Atopowe zapalenie skóry (AZS) – do kogo w Szczecinie?

Atopowe zapalenie skóry – objawy, pielęgnacja i leczenie

Czym jest AZS

Atopowe zapalenie skóry, w skrócie AZS, to przewlekła, nawracająca choroba zapalna skóry, której głównym objawem jest uporczywy świąd. Skóra jest sucha, łatwo się podrażnia, a w okresach zaostrzeń pojawiają się czerwone, swędzące, czasem sączące się zmiany. Okresy spokoju przeplatają się z zaostrzeniami, często bez wyraźnego powodu. Gdy lekarz atopowe zapalenie skóry rozpoznaje, opisuje zwykle chorobę, z którą trzeba się nauczyć żyć, a nie jednorazową wysypkę.

AZS zaczyna się najczęściej w pierwszych miesiącach lub latach życia, ale może ujawnić się także u nastolatków i dorosłych. U wielu dzieci z wiekiem łagodnieje, u części utrzymuje się latami. Nie jest zaraźliwe. Ten tekst jest informacją ogólną, a nie poradą medyczną.

Skąd się bierze

U podstaw choroby leży uszkodzona bariera naskórkowa – skóra traci więcej wody i łatwiej przepuszcza drażniące substancje, alergeny i drobnoustroje. Do tego dochodzi nadmierna reakcja układu odpornościowego. Skłonność do AZS jest w dużej mierze dziedziczna i często idzie w parze z astmą, katarem siennym lub alergią pokarmową w rodzinie. Pytania o bliskich pomagają umieścić chorobę w szerszym obrazie chorób alergicznych.

Zaostrzenia wywołują między innymi suche powietrze w sezonie grzewczym, wełna i szorstkie tkaniny, pot, długie gorące kąpiele, mydła i detergenty, stres, infekcje, a u części chorych także roztocza, pyłki czy niektóre pokarmy. Każdy chory ma nieco inny zestaw czynników, dlatego warto obserwować, co nasila jego objawy. Zdarza się, że mimo starannej obserwacji wyraźnego wyzwalacza nie udaje się znaleźć – to częste i nie oznacza, że pielęgnacja jest prowadzona źle.

Objawy w różnym wieku

U niemowląt zmiany pojawiają się najczęściej na policzkach, czole, owłosionej skórze głowy i po zewnętrznej stronie kończyn, a pielucha zwykle chroni skórę pod nią. U starszych dzieci przenoszą się do zgięć łokciowych i podkolanowych, na nadgarstki, kostki i szyję. U dorosłych lekarz atopowe zapalenie skóry widzi często na twarzy, szyi, dłoniach i wokół oczu.

Długotrwałe drapanie powoduje pogrubienie skóry i wyraźniejsze poletkowanie, a także przeczosy i strupki. Świąd nasila się wieczorem i w nocy, przez co cierpi sen całej rodziny. Przy ocenie nasilenia liczy się wygląd zmian i to, jak bardzo świąd odbiera sen i spokój.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Warto zgłosić się, gdy skóra mimo regularnego natłuszczania pozostaje zaczerwieniona i swędząca, świąd budzi w nocy, zmiany się szerzą lub sączą albo dziecko jest rozdrażnione i źle śpi. U niemowląt i małych dzieci pierwszym lekarzem jest zwykle pediatra, u dorosłych – lekarz POZ. Przy łagodnych zmianach lekarz atopowe zapalenie skóry prowadzi często sam, bez potrzeby konsultacji specjalistycznej.

Gdy choroba jest umiarkowana lub ciężka, nawraca mimo leczenia albo potrzebne są leki ogólne, chorobę prowadzi lekarz dermatolog. Lekarz dermatolog ocenia nasilenie zmian, dobiera leczenie miejscowe i ogólne oraz uczy, jak postępować w czasie zaostrzeń. Przy podejrzeniu alergii pokarmowej lub wziewnej, a także przy współistniejącej astmie, pomocny bywa alergolog.

Diagnostyka

Rozpoznanie jest kliniczne – opiera się na wyglądzie skóry, typowej lokalizacji zmian, świądzie, przewlekłym przebiegu i wywiadzie rodzinnym. Nie istnieje jedno badanie, którym lekarz atopowe zapalenie skóry potwierdza – nie służą do tego ani testy alergiczne, ani poziom IgE we krwi.

Testy alergiczne wykonuje się wtedy, gdy wywiad sugeruje, że jakiś alergen wyraźnie nasila objawy, na przykład po zjedzeniu określonego pokarmu. Wynik dodatni bez związku z objawami nie jest powodem do wprowadzania diety. Przy zmianach na dłoniach lub twarzy trzeba czasem wykluczyć alergię kontaktową za pomocą testów płatkowych. Przy nietypowym obrazie bierze się pod uwagę także łuszczycę, świerzb czy zakażenie grzybicze.

Leczenie

Podstawą, niezależnie od nasilenia choroby, jest codzienna pielęgnacja emolientami, które odbudowują barierę skórną i zmniejszają suchość. Stosuje się je kilka razy dziennie, także wtedy, gdy skóra wygląda dobrze. W czasie zaostrzeń lekarz atopowe zapalenie skóry leczy miejscowo – glikokortykosteroidami lub lekami z grupy inhibitorów kalcyneuryny. Schemat ich używania, także w okresach poprawy, ustala lekarz.

