Ból gardła i angina – do kogo w Szczecinie?

Ból gardła i angina – przyczyny, objawy i leczenie

Skąd się bierze ból gardła

Ból gardła to jedna z najczęstszych dolegliwości, z jakimi pacjenci zgłaszają się do przychodni, szczególnie jesienią i zimą. W zdecydowanej większości przypadków stoi za nim infekcja wirusowa, która mija sama w ciągu kilku dni. Zanim jednak lekarz ból gardła uzna za objaw zwykłego przeziębienia, ogląda migdałki, węzły chłonne i pyta o gorączkę. Od tej oceny zależy, czy potrzebny będzie antybiotyk.

Słowem „angina” potocznie nazywa się każde silniejsze zapalenie gardła. W języku medycznym chodzi przede wszystkim o zapalenie migdałków podniebiennych wywołane przez paciorkowce, które wymaga innego postępowania niż infekcja wirusowa. Poniższy tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna i nie zastąpi badania.

Przyczyny – wirusy, bakterie i inne czynniki

Za większość zapaleń gardła odpowiadają wirusy przeziębienia, grypy, adenowirusy, a coraz częściej także koronawirusy. Infekcji wirusowej zwykle towarzyszą katar, kaszel, chrypka i ogólne rozbicie. W takim zestawie objawów antybiotyku zazwyczaj się nie stosuje, bo na wirusy on nie działa.

Bakteryjne zapalenie gardła wywołuje najczęściej paciorkowiec z grupy A. Dotyczy głównie dzieci w wieku szkolnym i młodych dorosłych, rzadziej małych dzieci i seniorów. Leczenie, które lekarz bólu gardła o tym podłożu zaleca, ma skrócić chorobę i zapobiec powikłaniom, takim jak ropień czy gorączka reumatyczna.

Podobne objawy daje mononukleoza zakaźna, wywołana przez wirus Epsteina-Barr. Migdałki bywają wtedy pokryte nalotem, węzły chłonne na szyi wyraźnie powiększone, a zmęczenie utrzymuje się tygodniami. Dlatego przy nalotach na migdałkach u nastolatka potrzebna jest ostrożniejsza ocena, a czasem badanie krwi.

Gardło boli też bez infekcji: przy refluksie żołądkowo-przełykowym, suchym powietrzu w ogrzewanych mieszkaniach, paleniu tytoniu, oddychaniu przez usta przy zatkanym nosie czy po długim mówieniu. Jeśli dolegliwość trwa tygodniami, a gorączki nie ma, lekarz bólu gardła nie będzie leczył jak infekcji, tylko poszuka innej przyczyny.

Objawy – jak odróżnić anginę od infekcji wirusowej

Angina paciorkowcowa zaczyna się zwykle nagle: wysoka gorączka, silny ból przy przełykaniu, powiększone i bolesne węzły chłonne pod żuchwą, czerwone migdałki z białawym nalotem. Kaszlu i kataru zazwyczaj brak. Taki obraz sprawia, że lekarz ból gardła łatwiej przypisze bakteriom, choć pewność daje dopiero test.

Infekcja wirusowa rozwija się wolniej, często od drapania w gardle, a dopiero potem dochodzi katar, kaszel i chrypka. Gorączka bywa niższa, a migdałki zaczerwienione, ale bez wyraźnego nalotu. W praktyce do oceny używa się prostej skali punktowej, w której liczą się gorączka, naloty, węzły chłonne, brak kaszlu i wiek.

U małych dzieci objawy bywają mniej typowe – ból brzucha, wymioty, niechęć do jedzenia czy ślinienie się. Kiedy lekarz ból gardła u przedszkolaka bada, zwraca też uwagę na to, czy dziecko pije i oddaje mocz.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Lekko bolące gardło przy katarze można przez kilka dni obserwować w domu. Do lekarza warto pójść, gdy gorączka jest wysoka, ból bardzo silny, na migdałkach widać naloty, a kaszlu brak, albo gdy objawy nie słabną po trzech, czterech dniach. Szybciej powinny zgłaszać się osoby z obniżoną odpornością i przewlekle chore.

Pierwszym adresem jest przychodnia POZ. U dorosłych badaniem zajmuje się lekarz rodzinny albo lekarz internista, a u dzieci – pediatra. Jeśli lekarz ból gardła rozpozna jako anginę paciorkowcową, zwykle od razu włącza leczenie i ustala, kiedy dziecko może wrócić do przedszkola.

Do specjalisty kieruje się pacjentów z nawracającymi anginami, ropniem w wywiadzie, przewlekłym bólem gardła bez wyraźnej przyczyny albo chrypką trwającą dłużej niż trzy tygodnie. Takimi problemami zajmuje się lekarz laryngolog, który obejrzy gardło, krtań i nos w powiększeniu. W takich przypadkach sprawdza się też, czy przyczyną nie jest refluks albo zmiana w krtani. Dobry lekarz laryngolog zapyta o palenie, pracę głosem i chrapanie.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest obejrzenie gardła, migdałków i węzłów chłonnych oraz rozmowa o przebiegu choroby. Gdy obraz sugeruje paciorkowca, wykonuje się szybki test antygenowy z wymazu z gardła, którego wynik jest gotowy po kilku minutach. Dzięki niemu lekarz ból gardła może odróżnić anginę bakteryjną od wirusowej jeszcze w gabinecie.

