Biegunka u dziecka – do kogo w Szczecinie?

Biegunka u dziecka – przyczyny, objawy i postępowanie

Kiedy mówimy o biegunce

O biegunce mówi się wtedy, gdy dziecko oddaje stolce luźne lub wodniste co najmniej trzy razy na dobę albo wyraźnie częściej, niż jest to dla niego typowe. Punktem odniesienia jest zawsze rytm danego dziecka, a nie sztywna norma. Niemowlę karmione piersią może mieć papkowate, żółte stolce nawet po każdym karmieniu i nie jest to choroba. Dlatego gdy lekarz biegunkę u niemowlęcia ocenia, pyta przede wszystkim o zmianę – czy stolce stały się częstsze, rzadsze w konsystencji, inne w zapachu.

Większość biegunek u dzieci to biegunki ostre: zaczynają się nagle i mijają w ciągu kilku dni, zwykle przed upływem tygodnia. Biegunkę trwającą dłużej niż dwa tygodnie nazywa się przewlekającą się i szuka się wtedy innych przyczyn niż zwykła infekcja. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastąpi porady lekarza, który zbada twoje dziecko.

Najczęstsze przyczyny

U małych dzieci przeważają zakażenia wirusowe – rotawirusy, norowirusy, adenowirusy. Szerzą się łatwo w żłobkach i przedszkolach, przez brudne ręce, zabawki i wspólne naczynia. Gdy lekarz biegunkę z wymiotami i gorączką widzi w sezonie jesienno-zimowym, najczęściej podejrzewa właśnie wirusa. Takie zakażenie zwykle mija samo, a leczenie polega na pilnowaniu nawodnienia.

Rzadziej przyczyną są bakterie, na przykład pałeczki Salmonella czy Campylobacter, którymi można się zarazić przez źle przechowywane lub niedogotowane jedzenie, surowe jaja, mięso drobiowe. Krew lub śluz w stolcu i wysoka gorączka to sytuacja, w której lekarz biegunkę bakteryjną bierze pod uwagę w pierwszej kolejności. Zdarzają się też zakażenia pasożytnicze, choćby lamblioza.

Luźne stolce mogą pojawić się w trakcie antybiotykoterapii albo krótko po niej, bo lek zaburza skład flory jelitowej. Gdy lekarz biegunkę poantybiotykową podejrzewa, pyta, kiedy dziecko zaczęło brać lek i jak długo go przyjmowało. Przy biegunkach nawracających lub długich w grę wchodzą też alergia na białko mleka krowiego, celiakia, nietolerancja laktozy czy nadmiar soków owocowych w diecie.

Odwodnienie – na co patrzeć

Sama biegunka rzadko jest groźna. Groźna jest utrata wody i elektrolitów, a im młodsze dziecko, tym szybciej do niej dochodzi. Najważniejszą rzeczą przy biegunce jest więc ocena stopnia odwodnienia. Ty też możesz to w dużej mierze zrobić w domu, obserwując kilka prostych rzeczy.

Niepokojące są: suche usta i język, płacz bez łez, wyraźnie rzadsze siusianie albo suche pieluchy przez wiele godzin, zapadnięte oczy, a u niemowlęcia zapadnięte ciemiączko. Odwodnione dziecko bywa senne, apatyczne, trudno je zainteresować zabawą, albo przeciwnie – jest rozdrażnione i nie daje się uspokoić. Na wizycie lekarz biegunkę ocenia też przez porównanie masy ciała – dlatego warto znać ostatnią wagę dziecka sprzed choroby.

Częstość stolców to tylko część obrazu, bo lekarz biegunkę z wymiotami traktuje poważniej niż samą biegunkę. Dziecko, które wymiotuje po każdym łyku, traci płyny i nie ma jak ich uzupełnić. Zapisuj, ile razy było wypróżnienie i wymioty, ile dziecko wypiło i kiedy ostatnio oddało mocz. Takie notatki bardzo pomagają, gdy lekarz biegunkę ocenia przez telefon.

