Ból kręgosłupa – do kogo w Szczecinie?

Ból kręgosłupa – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest ból kręgosłupa

Ból kręgosłupa to jedna z najczęstszych dolegliwości dorosłych – większość z nas przynajmniej raz w życiu zmaga się z bólem pleców lub karku. Może dotyczyć odcinka szyjnego, piersiowego albo najczęściej lędźwiowego. Bywa krótkotrwały i mija samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni, ale może też stać się przewlekły i utrudniać pracę, sen i codzienne czynności. Dobra wiadomość jest taka, że w ogromnej większości przypadków nie wynika z groźnej choroby.

Najczęściej lekarz ból kręgosłupa określa jako „niespecyficzny”, czyli związany z mięśniami, więzadłami i stawami, bez jednej wyraźnej przyczyny. Taki ból zwykle dobrze reaguje na ruch, czas i proste metody leczenia. Mniejszą część stanowią dolegliwości wynikające z ucisku na nerw, na przykład przy przepuklinie krążka międzykręgowego. Rzadko ból pleców jest objawem poważnej choroby, którą trzeba szybko rozpoznać.

Przyczyny bólu pleców

Do najczęstszych przyczyn należą przeciążenie mięśni, długie siedzenie w jednej pozycji, mała aktywność fizyczna i nagłe dźwignięcie ciężaru. Z wiekiem dochodzą zmiany zwyrodnieniowe krążków międzykręgowych i stawów kręgosłupa, które widać na zdjęciach u wielu osób, także tych, które nic nie boli. Dlatego bólu kręgosłupa nie ocenia się wyłącznie na podstawie zdjęcia, tylko łączy się je z objawami i badaniem.

Przepuklina krążka międzykręgowego może uciskać korzeń nerwowy i wywoływać ból promieniujący do nogi, znany jako rwa kulszowa, albo do ręki przy problemach odcinka szyjnego. Zwężenie kanału kręgowego, częstsze u osób starszych, daje ból i drętwienie nóg przy chodzeniu, które ustępują po odpoczynku w pozycji pochylonej. Przy sztywności porannej trwającej dłużej niż pół godziny lekarz ból kręgosłupa może powiązać z chorobą zapalną stawów.

Rzadsze przyczyny to złamania osteoporotyczne, urazy, infekcje i nowotwory. Zdarza się też, że lekarz ból kręgosłupa wiąże z narządami wewnętrznymi, na przykład z kamicą nerkową. Znaczenie ma również stres i zmęczenie, które nasilają napięcie mięśni i odczuwanie bólu.

Objawy i odmiany

Ból mechaniczny nasila się przy ruchu, schylaniu i dłuższym staniu, a łagodnieje w odpoczynku. Ból korzeniowy promieniuje wzdłuż nogi lub ręki, często poniżej kolana albo łokcia, i może mu towarzyszyć mrowienie, drętwienie lub osłabienie siły mięśni. Przy takich objawach lekarz ból kręgosłupa ocenia razem z odruchami, czuciem i siłą kończyn.

Ból ostry trwa do kilku tygodni, podostry do trzech miesięcy, a o bólu przewlekłym mówimy, gdy utrzymuje się dłużej. Ból karku często wiąże się z pracą przy komputerze i może promieniować do głowy lub barku. Bólu w odcinku piersiowym nie warto lekceważyć, bo bywa mylony z dolegliwościami serca i płuc.

Wiele osób zauważa, że ból zmienia się w ciągu dnia – rano bywa sztywność, wieczorem zmęczenie mięśni. Dobry lekarz ból kręgosłupa dokładnie omawia już przy pierwszej wizycie, bo od tego zależy dalsza diagnostyka. Zapisz, kiedy się zaczął, co go wywołało i jakie ruchy go nasilają.

Do jakiego lekarza z bólem kręgosłupa

Pierwszym krokiem zwykle jest wizyta u lekarza rodzinnego w POZ. Lekarz rodzinny zbada cię, oceni, czy nie ma objawów alarmowych, zaproponuje leczenie i w razie potrzeby wystawi skierowanie. Często lekarz ból kręgosłupa leczy sam przez pierwsze tygodnie, bo większość epizodów mija bez pomocy specjalisty.

