Badanie krwi – do kogo w Szczecinie?

Badanie krwi – rodzaje, przygotowanie i wyniki

Czym jest badanie krwi

Badanie krwi to jedno z najczęściej wykonywanych badań w medycynie. Z niewielkiej próbki pobranej zwykle z żyły w zgięciu łokcia laboratorium oznacza dziesiątki parametrów: liczbę krwinek, stężenie glukozy, cholesterolu, enzymów wątrobowych, hormonów czy wskaźników stanu zapalnego. Dzięki temu wynik daje szybki wgląd w pracę wielu narządów jednocześnie. To informacja ogólna, a nie porada medyczna – interpretację wyników zawsze omów z lekarzem.

Badania krwi służą do wykrywania chorób, kontroli przewlekłego leczenia, oceny działania leków i profilaktyki. Nie zawsze lekarz badania krwi zleca z powodu objawów – czasem chodzi po prostu o okresową kontrolę zdrowia. Wiele osób wykonuje je też z własnej inicjatywy, prywatnie, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

Najczęściej wykonywane badania

Podstawą jest morfologia krwi, która pokazuje liczbę czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi, stężenie hemoglobiny i inne wskaźniki. Pozwala zauważyć między innymi niedokrwistość, infekcję czy zaburzenia krzepnięcia. Przy szerszym panelu dołącza się zwykle OB lub CRP, czyli wskaźniki stanu zapalnego.

Często zlecane są też glukoza, lipidogram, czyli profil cholesterolu, kreatynina oceniająca pracę nerek, enzymy wątrobowe, elektrolity, TSH sprawdzające tarczycę, żelazo, ferrytyna i witaminy, na przykład B12 czy D. Zestaw dobiera lekarz – badania krwi wybiera się według objawów, wieku i przyjmowanych leków. Nie ma jednego „pełnego pakietu” dobrego dla wszystkich.

Są też badania specjalistyczne: hormony płciowe, przeciwciała, markery, parametry krzepnięcia czy testy w kierunku infekcji, na przykład HIV lub wirusowego zapalenia wątroby. Takie badania zleca się zwykle celowo, przy podejrzeniu konkretnej choroby.

Kto zleca badania i gdzie je zrobić

Najczęściej badania krwi zleca lekarz rodzinny w przychodni POZ – na podstawie skierowania wykonasz je bezpłatnie w punkcie pobrań, z którym współpracuje przychodnia. Gdy lekarz badanie krwi zleca na NFZ, dowiedz się, gdzie i w jakich godzinach można je wykonać. Badania zlecają też specjaliści w ramach prowadzonego leczenia.

Bez skierowania możesz wykonać badania odpłatnie w każdym laboratorium diagnostycznym albo punkcie pobrań – w Szczecinie działa ich wiele w różnych dzielnicach. Gdy robisz badania z własnej inicjatywy, wybierz zestaw dopasowany do wieku i objawów, a nie najdroższy pakiet.

Programy profilaktyczne NFZ dla dorosłych obejmują pakiety podstawowych badań krwi, z których można skorzystać bez wcześniejszych objawów. Zasady udziału, wiek i zakres sprawdzisz w przychodni POZ lub na pacjent.gov.pl.

Jak się przygotować

Wiele badań wykonuje się na czczo, czyli po kilkunastu godzinach bez jedzenia; zwykle można wypić niewielką ilość niegazowanej wody. Dotyczy to zwłaszcza glukozy i często lipidogramu, choć zasady w laboratoriach bywają różne. Jeśli lekarz badanie krwi zaplanował na przykład na określoną godzinę, zapisz te wymagania dokładnie. Najprościej zapytać w punkcie pobrań, jak przygotować się do konkretnego zestawu.

Dzień przed badaniem unikaj alkoholu, ciężkostrawnych posiłków i intensywnego wysiłku, bo mogą zmienić niektóre wyniki. Rano przed pobraniem nie pal papierosów. Leków przyjmowanych na stałe nie odstawiaj bez porozumienia z lekarzem. Ważne, żeby przy ocenie wyników znane były Twoje leki i suplementy, bo część z nich zmienia wyniki. Przykładem jest biotyna, popularna w suplementach na włosy, która może zakłócać niektóre oznaczenia hormonów.

Niektóre hormony oznacza się o określonej porze dnia albo w konkretnym dniu cyklu miesiączkowego. W takich przypadkach termin ustala z Tobą lekarz – badanie krwi trzeba wtedy wykonać dokładnie w wyznaczonym dniu.

Jak wygląda pobranie krwi

Pobranie trwa zwykle kilka minut. Pielęgniarka lub diagnosta zakłada opaskę uciskową, dezynfekuje skórę i pobiera krew do kilku probówek. Ukłucie jest krótkie, a po nim wystarczy przez chwilę ucisnąć miejsce wkłucia gazikiem, nie zginając ręki, żeby ograniczyć siniak. Nawet przy dużym zestawie badań pobiera się stosunkowo niewielką objętość krwi.

