Ból stawów – do kogo w Szczecinie?

Ból stawów – przyczyny, objawy i leczenie

Ból stawów – objaw o wielu przyczynach

Ból stawów to jedna z najczęstszych dolegliwości dorosłych, a z wiekiem dotyczy coraz większej liczby osób. Czasem jest skutkiem przeciążenia po weekendzie w ogrodzie, czasem zużycia chrząstki, a czasem pierwszym objawem choroby zapalnej, którą trzeba leczyć jak najwcześniej. Zanim lekarz ból stawów przypisze konkretnej chorobie, musi ustalić, ile stawów boli, jak długo i w jakich okolicznościach.

Potoczne słowo „reumatyzm” obejmuje kilkadziesiąt różnych chorób o odmiennym przebiegu i leczeniu. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna – pomoże ci zrozumieć, o co zapyta lekarz i dlaczego.

Najczęstsze przyczyny

Choroba zwyrodnieniowa stawów to najczęstsza przyczyna bólu u osób po pięćdziesiątce. Dotyczy głównie kolan, bioder, kręgosłupa i drobnych stawów dłoni. Ból nasila się przy obciążeniu i pod koniec dnia, a sztywność po nocy mija w ciągu kilkunastu minut. Taki ból zwykle wiąże się ze zużyciem chrząstki, nadwagą, przebytymi urazami i pracą fizyczną.

Zupełnie inny charakter mają choroby zapalne: reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy toczeń. Stawy są obrzęknięte, ciepłe, a sztywność poranna trwa godzinę i dłużej. Gdy lekarz ból stawów widzi w takim obrazie, kieruje do reumatologa możliwie szybko, bo wczesne leczenie chroni stawy przed zniszczeniem.

Ból stawów pojawia się też po infekcjach wirusowych i bakteryjnych – na przykład po zakażeniu przewodu pokarmowego lub dróg moczowych – w przebiegu boreliozy, dny moczanowej, niedoczynności tarczycy czy jako działanie niepożądane niektórych leków. Dlatego ból stawów rozpatruje się zawsze razem z innymi objawami, a nie w oderwaniu od nich. Często bolą też tkanki wokół stawu: ścięgna, kaletki, więzadła. Zapalenie kaletki czy ścięgna łatwo pomylić z chorobą samego stawu, a leczy się je inaczej. Rozlane bóle mięśni i stawów z przewlekłym zmęczeniem i zaburzeniami snu, przy prawidłowych wynikach badań, mogą wskazywać na fibromialgię.

Jak opisać ból – co ma znaczenie

Ważne jest, czy boli jeden staw, kilka czy wiele, czy zmiany są symetryczne i które stawy są zajęte. Reumatoidalne zapalenie zajmuje zwykle drobne stawy dłoni i stóp po obu stronach, zwyrodnienie – kolana i biodra, dna – najczęściej staw u podstawy palucha. Na tej podstawie lekarz ból stawów potrafi często wstępnie zakwalifikować już podczas pierwszej rozmowy.

Liczy się też rytm dobowy. Ból zapalny jest najsilniejszy rano i w nocy, a ruch go łagodzi. Ból mechaniczny nasila się przy wysiłku i ustępuje w spoczynku. Jeśli wcześniej żaden lekarz bólu stawów nie wyjaśnił, zabierz opisy dotychczasowych badań i listę leków, które przynosiły ulgę.

Znaczenie mają objawy spoza stawów: łuszczyca na skórze lub paznokciach, zmiany na skórze po ekspozycji na słońce, owrzodzenia w jamie ustnej, suchość oczu i ust, przewlekła biegunka, gorączka, spadek masy ciała. Takie sygnały każą myśleć o chorobie ogólnoustrojowej.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Umów wizytę, gdy ból trwa dłużej niż kilka tygodni, stawy są obrzęknięte, sztywność rano utrzymuje się długo albo dolegliwości utrudniają codzienne czynności. Pierwszym krokiem jest lekarz POZ, który zbada stawy i zleci podstawowe badania krwi. Przed wizytą zanotuj, od kiedy boli, które stawy są zajęte i czy w rodzinie ktoś choruje na łuszczycę, reumatoidalne zapalenie stawów albo dnę. Jeśli lekarz ból stawów oceni jako zwyrodnieniowy i łagodny, często sam poprowadzi leczenie razem z fizjoterapeutą.