Gdy ból się przedłuża, nawraca lub wiąże się z wadą postawy, zmianami zwyrodnieniowymi czy urazem, właściwym specjalistą bywa lekarz ortopeda, który ocenia układ ruchu i decyduje o dalszych badaniach. Przy drętwieniu, osłabieniu siły mięśni i objawach ucisku na nerw dobrym adresem jest neurolog. Lekarz ortopeda i neurolog często współpracują, a w niektórych przypadkach potrzebna jest też konsultacja neurochirurga.

Bardzo ważną rolę odgrywa fizjoterapeuta, który uczy bezpiecznych ćwiczeń, ocenia postawę i dobiera terapię manualną. W wielu przypadkach lekarz ból kręgosłupa leczy przede wszystkim rehabilitacją, na którą kieruje jako główną metodę. W Szczecinie znajdziesz zarówno poradnie ortopedyczne, jak i gabinety fizjoterapii przyjmujące na NFZ i prywatnie.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest wywiad i badanie fizykalne: ocena ruchomości, bolesności, odruchów, czucia i siły mięśni. U większości osób z ostrym, niespecyficznym bólem pleców badania obrazowe w pierwszych tygodniach nie są potrzebne, bo rzadko zmieniają sposób leczenia. Przy bólu kręgosłupa bez objawów alarmowych zwykle najpierw się leczy, a dopiero potem rozważa zdjęcia.

Zdjęcie rentgenowskie pokazuje kości, ustawienie kręgosłupa i zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe. Rezonans magnetyczny lepiej pokazuje krążki międzykręgowe, nerwy i rdzeń kręgowy, dlatego zleca się go przy objawach neurologicznych lub gdy rozważany jest zabieg. Tomografia komputerowa bywa przydatna po urazach. Patrząc na rezonans, lekarz ból kręgosłupa zawsze porównuje z obrazem, bo wiele zmian widocznych w badaniu nie daje żadnych dolegliwości.

Czasem potrzebne są badania krwi, na przykład wskaźniki stanu zapalnego, morfologia, a przy podejrzeniu choroby zapalnej także badania w kierunku spondyloartropatii. Przy ucisku na nerw neurolog może zlecić badanie przewodnictwa nerwowego. O zakresie badań decyduje lekarz po rozmowie i badaniu.

Metody leczenia

W ostrym bólu najważniejsze jest pozostanie w ruchu w granicach komfortu. Leżenie w łóżku przez wiele dni nie przyspiesza powrotu do zdrowia, a często go opóźnia. Na początku lekarz ból kręgosłupa łagodzi zwykle lekami przeciwbólowymi lub przeciwzapalnymi dobranymi do twojego stanu zdrowia. Pomocne bywa też ciepło na napięte mięśnie.

Przy bólu podostrym i przewlekłym kluczowe są ćwiczenia, które wzmacniają mięśnie tułowia, poprawiają ruchomość i uczą prawidłowych nawyków. Fizjoterapia może obejmować terapię manualną, ćwiczenia indywidualne i edukację. Przy dolegliwościach przewlekłych lekarz ból kręgosłupa traktuje szerzej niż problem mechaniczny, bo duży wpływ mają sen, stres i nastrój.

Zabiegi iniekcyjne lub operacyjne rozważa się przy utrzymującym się bólu korzeniowym, który nie odpowiada na leczenie zachowawcze, albo przy narastającym niedowładzie. Decyzja o operacji zawsze wymaga oceny specjalisty i rozmowy o korzyściach oraz ryzyku. Ból kręgosłupa leczy się zwykle stopniowo, zaczynając od metod najmniej obciążających.

Co możesz zrobić sam – profilaktyka

Regularny ruch to najlepsza ochrona kręgosłupa: spacery, pływanie, jazda na rowerze i ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha oraz pleców. Przy pracy siedzącej rób krótkie przerwy co pół godziny lub godzinę, wstań i przejdź się. Ustaw monitor na wysokości oczu, a krzesło tak, by stopy stały płasko na podłodze. Ciężkie przedmioty podnoś z ugiętych kolan, trzymając je blisko ciała.