Do kogo z dzieckiem

Pierwszym miejscem jest przychodnia POZ, w której dziecko jest zapisane. Tam przyjmuje lekarz pediatra albo lekarz rodzinny, który opiekuje się też dziećmi. Przy łagodnym przebiegu wystarczy zwykła wizyta, po której wiesz, na co zwracać uwagę w kolejnych dniach. Wielu rodziców najpierw dzwoni do przychodni i to dobry pomysł – rejestracja lub lekarz pomogą ocenić, czy dziecko trzeba zobaczyć jeszcze tego dnia.

Wizyta jest potrzebna, gdy chore jest niemowlę poniżej szóstego miesiąca życia, gdy biegunka trwa dłużej niż kilka dni, nasila się zamiast słabnąć, gdy pojawia się wysoka gorączka albo dziecko nie chce pić. Także krew w stolcu to powód, by lekarz biegunkę obejrzał jeszcze tego samego dnia. Wieczorem i w weekend możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, która działa także w Szczecinie.

Gdy lekarz biegunkę przewlekłą lub nawracającą podejrzewa o tło jelitowe, kieruje dziecko dalej. Zajmuje się tym gastroenterolog dziecięcy, który prowadzi diagnostykę celiakii, nieswoistych zapaleń jelit czy zaburzeń wchłaniania. Jeśli w tle jest alergia pokarmowa, w leczeniu pomaga też alergolog.

Badania

Przy typowej, krótkiej biegunce zwykle nie robi się żadnych badań. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu, bo biegunkę wirusową poznaje się po przebiegu, a nie po wyniku z laboratorium. Wynik i tak przyszedłby często dopiero wtedy, gdy lekarz biegunkę uznałby już za zakończoną.

Badanie kału w kierunku bakterii, wirusów lub pasożytów zleca się, gdy w stolcu jest krew, gdy biegunka się przedłuża, gdy chorują całe grupy dzieci albo po powrocie z podróży do ciepłych krajów. W szpitalu, gdy lekarz biegunkę ocenia jako ciężką, sprawdza też we krwi poziom elektrolitów i równowagę kwasowo-zasadową.

Jeśli lekarz biegunkę przewlekłą chce dokładnie wyjaśnić, może zlecić przeciwciała w kierunku celiakii, kalprotektynę w kale, morfologię i badania oceniające wchłanianie. Ważna jest też krzywa wzrostu i masy ciała – dziecko, które dobrze rośnie, rzadko ma poważną chorobę jelit.

Leczenie i nawadnianie

Podstawą jest doustne nawadnianie gotowymi płynami nawadniającymi z apteki – to specjalne roztwory soli i glukozy o dobranym składzie. Podawaj je często i małymi porcjami, łyżeczką, strzykawką albo z kubka, nawet jeśli dziecko wymiotuje. Ilość płynu do wypicia zależy od masy ciała i tego, jak nasilona jest biegunka – dopytaj o to w przychodni. Woda, soki, napoje gazowane czy słodzone herbaty nie zastąpią takiego płynu, a słodkie napoje mogą biegunkę nasilić.

Nie głodź dziecka. Niemowlę karmione piersią karm dalej, a starsze dziecko po kilku godzinach nawadniania może wrócić do zwykłych posiłków, w mniejszych porcjach. Gdy lekarz biegunkę ocenia jako zwykłą infekcję, nie zaleca już długotrwałej diety kleikowej, bo opóźnia ona regenerację jelit. Przez kilka dni warto ograniczyć tłuste i bardzo słodkie potrawy.

Antybiotyk ma sens rzadko – wtedy, gdy lekarz biegunkę uzna za wywołaną przez określone bakterie lub pasożyty. Niektóre probiotyki o udokumentowanym działaniu mogą skrócić czas choroby – zapytaj w przychodni, który szczep ma sens. Leków hamujących pracę jelit nie podawaj małym dzieciom na własną rękę.

