Ból kolana – do kogo w Szczecinie?

Ból kolana – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest ból kolana

Kolano to jeden z największych i najbardziej obciążonych stawów w ciele. Przenosi ciężar przy chodzeniu, wchodzeniu po schodach, kucaniu i bieganiu, a jednocześnie musi być ruchome i stabilne. Nic dziwnego, że ból kolana dotyka zarówno sportowców, jak i osoby prowadzące siedzący tryb życia oraz seniorów. Może pojawić się nagle po urazie albo narastać powoli przez miesiące.

Zanim lekarz ból kolana powiąże z konkretną chorobą, zwykle pyta o wiek, aktywność, przebyte urazy i to, jak dolegliwości się zaczęły. Te informacje często podpowiadają więcej niż samo zdjęcie. Ból kolana nie zawsze oznacza poważne uszkodzenie, ale nie warto go ignorować, gdy nie mija, nawraca albo ogranicza ruch.

Najczęstsze przyczyny

U osób młodszych i aktywnych częste są urazy: skręcenia, uszkodzenia więzadeł krzyżowych i pobocznych, uszkodzenia łąkotek oraz stłuczenia. Częsty jest też ból przedniej części kolana, związany ze stawem rzepkowo-udowym, który nasila się przy schodach, kucaniu i długim siedzeniu ze zgiętymi nogami. Przy przeciążeniu ból kolana często wiąże się z zapaleniem ścięgien wokół rzepki lub pasma biodrowo-piszczelowego.

U osób po czterdziestce i starszych najczęstszą przyczyną jest choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego, czyli stopniowe zużywanie się chrząstki. Ból pojawia się wtedy przy ruchu, po dłuższym chodzeniu, a rano występuje krótka sztywność. Obrzęk i ciepło stawu bez urazu sprawiają, że lekarz ból kolana traktuje poważniej, bo mogą wskazywać na stan zapalny.

Do przyczyn zapalnych należą reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa, łuszczycowe zapalenie stawów i odczynowe zapalenie stawów po infekcji. Ból kolana bywa też odczuwany przy chorobach stawu biodrowego lub kręgosłupa lędźwiowego. Dlatego dobry lekarz ból kolana bada razem z biodrem, zwłaszcza u dzieci i seniorów.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Ważne jest, gdzie dokładnie boli – z przodu, po stronie wewnętrznej, zewnętrznej czy z tyłu kolana. Ból po wewnętrznej stronie przy skręcie może sugerować łąkotkę, ból pod rzepką raczej staw rzepkowo-udowy, a guz w dole podkolanowym bywa torbielą Bakera. Na pierwszej wizycie warto powiedzieć, czy kolano się blokuje, „ucieka” albo puchnie.

Blokowanie, czyli nagłe zatrzymanie ruchu w stawie, może świadczyć o oderwanym fragmencie łąkotki. Uczucie niestabilności częściej wiąże się z uszkodzeniem więzadeł. Trzaski bez bólu zwykle nie są powodem do niepokoju. Jeśli kolano spuchło w ciągu kilku godzin po urazie, lekarz ból kolana uzna za sygnał do dokładniejszej diagnostyki.

Przy chorobie zwyrodnieniowej ból zwykle narasta powoli i zmienia się w zależności od pogody i obciążenia. W chorobach zapalnych często bolą też inne stawy, a sztywność poranna trwa dłużej. Kiedy towarzyszą mu zmiany skórne lub ból pięt, lekarz ból kolana może powiązać z chorobą ogólnoustrojową.

Do jakiego lekarza z bólem kolana

Przy bólu bez urazu i bez objawów alarmowych dobrym początkiem jest lekarz rodzinny w POZ. Zbada kolano, zaproponuje leczenie i w razie potrzeby wystawi skierowanie do specjalisty lub na badania. W wielu przypadkach wystarczy leczenie na miejscu, bo przeciążenia często mijają po odpoczynku i ćwiczeniach.

Gdy ból się utrzymuje, kolano jest niestabilne, blokuje się lub doszło do urazu, właściwym specjalistą jest lekarz ortopeda. To on ocenia więzadła, łąkotki i chrząstkę, decyduje o rezonansie i ewentualnym leczeniu operacyjnym. Lekarz ortopeda zajmuje się również zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową, w tym kwalifikacją do endoprotezy.

Jeśli podejrzewa się chorobę zapalną stawów, do diagnostyki włącza się reumatolog. Po urazach, zabiegach i przy przeciążeniach ogromną rolę odgrywa fizjoterapeuta, który dobiera ćwiczenia i stopniowo przywraca sprawność. Często lekarz ból kolana leczy we współpracy z fizjoterapeutą przez cały czas terapii.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest badanie fizykalne: oglądanie stawu, ocena obrzęku, zakresu ruchu, stabilności więzadeł i testy łąkotkowe. Już po takim badaniu lekarz ból kolana może wstępnie przypisać do konkretnej struktury stawu. Badanie porównuje się zawsze z drugim, zdrowym kolanem.

