Mammografia i badania piersi – do kogo w Szczecinie?

Badanie piersi – mammografia, USG i samoobserwacja

Po co badać piersi

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. Wykryty wcześnie, gdy guz jest mały i nie dał przerzutów, w większości przypadków daje się skutecznie leczyć, często z zachowaniem piersi. Dlatego regularne badania piersi mają sens także wtedy, gdy nic nie boli i nic nie niepokoi. Badania zleca się nie dlatego, że czegoś się spodziewa, ale żeby ewentualną zmianę złapać jak najwcześniej.

Większość zmian wykrytych w piersiach okazuje się łagodna: torbiele, gruczolakowłókniaki, zmiany związane z cyklem. Skierowanie na dalszą diagnostykę po badaniu piersi nie oznacza jeszcze nowotworu. Ten tekst jest informacją ogólną, a nie poradą medyczną.

Samoobserwacja

Dobrze jest znać swoje piersi – ich wygląd, kształt i to, jak zmieniają się w trakcie cyklu. Wiele kobiet ogląda i obmacuje je raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po miesiączce, gdy są najmniej obrzęknięte, a po menopauzie – w stałym dniu miesiąca. Samobadanie nie zastępuje mammografii ani badania piersi w gabinecie lekarskim. Jego zaletą jest to, że szybciej zauważysz zmianę.

Oglądaj piersi przed lustrem z opuszczonymi i uniesionymi rękami, a potem obmacuj je płasko ułożonymi palcami, kolistymi ruchami, łącznie z okolicą pach. Zwróć uwagę na brodawki – czy nie zmieniły kształtu i czy nie ma z nich wycieku. Jeśli coś cię zaniepokoi, nie czekaj na kolejną wizytę kontrolną – umów się na badanie piersi w ciągu kilku dni lub tygodni.

Niepokojące objawy

Do lekarza warto zgłosić się, gdy wyczuwasz nowy guzek lub zgrubienie w piersi lub pod pachą, gdy zmienia się wielkość lub kształt piersi, skóra się marszczy, wciąga albo przypomina skórkę pomarańczy, brodawka nagle się wciąga, pojawia się wyciek – zwłaszcza krwisty – albo zaczerwienienie i strupy na brodawce, które nie goją się. Przy takich objawach badanie piersi zawsze uzupełnia się o badanie obrazowe.

Ból piersi, szczególnie przed miesiączką i obejmujący obie piersi, najczęściej ma związek z hormonami, a nie z nowotworem. Jeśli jednak ból jest jednostronny, punktowy i nie mija po cyklu, warto zrobić USG, żeby wykluczyć inne przyczyny.

Mammografia

Mammografia piersi to zdjęcie rentgenowskie, wykonywane przy delikatnym ucisku każdej z nich między dwiema płytkami. Ucisk bywa nieprzyjemny, ale trwa kilka sekund i poprawia jakość zdjęcia. Dawka promieniowania jest mała. Mammografia pozwala wykryć zmiany zbyt małe, by je wyczuć, w tym drobne zwapnienia, które mogą być wczesnym objawem raka. Po czterdziestce podstawowym badaniem piersi staje się mammografia, bo tkanka jest wtedy bardziej przejrzysta na zdjęciu.

W ramach programu profilaktyki raka piersi kobiety w wieku od 45 do 74 lat mogą bezpłatnie wykonać mammografię co dwa lata, bez skierowania. Badanie robi się w pracowni, która ma umowę z NFZ, albo w mammobusie, który regularnie przyjeżdża także do Szczecina i mniejszych miejscowości regionu. Wykaz miejsc znajdziesz na pacjent.gov.pl. Poza programem mammografię diagnostyczną wykonuje się na skierowanie.

Najlepiej umówić badanie piersi na pierwszą połowę cyklu, gdy są mniej tkliwe. W dniu badania nie używaj dezodorantu ani pudru pod pachami, bo mogą dać fałszywe cienie na zdjęciu. Zabierz poprzednie wyniki i zdjęcia – porównanie z nimi jest bardzo cenne. Samo badanie trwa kilkanaście minut, a wynik dostaniesz zwykle po kilku dniach lub tygodniach – w programie przesiewowym czasem pocztą albo przez Internetowe Konto Pacjenta. Pracownie, w których wykonasz mammografię, działają w wielu punktach miasta.

USG piersi

USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe, nie promieniowanie. Jest szczególnie przydatne u młodszych kobiet, u których gęsta tkanka gruczołowa słabo widoczna jest w mammografii, a także w ciąży i w czasie karmienia piersią. U kobiet przed czterdziestką badanie piersi uzupełnia się zwykle o USG, a nie o mammografię.

USG dobrze odróżnia torbiel wypełnioną płynem od zmiany litej i pozwala ocenić węzły chłonne pod pachą. Często stosuje się je też jako uzupełnienie mammografii u kobiet z gęstymi piersiami. Badanie wykona lekarz radiolog w pracowni, w której można zrobić USG piersi, zarówno na NFZ ze skierowaniem, jak i prywatnie. Przed wizytą zapytaj, czy w jednym terminie zostaną ocenione także węzły pachowe.