Gdy doustne nawadnianie nie wystarcza, bo dziecko ciągle wymiotuje albo jest już wyraźnie odwodnione, potrzebna jest kroplówka w szpitalu. Szczególnie szybko kieruje się do szpitala niemowlęta, które łatwo tracą siły. Zwykle wystarcza kilkadziesiąt godzin, by dziecko odzyskało siły i mogło wrócić do domu.

Co możesz zrobić w domu

Miej w domowej apteczce saszetki z płynem nawadniającym i termometr – w nocy łatwiej działać, gdy wszystko jest pod ręką. Płyn przygotuj zgodnie z instrukcją na opakowaniu, bez dodawania cukru czy soku. Gdy podasz go od pierwszych luźnych stolców, często lekarz biegunkę oceni potem jako łagodną.

Myj ręce po każdej zmianie pieluchy i przed przygotowaniem jedzenia, a chore dziecko, jeśli to możliwe, niech ma osobny ręcznik. Wirusy jelitowe łatwo przechodzą na rodzeństwo i dorosłych. Do żłobka czy przedszkola dziecko wraca zwykle wtedy, gdy lekarz biegunkę uzna za zakończoną, a dziecko je i pije normalnie.

Przed szczepieniem przeciw rotawirusom lekarz biegunkę i jej powikłania omawia z rodzicami jako główny powód tej szczepionki. Szczepionkę podaje się doustnie w pierwszych miesiącach życia, a w Polsce jest ona bezpłatna w kalendarzu szczepień. Nie chroni przed każdą biegunką, ale wyraźnie zmniejsza ryzyko pobytu w szpitalu.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Jedź na SOR albo do izby przyjęć szpitala dziecięcego, gdy dziecko jest bardzo senne, trudno je wybudzić, nie oddaje moczu przez wiele godzin, wymiotuje po każdej próbie picia, ma zapadnięte oczy, chłodne i marmurkowe dłonie i stopy. Pilnej oceny wymaga także niemowlę z gorączką i biegunką oraz dziecko z cukrzycą lub chorobą przewlekłą.

Niepokojące są również: dużo krwi w stolcu, zielone wymioty, silny, narastający ból brzucha, twardy lub wzdęty brzuch, drgawki, wybroczyny na skórze. W takich sytuacjach nie czekaj, aż lekarz biegunkę oceni w przychodni – dzwoń pod 112, jeśli dziecko traci kontakt albo ma trudności z oddychaniem. Dyspozytor powie ci, co robić do przyjazdu zespołu.

NFZ czy prywatnie

Wizyta u lekarza POZ jest na NFZ i nie wymaga skierowania – wystarczy, że dziecko jest zapisane do przychodni. Gdy lekarz biegunkę oceni jako wymagającą szerszej diagnostyki, wystawi skierowanie do poradni gastroenterologicznej lub na badania. Na pomoc w nagłych sytuacjach skierowanie nie jest potrzebne.

Prywatnie łatwiej o wizytę tego samego dnia, a lekarz pediatra przyjmujący w gabinecie może też zlecić badania płatne. Jeśli lekarz biegunkę u dziecka prowadzi prywatnie, poproś o wypis wizyty, żeby pediatra z POZ wiedział o przebiegu choroby. Dobry lekarz pediatra nie zbagatelizuje twojego niepokoju – ty znasz dziecko najlepiej i masz prawo zapytać, czy to, co widzisz, jest jeszcze normalne.

Mity o biegunce

Nie trzeba odstawiać mleka matki. Karmienie piersią chroni jelita i dostarcza płynów, więc warto je kontynuować także w czasie choroby. Przy zwykłej infekcji mleka modyfikowanego zwykle nie trzeba zmieniać.

Coca-cola i suchary nie leczą biegunki – napój ma za dużo cukru i za mało soli, a suchary niewiele wnoszą. Domowe sposoby można stosować tylko wtedy, gdy lekarz biegunkę oceni jako łagodną, a dziecko pije i siusia. Węgiel leczniczy u dzieci nie ma udowodnionego działania i może utrudniać ocenę stolca.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.