrożenia życia. Dzwoń pod 112, jeśli po kontakcie z alergenem – po użądleniu, jedzeniu albo leku – pojawia się duszność, świszczący oddech, obrzęk języka, warg lub gardła, chrypka, trudność w przełykaniu, zawroty głowy, osłabienie lub omdlenie, a także gdy wysypka szybko się rozprzestrzenia i towarzyszą jej wymioty. W takiej sytuacji nie czekaj, aż lekarz alergię oceni w przychodni – liczy się każda minuta.

Jeśli masz przy sobie lek ratunkowy przepisany na wypadek anafilaksji, użyj go zgodnie z instrukcją i mimo to wezwij pomoc. Osobę z dusznością posadź, a gdy jest osłabiona i blada – połóż z uniesionymi nogami. Po każdej takiej reakcji potrzebna jest dokładna diagnostyka, żeby zapobiec kolejnej.

NFZ czy prywatnie

Na NFZ do poradni alergologicznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a podstawowe testy skórne i część badań laboratoryjnych mogą być wykonane w ramach świadczeń. Czas oczekiwania bywa różny – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie możesz wybrać, czy lekarz alergię zdiagnozuje w poradni z umową NFZ, czy w gabinecie prywatnym.

Prywatnie zwykle można umówić się szybciej, ale koszt testów i odczulania pokrywasz sam. Niezależnie od wyboru, lekarz alergolog powinien omówić z tobą wyniki i plan leczenia. Najważniejsze, by lekarz alergię leczył konsekwentnie, a ty regularnie zgłaszał się na kontrole. Listę poradni w Szczecinie znajdziesz powyżej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.