Przy podejrzeniu choroby zapalnej, bólu wielu stawów, obrzękach i nieprawidłowych wynikach badań kolejnym krokiem jest lekarz reumatolog. Dobry lekarz reumatolog oceni stawy, zleci badania immunologiczne i zdecyduje o leczeniu modyfikującym przebieg choroby. Obrzęk stawów trwający kilka tygodni to wskazanie do szybkiej konsultacji reumatologicznej.

Ból pojedynczego stawu po urazie, zablokowanie kolana czy zaawansowane zwyrodnienie z myślą o operacji to z kolei sprawy, którymi zajmuje się ortopeda. Czasem lekarz ból stawów konsultuje też z dermatologiem lub okulistą, gdy choroba daje objawy w skórze albo oczach.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest dokładny wywiad i badanie stawów. Z badań krwi wykonuje się zwykle morfologię, OB i CRP, które pokazują, czy w organizmie toczy się stan zapalny, a także kwas moczowy, glukozę, próby nerkowe i wątrobowe. Przy podejrzeniu choroby zapalnej oznacza się też czynnik reumatoidalny, przeciwciała przeciw cyklicznym peptydom cytrulinowanym i przeciwciała przeciwjądrowe.

Wyniki immunologiczne trzeba czytać ostrożnie: dodatni wynik zdarza się u zdrowych osób, a ujemny nie wyklucza choroby. Dlatego lekarz bólu stawów nie rozpoznaje na podstawie samego wyniku z laboratorium.

Z badań obrazowych wykonuje się zdjęcia rentgenowskie, USG stawów, które dobrze pokazuje płyn i zapalenie błony maziowej, a w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny. Gdy staw jest wyraźnie obrzęknięty, lekarz ból stawów diagnozuje czasem przez nakłucie i badanie płynu stawowego. Takie badanie pozwala odróżnić zapalenie bakteryjne od dny czy choroby zwyrodnieniowej.

Leczenie

W chorobie zwyrodnieniowej podstawą są ćwiczenia wzmacniające mięśnie, redukcja masy ciała, fizjoterapia i odciążanie stawu. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, także w postaci żeli, stosuje się w okresach zaostrzeń. Przy mocno zaawansowanych zmianach w kolanach lub biodrach rozważa się iniekcje dostawowe, a ostatecznie endoprotezę.

Choroby zapalne leczy się lekami modyfikującymi przebieg choroby, a gdy te nie wystarczają – lekami biologicznymi lub innymi nowoczesnymi terapiami. Celem jest wyciszenie zapalenia i zatrzymanie niszczenia stawów. Ból zwykle słabnie wraz z wygaszeniem zapalenia. Jeśli lekarz ból stawów leczy takimi lekami, regularnie zleca badania kontrolne krwi.

Glikokortykosteroidy pomagają szybko opanować zaostrzenie, ale przy długim stosowaniu mają wiele działań niepożądanych. Żadnego leku przeciwzapalnego nie odstawiaj sam, nawet gdy czujesz się lepiej.

Co możesz zrobić sam

Ruch jest lekiem: regularna, umiarkowana aktywność, taka jak pływanie, jazda na rowerze stacjonarnym czy marsz, odżywia chrząstkę i wzmacnia mięśnie stabilizujące stawy. Unikaj długiego unieruchomienia i gwałtownych przeciążeń. Jeśli lekarz ból stawów wiąże z nadwagą, każdy zrzucony kilogram realnie odciąża kolana.

Przy zaostrzeniu pomagają chłodne okłady na obrzęknięty staw, a przy sztywności – ciepło. Dobre, amortyzujące obuwie i laska noszona w ręce po zdrowej stronie zmniejszają obciążenie bolącego biodra lub kolana. Suplementy reklamowane jako „na stawy” rzadko mają mocne dowody skuteczności, więc zanim je kupisz, zapytaj, jak lekarz ból stawów w twoim przypadku ocenia.

Prowadź prosty dzienniczek: które stawy bolą, jak długo trwa sztywność rano, co pomaga. