Bezsenność – do kogo w Szczecinie?

Bezsenność – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest bezsenność

Bezsenność to nie tylko jedna nieprzespana noc przed ważnym egzaminem. O bezsenności mówimy wtedy, gdy masz trudności z zaśnięciem, często budzisz się w nocy, wstajesz zbyt wcześnie albo sen nie daje wypoczynku – i dzieje się tak mimo odpowiednich warunków do snu. Ważne jest też to, że problem wpływa na dzień: czujesz zmęczenie, rozdrażnienie, masz kłopot z koncentracją lub pamięcią.

Lekarz bezsenność nazywa krótkotrwałą, gdy objawy trwają do kilku tygodni i zwykle wiążą się ze stresującym wydarzeniem. Za przewlekłą uznaje się ją wtedy, gdy kłopoty ze snem pojawiają się co najmniej trzy razy w tygodniu przez trzy miesiące lub dłużej. To bardzo częsty problem – dotyczy dużej części dorosłych, częściej kobiet i osób starszych.

Przyczyny problemów ze snem

Bezsenność często zaczyna się od stresu: problemów w pracy, żałoby, rozstania czy choroby bliskiej osoby. Kiedy stres mija, sen nie zawsze wraca do normy, bo pojawia się lęk przed kolejną nieprzespaną nocą. Właśnie przez to błędne koło lekarz bezsenność przewlekłą uważa za trudną do przerwania – napięcie przed snem samo w sobie utrudnia zasypianie.

Sen zaburzają też nieregularny tryb życia, praca zmianowa, długie drzemki w ciągu dnia, kofeina, alkohol, nikotyna, intensywny wysiłek lub obfity posiłek późnym wieczorem. Duże znaczenie ma korzystanie z telefonu i komputera w łóżku. Nierzadko lekarz bezsenność leczy bez leków, zaczynając od zmiany tych nawyków.

Bezsenność może być objawem innych chorób: depresji, zaburzeń lękowych, nadczynności tarczycy, przewlekłego bólu, chorób serca i płuc, refluksu, częstego oddawania moczu w nocy czy zespołu niespokojnych nóg. Przy głośnym chrapaniu i przerwach w oddychaniu lekarz bezsenność może powiązać z obturacyjnym bezdechem sennym. Sen pogarszają także niektóre leki. Dlatego warto omówić z lekarzem listę przyjmowanych leków i suplementów.

Objawy i odmiany

Bezsenność może przybierać różne formy. Jedni długo nie mogą zasnąć, inni zasypiają szybko, ale budzą się kilka razy w nocy, a jeszcze inni budzą się nad ranem i nie potrafią ponownie zasnąć. Od tego, jakie to kłopoty, zależy, jak lekarz bezsenność zinterpretuje, bo ich rodzaj podpowiada możliwe przyczyny. Na przykład bardzo wczesne budzenie się z przygnębieniem bywa związane z depresją.

W ciągu dnia pojawia się zmęczenie, senność, drażliwość, kłopoty z pamięcią i skupieniem, czasem bóle głowy i napięcie. Ważne, by lekarz bezsenność odróżnił od nadmiernej senności, bo ta druga częściej wynika z bezdechu lub innych chorób.

Niektórzy z natury potrzebują mniej snu i czują się dobrze po sześciu godzinach – to nie jest bezsenność. Każdy lekarz bezsenność rozpoznaje dopiero wtedy, gdy kłopoty ze snem odbijają się na samopoczuciu i funkcjonowaniu w ciągu dnia.

Do jakiego lekarza z bezsennością

Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny w POZ, który porozmawia o objawach, sprawdzi przyjmowane leki i w razie potrzeby zleci podstawowe badania. Krótkotrwałe kłopoty ze snem często udaje się opanować w POZ, zmieniając nawyki i ewentualnie stosując krótkie leczenie.

Gdy problem trwa długo, towarzyszy mu obniżony nastrój, lęk lub inne objawy psychiczne, dobrym wyborem jest lekarz psychiatra, który oceni sen w szerszym kontekście zdrowia psychicznego. Do psychiatry na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Taki lekarz bezsenność leczy zarówno farmakologicznie, jak i kierując na psychoterapię.

Najlepiej przebadaną metodą leczenia bezsenności przewlekłej jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, którą prowadzi psycholog lub psychoterapeuta z odpowiednim przygotowaniem. Przy objawach neurologicznych, na przykład zespole niespokojnych nóg, lekarz bezsenność może skonsultować z neurologiem. Przy podejrzeniu bezdechu sennego zwykle kieruje się do poradni zaburzeń snu, pulmonologa lub laryngologa.

Diagnostyka

Podstawą jest szczegółowa rozmowa o tym, jak wygląda twój sen, dzień, praca, nawyki i nastrój. Pomaga, gdy lekarz bezsenność ocenia na podstawie dzienniczka snu prowadzonego przez dwa tygodnie. Zapisuj w nim, o której kładziesz się do łóżka, kiedy zasypiasz, ile razy się budzisz, o której wstajesz i jak się czujesz rano.

Czasem przydatne są badania krwi, na przykład ocena czynności tarczycy, morfologia czy poziom żelaza przy objawach niespokojnych nóg. Jeśli rozmowa i podstawowe badania nie wyjaśniają problemu, można wykonać badanie snu. Polisomnografia lub poligrafia służą głównie do wykrywania bezdechu i innych zaburzeń, a nie do rutynowej oceny każdej bezsenności.

Przy każdej wizycie lekarz bezsenność ocenia też pod kątem nastroju i lęku, bo bardzo często współistnieją. Nie wstydź się mówić o emocjach – to część rzetelnej diagnostyki.

Metody leczenia

Podstawą leczenia bezsenności przewlekłej jest terapia poznawczo-behawioralna. Obejmuje ona między innymi ograniczenie czasu spędzanego w łóżku, kontrolę bodźców, naukę relaksacji i pracę z myślami, które nasilają napięcie przed snem. Coraz częściej lekarz bezsenność leczy, polecając właśnie tę terapię jako pierwszy wybór, także w formie programów prowadzonych online.

Leki nasenne mogą pomóc w krótkim okresie, ale nie leczą przyczyny, a niektóre przy dłuższym stosowaniu grożą uzależnieniem i osłabieniem działania. Dlatego lekarz bezsenność leczy nimi krótko i zwykle planuje, jak i kiedy je odstawić. Nie zwiększaj samodzielnie dawek i nie odstawiaj nagle leków przyjmowanych od dawna.

Gdy bezsenność wynika z innej choroby, na przykład depresji, bólu czy refluksu, leczy się przede wszystkim tę chorobę. Często sen poprawia się pośrednio, gdy leczona jest choroba podstawowa. Suplementy i preparaty ziołowe bywają popularne, ale ich skuteczność jest różna – o ich stosowaniu porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.

Co możesz zrobić sam – higiena snu

Kładź się i wstawaj o stałych porach, także w weekendy. Używaj łóżka tylko do snu i seksu – nie pracuj, nie oglądaj filmów i nie przeglądaj telefonu w łóżku. Jeśli nie możesz zasnąć przez dłuższy czas, wstań, przejdź do innego pokoju i zajmij się czymś spokojnym przy przyćmionym świetle, a do łóżka wróć, gdy poczujesz senność. Nawet gdy lekarz bezsenność leczy właściwie, nowe nawyki działają zwykle dopiero po kilku tygodniach.

Ogranicz kofeinę po południu, unikaj alkoholu jako „pomocy” w zasypianiu, bo pogarsza on jakość snu. Zadbaj o zaciemnioną, cichą i chłodną sypialnię. Często lekarz bezsenność łagodzi, zalecając regularny ruch w ciągu dnia, byle nie tuż przed snem.

Unikaj długich drzemek w ciągu dnia i nie patrz co chwilę na zegarek w nocy. Wieczorem zaplanuj czas na wyciszenie – ciepły prysznic, książkę, spokojną muzykę. Jeśli te zasady nie pomagają po kilku tygodniach, warto, by lekarz bezsenność ocenił, zanim problem się utrwali.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci kłopoty ze snem często wynikają z nieregularnego rytmu dnia, braku wieczornego rytuału i ekranów przed snem. U nastolatków naturalnie przesuwa się zegar biologiczny na późniejsze godziny. U dziecka kłopoty ze snem ocenia się też pod kątem chrapania, lęków i sytuacji w szkole czy w domu.

W ciąży sen zaburzają zmiany hormonalne, częste oddawanie moczu, zgaga i trudność ze znalezieniem wygodnej pozycji. Kobiecie w ciąży lekarz bezsenność leczy przede wszystkim metodami niefarmakologicznymi. Każdy lek warto skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę.

U seniorów sen naturalnie staje się płytszy i krótszy, ale nie oznacza to, że bezsenność trzeba przyjąć jako coś normalnego. Osobie starszej lekarz bezsenność leczy ostrożnie, bo leki nasenne zwiększają ryzyko upadków i zaburzeń pamięci.

Kiedy pilnie – ważne numery

Bezsenność sama w sobie rzadko jest stanem nagłym, ale może towarzyszyć poważnym kryzysom. Jeśli pojawiają się myśli o śmierci lub zrobieniu sobie krzywdy, nie zostawaj z tym sam. Zadzwoń pod bezpłatny numer 116 123 dla dorosłych lub 116 111 dla dzieci i młodzieży, a w sytuacji zagrożenia życia – pod 112.

Pilnej pomocy wymaga także sytuacja, w której ktoś przez kilka nocy prawie nie śpi, a mimo to jest pobudzony, ma przyspieszoną mowę, nierealne plany lub zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykle. W takim przypadku lekarz bezsenność traktuje jako możliwy objaw poważnego zaburzenia psychicznego wymagającego szybkiej oceny. Na SOR lub pod 112 zgłoś się także przy nagłym splątaniu, omamach czy zasypianiu w trakcie prowadzenia samochodu z zagrożeniem dla innych.

NFZ, prywatnie i mity

Lekarz psychiatra przyjmuje na NFZ bez skierowania, podobnie jak lekarz rodzinny w POZ. Zasady dostępu do psychologa, poradni leczenia zaburzeń snu i badań snu sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie znajdziesz zarówno poradnie zdrowia psychicznego przyjmujące na NFZ, jak i gabinety prywatne, w których termin bywa krótszy. Prywatnie konsultacja jest zwykle szybsza, ale za wizytę płacisz sam.

Mitem jest to, że lekarz bezsenność zawsze leczy tabletką – w przewlekłych kłopotach ze snem najlepsze efekty daje terapia. Mitem jest też przekonanie, że alkohol pomaga spać albo że trzeba spać dokładnie osiem godzin. Ten tekst to informacja, a nie porada medyczna – jeśli problem cię męczy, porozmawiaj z lekarzem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.