Zdjęcie rentgenowskie dobrze pokazuje kości, ustawienie stawu i zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych. Badanie USG pozwala ocenić płyn w stawie, ścięgna i torbiele. Rezonans magnetyczny pokazuje łąkotki, więzadła i chrząstkę, dlatego zleca się go zwykle przy podejrzeniu uszkodzenia wewnątrz stawu. Przy rezonansie lekarz ból kolana porównuje z obrazem, bo drobne zmiany w łąkotkach są częste i nie zawsze bolą.

Przy podejrzeniu stanu zapalnego wykonuje się badania krwi, a czasem nakłucie stawu i badanie płynu stawowego. Pozwala to odróżnić dnę moczanową, zakażenie i inne choroby zapalne. Gdy ból kolana wiąże się z chorobą ogólną, zakres badań jest szerszy i obejmuje również inne stawy.

Metody leczenia

Leczenie zależy od przyczyny, wieku i aktywności. W przeciążeniach i chorobie zwyrodnieniowej podstawą są ćwiczenia wzmacniające mięśnie uda i biodra, kontrola masy ciała i modyfikacja aktywności – nie całkowity bezruch. W okresie zaostrzenia lekarz ból kolana łagodzi zwykle lekami przeciwbólowymi lub przeciwzapalnymi, także w postaci żeli.

Przy niektórych chorobach stosuje się iniekcje dostawowe, a o ich rodzaju i sensowności decyduje specjalista. Uszkodzenia więzadeł i łąkotek bywają leczone zachowawczo albo artroskopowo – zależy to od rodzaju urazu, objawów i oczekiwań pacjenta. W zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej, gdy ból mimo leczenia utrudnia codzienne życie, rozważa się endoprotezę. Rozsądny lekarz ból kolana leczy najpierw zachowawczo, a operację rozważa po wyczerpaniu prostszych metod.

Choroby zapalne stawów wymagają leczenia ogólnego prowadzonego przez reumatologa. Pomocne bywają też stabilizatory, wkładki do butów i laska po stronie przeciwnej do bolącego kolana. Ból kolana leczy się indywidualnie, więc to, co pomogło znajomemu, niekoniecznie pomoże tobie.

Co możesz zrobić sam

Przy świeżym, niewielkim urazie pomaga odciążenie, chłodzenie przez kilkanaście minut kilka razy dziennie, uniesienie nogi i delikatny ucisk bandażem. Po kilku dniach warto stopniowo wracać do ruchu. Przy przewlekłym bólu najlepszym lekarstwem jest regularna, umiarkowana aktywność: jazda na rowerze, pływanie, marsz i ćwiczenia wzmacniające mięśnie.

Nadwaga znacząco zwiększa obciążenie kolan, dlatego nawet niewielki spadek masy ciała często zmniejsza ból. Dobierz wygodne obuwie z amortyzacją. Kiedy lekarz ból kolana wiąże z bieganiem, zwykle radzi stopniowo zwiększać dystans i pamiętać o rozgrzewce.

Unikaj długiego klęczenia i głębokiego przysiadu z obciążeniem, jeśli nasilają dolegliwości. Nie forsuj ćwiczeń przez ostry ból. Jeżeli nie wiesz, jakie ćwiczenia są dla ciebie bezpieczne, poproś o instruktaż fizjoterapeutę.

Dzieci, sportowcy i seniorzy

U dzieci i nastolatków w okresie szybkiego wzrostu częste są bóle przeciążeniowe w miejscach przyczepu ścięgien, na przykład poniżej rzepki. U dziecka, które utyka, lekarz ból kolana zawsze oceni razem ze stawem biodrowym. Nocny ból, gorączka lub obrzęk bez urazu u dziecka wymagają szybkiej konsultacji.

Sportowcy narażeni są na urazy więzadeł i łąkotek, zwłaszcza w piłce nożnej, koszykówce i narciarstwie. Powrót do sportu po urazie powinien być stopniowy i zaplanowany razem z fizjoterapeutą. U seniorów dominuje choroba zwyrodnieniowa, a ból kolana zwiększa ryzyko upadków. U starszej osoby przy bólu kolana warto zadbać także o równowagę i bezpieczeństwo w domu.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Na SOR zgłoś się po urazie, po którym nie możesz obciążyć nogi, kolano jest wyraźnie zniekształcone albo bardzo szybko puchnie. Pilnej pomocy wymaga też gorące, zaczerwienione, mocno obrzęknięte kolano z gorączką lub dreszczami, bo może to być zakażenie stawu. Taki stan wymaga szybkiego leczenia w szpitalu.

Ból i obrzęk łydki lub dołu podkolanowego, zwłaszcza po unieruchomieniu, długiej podróży lub operacji, może świadczyć o zakrzepicy żył i wymaga pilnej oceny. Dzwoń pod 112, jeśli pojawi się nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub kaszel z krwią. Utrata czucia albo zimna, blada stopa po urazie kolana to także stan nagły.

NFZ i prywatnie

Do lekarza rodzinnego na NFZ zgłaszasz się bez skierowania. Do ortopedy, reumatologa i na rehabilitację w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie działa wiele poradni ortopedycznych i gabinetów fizjoterapii, zarówno na NFZ, jak i prywatnie.

Prywatnie lekarz ból kolana oceni zwykle szybciej, ale za wizytę i badania płacisz sam. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą medyczną. Jeżeli ból nie mija, nasila się albo towarzyszą mu niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.