Przy rozległych lub opornych zmianach stosuje się fototerapię, a w ciężkich przypadkach leki ogólne – klasyczne leki immunosupresyjne, leki biologiczne lub nowsze leki w tabletkach, dostępne między innymi w programach lekowych. Zanim lekarz atopowe zapalenie skóry zacznie leczyć ogólnie, zwykle zleca badania krwi i ocenia przeciwwskazania. Leki przeciwhistaminowe pomagają niektórym osobom zasnąć, ale samego świądu w AZS zwykle nie usuwają.

Przy nasilonym świądzie i sączących się zmianach pomocne bywają mokre opatrunki zakładane na emolient lub lek. Technikę ich zakładania warto pokazać lekarzowi lub pielęgniarce, zanim zrobisz to w domu.

Codzienna pielęgnacja

Kąp się krótko, w letniej wodzie, z dodatkiem preparatów natłuszczających zamiast zwykłego mydła. Po kąpieli osusz skórę delikatnie, przykładając ręcznik, i w ciągu kilku minut nałóż emolient. Wybieraj bawełnianą, przewiewną odzież, pierz ją w łagodnych środkach i dokładnie płucz. Te zasady warto dokładnie omówić na wizycie, bo od nich zależy połowa sukcesu.

Krótko obcinaj paznokcie, a małym dzieciom zakładaj na noc bawełniane rękawiczki. Utrzymuj w sypialni umiarkowaną temperaturę i nie przegrzewaj dziecka. Gdy lekarz atopowe zapalenie skóry wiąże z alergią na roztocza, zaleca też ograniczenie kurzu w sypialni. Prowadź notatki o zaostrzeniach – pomagają wychwycić czynniki, które je wywołują.

Życie z AZS na co dzień

Przewlekły świąd i widoczne zmiany na skórze wpływają na nastrój, sen i relacje. Dzieci z AZS bywają rozdrażnione i zmęczone, gorzej się koncentrują w szkole, a czasem spotykają się z przykrymi komentarzami rówieśników. Dorośli opowiadają o unikaniu basenu, krótkich rękawów czy bliskości. Warto mówić o tym otwarcie na wizycie, bo wpływ choroby na codzienne życie jest jednym z powodów, by wzmocnić leczenie.

Dobrze, gdy wychowawca i pielęgniarka szkolna wiedzą o chorobie dziecka i o tym, że może ono potrzebować chwili na nałożenie emolientu albo zwolnienia z niektórych zajęć w czasie zaostrzenia. Rodzicom pomaga kontakt z innymi rodzinami, które przechodzą przez to samo, a dorosłym chorym – wsparcie psychologa, gdy świąd i bezsenność zaczynają odbierać siły.

Kiedy pilnie

Pilnej pomocy wymagają nagle pojawiające się, bolesne pęcherzyki i nadżerki na zmienionej skórze, szczególnie na twarzy, z gorączką i złym samopoczuciem. Może to oznaczać rozsiane zakażenie wirusem opryszczki, które jest groźne zwłaszcza dla dzieci – jedź wtedy na SOR. W takiej sytuacji najważniejsze jest szybkie leczenie zakażenia.

Szybkiej wizyty wymagają też miodowożółte strupy, ropne krosty i szybko narastające zaczerwienienie z gorączką, które mogą świadczyć o zakażeniu bakteryjnym. Jeśli u niemowlęcia pojawia się senność, brak apetytu i odwodnienie, nie czekaj na planowy termin.

Dzieci, ciąża i dorośli

U niemowląt rodzice często podejrzewają alergię pokarmową i na własną rękę eliminują produkty z diety. Tymczasem lekarz atopowe zapalenie skóry tylko u części dzieci wiąże z alergią pokarmową, a niepotrzebna dieta może zaszkodzić rozwojowi. Zmiany w diecie wprowadzaj wyłącznie po rozmowie z lekarzem.

W ciąży AZS może się nasilić lub złagodnieć, a podstawą pozostaje pielęgnacja emolientami. Część leków jest w tym czasie przeciwwskazana, dlatego gdy lekarz atopowe zapalenie skóry leczy u kobiety w ciąży, zachowuje szczególną ostrożność. U dorosłych przewlekłe zmiany na dłoniach bywają związane z pracą w wilgoci lub z detergentami i wymagają dobrania ochrony w pracy.

Mity, NFZ i leczenie prywatne

Wiele osób boi się sterydów w maściach i odstawia je za wcześnie. Stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza – we właściwej sile, miejscu i przez określony czas – są bezpieczne i skuteczne, a nieleczone zaostrzenie szkodzi skórze bardziej. Mitem jest też, że AZS da się wyleczyć raz na zawsze jedną kuracją – choroba ma charakter przewlekły, ale da się ją dobrze kontrolować. Nieprawdą jest wreszcie, że AZS wynika z braku higieny – zbyt częste mycie raczej je nasila.

W Szczecinie leczenie można prowadzić w poradniach publicznych i prywatnych, a zasady kierowania i terminy sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Emolienty są zwykle wydatkiem z własnej kieszeni, warto więc zapytać lekarza o sprawdzone, proste preparaty bez zbędnych dodatków zapachowych. Na wizytę przynieś zdjęcia zaostrzeń i listę stosowanych kosmetyków, bo dzięki nim lekarz atopowe zapalenie skóry oceni pełniej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.