Jeśli zdarzało Ci się zasłabnąć przy pobraniu, powiedz o tym wcześniej – krew można pobrać w pozycji leżącej. Osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe powinny dłużej uciskać miejsce wkłucia. W niektórych badaniach, na przykład krzywej cukrowej, krew pobiera się kilkakrotnie w odstępach czasu i trzeba spędzić w punkcie dłuższy czas. Gdy lekarz badanie krwi zaplanował w taki sposób, zarezerwuj sobie wolny poranek.

Wyniki i normy

Wyniki trafiają zwykle na konto pacjenta w serwisie laboratorium, a coraz częściej także na Internetowe Konto Pacjenta. Przy każdym parametrze znajdziesz zakres referencyjny, czyli wartości typowe dla większości zdrowych osób. Wynik poza zakresem nie zawsze oznacza chorobę – ocenia się go w kontekście objawów i poprzednich wyników.

Normy różnią się między laboratoriami, bo zależą od metody oznaczenia, a także od wieku i płci. Dlatego porównuj wyniki raczej z tego samego laboratorium i nie wyciągaj wniosków z pojedynczej strzałki w górę lub w dół. Czasem zaleca je powtórzyć lekarz – badanie krwi po kilku tygodniach pokazuje, czy odchylenie się utrzymuje.

Zbieraj wyniki w jednym miejscu – w teczce lub w aplikacji – i zabieraj je na wizyty. Porównanie wyników z kilku lat ułatwia zauważenie powolnych zmian, na przykład narastającej glukozy czy spadku hemoglobiny.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci pobranie bywa stresujące. Pomaga spokojne wyjaśnienie, obecność rodzica i znieczulający krem lub plaster nałożony wcześniej, jeśli punkt to zaleca. U niemowląt krew często pobiera się z piętki lub palca. Jeśli lekarz badanie krwi u dziecka zleca na czczo, zapytaj, jak długo maluch może pozostać bez jedzenia.

W ciąży badania krwi są częścią standardowej opieki – obejmują między innymi morfologię, grupę krwi, glukozę oraz badania w kierunku wybranych infekcji. Zleca je lekarz lub położna prowadząca ciążę według harmonogramu. U seniorów przyjmujących kilka leków regularnie kontroluje się nerki, wątrobę i elektrolity.

Osoby z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, choroby tarczycy czy nerek, wykonują część badań regularnie, w odstępach ustalonych z lekarzem prowadzącym. Warto wtedy prowadzić prosty zeszyt lub tabelę z wynikami, bo trend z kilku miesięcy mówi więcej niż pojedynczy pomiar. Przed pobraniem zapytaj, czy poranne leki przyjąć jak zwykle, czy dopiero po badaniu.

Częste błędy i wątpliwości

Częstym błędem jest wykonywanie rutynowych badań kontrolnych w trakcie infekcji. Stan zapalny zmienia morfologię i wskaźniki zapalne, a wynik bywa wtedy mylący, dlatego badania kontrolne lepiej zrobić kilka tygodni po wyzdrowieniu. Jeśli jednak lekarz badanie krwi zleca właśnie w czasie choroby, ma to sens, bo pomaga ocenić jej przebieg.

Wiele osób niepokoi się, gdy wyniki pojawiają się w aplikacji wcześniej niż termin wizyty. Pojedyncze odchylenie rzadko oznacza coś pilnego, a o wynikach krytycznych laboratorium zwykle informuje samo. Zapisz pytania i omów je na wizycie. Nie zaczynaj też na własną rękę przyjmowania żelaza czy witamin tylko na podstawie jednego wyniku – nadmiar również szkodzi, a samodzielna suplementacja może utrudnić dalszą diagnostykę.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Badanie krwi jest zwykle planowe, ale niektóre sytuacje wymagają natychmiastowej pomocy. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR przy nagłej duszności, bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności, obfitym krwawieniu albo objawach udaru, takich jak opadnięty kącik ust czy niedowład ręki. W takich stanach nie umawiaj badań w przychodni – na SOR krew pobierze się na miejscu.

Jeśli laboratorium lub przychodnia skontaktuje się z Tobą z powodu wyniku krytycznego, na przykład bardzo niskiej hemoglobiny, bardzo wysokiego potasu czy glukozy, potraktuj to poważnie i postępuj zgodnie z zaleceniem – czasem oznacza to pilną wizytę na SOR. Niepokojący wynik połączony ze złym samopoczuciem, splątaniem, silnym osłabieniem czy wymiotami także wymaga szybkiej oceny.

NFZ i prywatnie

Na NFZ badania krwi są bezpłatne, jeśli masz skierowanie od lekarza – najczęściej lekarza POZ lub specjalisty, który Cię prowadzi. Przepisy określają, jakie badania może w przychodni zlecić lekarz – badania krwi spoza tego zakresu nie zawsze wykonasz na NFZ od ręki. Szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Prywatnie zapłacisz za każde oznaczenie lub pakiet, ale nie potrzebujesz skierowania i często wynik masz tego samego dnia. To wygodne przy badaniach kontrolnych. Listę punktów pobrań i laboratoriów w Szczecinie znajdziesz powyżej. Pamiętaj tylko, by wyniki zrobione prywatnie trafiły do dokumentacji – wtedy nie trzeba ich powtarzać.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.