Wielu pacjentów słyszy, że nie wszystko zrobi za nich lekarz. Ból kręgosłupa w dużej mierze zależy od codziennych nawyków – i jest w tym sporo prawdy. Utrzymanie prawidłowej masy ciała zmniejsza obciążenie odcinka lędźwiowego. Ważny jest też sen i umiejętność radzenia sobie ze stresem.

Nie ma jednego idealnego materaca ani jednej idealnej pozycji – liczy się to, by zmieniać pozycję i nie trwać długo w jednej. Ćwiczenia zacznij spokojnie i zwiększaj obciążenie stopniowo. Jeżeli nie wiesz, od czego zacząć, poproś fizjoterapeutę o zestaw ćwiczeń do domu.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci i nastolatków ból kręgosłupa zdarza się rzadziej niż u dorosłych i zawsze wymaga uwagi, zwłaszcza jeśli jest nocny, nasila się albo towarzyszy mu gorączka. U nastolatka lekarz ból kręgosłupa oceni także pod kątem skrzywienia i wad postawy. Ciężki plecak i mało ruchu też mają znaczenie.

W ciąży ból pleców jest częsty z powodu zmiany środka ciężkości i rozluźnienia więzadeł. Pomagają zwykle ćwiczenia dla ciężarnych, odpowiednia pozycja do snu i fizjoterapia uroginekologiczna. Wszelkie leki przeciwbólowe w ciąży stosuj wyłącznie po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

U seniorów częstsze są zmiany zwyrodnieniowe, zwężenie kanału kręgowego i złamania osteoporotyczne, które mogą wystąpić nawet po niewielkim urazie lub kaszlu. Gdy u osoby starszej pojawia się nagły ból, lekarz ból kręgosłupa ocenia zawsze z myślą o możliwym złamaniu. Regularna, dostosowana aktywność pomaga zachować sprawność.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Pilnej pomocy na SOR wymaga ból kręgosłupa z drętwieniem w okolicy krocza i pośladków, nagłymi problemami z oddawaniem moczu lub kontrolą stolca albo szybko narastającym osłabieniem nóg. Takie objawy mogą świadczyć o ucisku na nerwy w dolnej części kanału kręgowego, a o wyniku leczenia decyduje czas.

Do szpitala trzeba też zgłosić się po poważnym urazie, upadku z wysokości lub wypadku, a także gdy bólowi towarzyszy wysoka gorączka. Dzwoń pod 112, jeśli silny ból pleców pojawił się nagle razem z bólem w klatce piersiowej lub brzucha, dusznością, zasłabnięciem albo bladością i potami. W takiej sytuacji nie ocenia się bólu w zwykłej poradni, bo może chodzić o choroby serca lub dużych naczyń.

Pilnej, choć nie ratunkowej, konsultacji wymaga ból u osoby po chorobie nowotworowej, ból z niewyjaśnioną utratą masy ciała oraz ból nocny, który nie mija w spoczynku.

NFZ, prywatnie i najczęstsze mity

Do lekarza rodzinnego na NFZ idziesz bez skierowania, a do ortopedy czy neurologa zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ. Na rehabilitację w ramach NFZ również potrzebne jest skierowanie. Szczegóły i aktualne zasady sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie wizyty są szybsze, ale płatne.

Mitem jest to, że każdy ból pleców wymaga rezonansu, że kręgosłup „wypada” i trzeba go „nastawić” oraz że przy bólu najlepiej leżeć. Mitem jest też przekonanie, że lekarz ból kręgosłupa zawsze leczy operacją – w rzeczywistości operacje dotyczą niewielkiej części pacjentów.

Ten tekst to informacja, a nie porada medyczna, i nie zastąpi badania. Jeśli ból się nasila, nie mija albo pojawiają się nowe objawy, umów się na wizytę.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.