W wątpliwych sytuacjach albo przy nawrotach pobiera się wymaz do posiewu, na którego wynik czeka się kilka dni. Przy podejrzeniu mononukleozy przydaje się morfologia z rozmazem i badania w kierunku wirusa EBV. Gdy lekarz bólu gardła nie potrafi wiązać z infekcją, a dolegliwość trwa długo, kieruje do laryngologa na badanie endoskopowe.

Leczenie

Infekcje wirusowe leczy się objawowo: leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, nawadnianie, odpoczynek, nawilżanie powietrza, pastylki do ssania łagodzące podrażnienie. Antybiotyk niczego tu nie przyspiesza, a naraża na działania niepożądane i sprzyja oporności bakterii. Przy infekcji wirusowej dobrze wiedzieć, po ilu dniach powinna nastąpić poprawa.

Anginę paciorkowcową leczy się antybiotykiem, najczęściej z grupy penicylin, a przy uczuleniu – innym lekiem dobranym przez lekarza. Kurację trzeba przyjąć do końca, nawet jeśli po dwóch dniach czujesz się dobrze. Gdy lekarz ból gardła leczy antybiotykiem, zwykle uprzedza, że zarażanie innych kończy się mniej więcej po dobie od pierwszej dawki.

Przy nawracających anginach rozważa się usunięcie migdałków podniebiennych. Decyzję podejmuje laryngolog na podstawie liczby udokumentowanych zakażeń w roku, ich ciężkości i powikłań. Dlatego dokumentację z każdej wizyty z anginą warto zachować.

Co możesz zrobić sam

Pij dużo płynów, najlepiej ciepłych, ale nie gorących. Pomaga ssanie pastylek lub lodu, płukanie gardła ciepłą wodą z solą i wietrzenie sypialni połączone z nawilżaniem powietrza. Ogranicz mówienie, jeśli dochodzi chrypka, i nie pal. Jeśli wiesz, że lekarz ból gardła wcześniej oceniał u ciebie jako wirusowy, podobne domowe sposoby zwykle wystarczą i przy kolejnej infekcji.

Leki dostępne bez recepty stosuj zgodnie z ulotką i nie łącz kilku preparatów z tą samą substancją czynną – to częsty błąd przy lekach „na przeziębienie”. Myj ręce, nie dziel się kubkiem i sztućcami, a przy gorączce zostań w domu. Gdy lekarz ból gardła rozpozna jako anginę, wymień szczoteczkę do zębów po zakończeniu leczenia.

Mity, które warto znać

Biały nalot na migdałkach nie oznacza automatycznie bakterii – bywa też przy mononukleozie i niektórych infekcjach wirusowych. Żółta czy zielona wydzielina z nosa również nie dowodzi zakażenia bakteryjnego. Wysoka gorączka sama w sobie nie jest wskazaniem do antybiotyku, a „profilaktyczne” branie resztek leku z poprzedniej kuracji może zafałszować późniejszy wynik testu i utrudnić leczenie.

Częste przekonanie mówi, że lepiej „przechodzić” anginę bez wizyty. Nieleczona angina paciorkowcowa zwykle mija, ale zwiększa ryzyko ropnia i rzadkich powikłań odległych. Jeśli należysz do osób przewlekle chorych, doświadczony lekarz internista oceni też, jak infekcja i leki wpływają na twoje inne schorzenia.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci poniżej trzech lat angina paciorkowcowa zdarza się rzadko, a zapalenie gardła prawie zawsze ma podłoże wirusowe. Niepokoić powinny objawy odwodnienia: suche usta, płacz bez łez, rzadkie oddawanie moczu, senność. Takie dziecko powinno zostać zbadane tego samego dnia.

W ciąży nie sięgaj po leki i pastylki bez porady lekarza lub farmaceuty, bo nie wszystkie substancje są wtedy bezpieczne. Jeśli lekarz ból gardła u kobiety w ciąży rozpozna jako anginę, dobierze antybiotyk dopuszczony w tym okresie. U seniorów gorączka bywa niska mimo poważnej infekcji, dlatego liczy się ogólne samopoczucie i to, czy chory pije.

Objawy alarmowe – kiedy SOR lub 112

Natychmiastowej pomocy wymaga trudność w oddychaniu, świst przy wdechu, ślinienie się, bo chory nie może przełknąć śliny, wymuszona pozycja z pochyloną do przodu głową i bardzo stłumiony głos. Takie objawy mogą oznaczać obrzęk w okolicy krtani – dzwoń pod 112.

Na SOR albo do laryngologa w trybie pilnym trzeba trafić, gdy ból jest wyraźnie jednostronny, narasta mimo leczenia, trudno otworzyć usta, a głos brzmi, jakby chory mówił z kluską w ustach. To typowy obraz ropnia okołomigdałkowego, który zwykle trzeba nakłuć lub naciąć. Pilnie należy też reagować na sztywność karku z wysoką gorączką i wysypkę, która nie blednie pod uciskiem szklanki.

NFZ i wizyta prywatna

Na NFZ ból gardła oceni lekarz POZ, do którego nie potrzebujesz skierowania – wystarczy deklaracja w przychodni. Do laryngologa w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie, a terminy w Szczecinie bywają różne, więc sprawdź je w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie lekarz ból gardła oceni zwykle szybciej, ale zakres badań i zasady leczenia są takie same. Wieczorem i w weekendy możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.