Wynik i dalsze kroki

Wynik mammografii i USG opisuje się zwykle w skali BI-RADS. Kategorie 1 i 2 oznaczają obraz prawidłowy lub zmiany łagodne, kategoria 3 – zmianę prawdopodobnie łagodną, którą kontroluje się po kilku miesiącach, a kategorie 4 i 5 – zmianę, która wymaga biopsji. Opis badania piersi i to, co z niego wynika, ktoś powinien ci wyjaśnić, a nie tylko wręczyć kartkę.

Najczęściej wykonuje się biopsję gruboigłową pod kontrolą USG lub mammografii, w znieczuleniu miejscowym. Pobrany materiał ocenia patomorfolog. Wynik biopsji przychodzi zwykle po kilku dniach lub tygodniach. Przy podejrzeniu nowotworu lekarz może wystawić kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, która przyspiesza dalsze etapy.

Rezonans magnetyczny piersi stosuje się w wybranych sytuacjach: u kobiet z bardzo wysokim ryzykiem, przy niejasnych wynikach innych badań czy przed planowaniem operacji. Nie jest to badanie przesiewowe – rutynowe badanie piersi opiera się na mammografii i USG.

Do kogo się zgłosić

Piersi przy okazji wizyt kontrolnych obejrzy i zbada palpacyjnie lekarz ginekolog, do którego na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Może to zrobić także lekarz rodzinny. Gdy coś zaniepokoi lekarza, wystawi skierowanie na USG lub mammografię. W Szczecinie działają też poradnie chorób piersi, w których diagnostykę prowadzi się kompleksowo – od badania palpacyjnego, przez obrazowe, po biopsję. Jeśli masz wyniki z innych pracowni, zabierz je ze sobą, także płytę ze zdjęciami.

Przy rozpoznanym nowotworze do onkologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Wizyta, na której lekarz ginekolog przeprowadza badanie piersi, nie zastępuje mammografii, ale bywa dobrą okazją, by o niej przypomnieć.

Ryzyko rodzinne i młode kobiety

Ryzyko raka piersi rośnie z wiekiem, a także u kobiet, których matka, siostra lub córka chorowały na raka piersi lub jajnika, zwłaszcza w młodym wieku. Niektóre rodziny są nosicielami mutacji genetycznych, które wyraźnie zwiększają ryzyko. W takiej sytuacji badania zaczyna się wcześniej i wykonuje częściej, a czasem potrzebna jest konsultacja w poradni genetycznej.

U młodych kobiet guzki w piersiach to najczęściej zmiany łagodne. Nawet u dwudziestolatki badanie piersi uzupełnia się jednak o USG, gdy guzek jest nowy, rośnie albo ma niepokojące cechy. Rak piersi zdarza się także u mężczyzn – guzek pod brodawką u mężczyzny również wymaga oceny. Nie warto też odkładać wizyty ze wstydu ani ze strachu przed wynikiem – im wcześniej zmiana zostanie oceniona, tym prostsze bywa leczenie.

Ciąża, karmienie i implanty

W ciąży i w czasie karmienia piersi powiększają się i stają się bardziej guzkowate, co utrudnia samoobserwację. Mimo to badania piersi w ciąży nie należy odkładać, gdy pojawia się nowy guzek – podstawą jest wtedy USG. W ciąży piersi ogląda zwykle lekarz ginekolog prowadzący ciążę. Mammografię w ciąży wykonuje się tylko wtedy, gdy jest naprawdę potrzebna.

Kobiety z implantami też mogą i powinny wykonywać mammografię – technik zastosuje wtedy dodatkowe projekcje, a w razie wątpliwości uzupełnia się ją o USG. Powiedz o implantach przy rejestracji. Po leczeniu raka piersi obowiązują osobne zasady kontroli – kobiety te nie korzystają z programu przesiewowego, a o tym, jak często potrzebna jest u nich mammografia piersi i inne badania, decyduje lekarz prowadzący.

Kiedy pilnie

Większość objawów ze strony piersi wymaga szybkiej, ale planowej diagnostyki, a nie wizyty na SOR. Do lekarza tego samego dnia albo na SOR zgłoś się przy gorączce z bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem piersi, zwłaszcza w okresie karmienia, gdy stan ogólny się pogarsza, przy szybko narastającym, bolesnym, chełboczącym guzie albo przy krwawieniu po urazie. W takich sytuacjach badanie piersi trzeba przeprowadzić bez zwłoki, bo może to być ropień.

Szybko narastające zaczerwienienie i obrzęk całej piersi z ociepleniem skóry, bez gorączki i niezwiązane z karmieniem, wymaga pilnej wizyty u lekarza w ciągu kilku dni, bo bywa objawem rzadkiej, zapalnej postaci raka. Nie lecz tego na własną rękę okładami ani antybiotykiem bez badania.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.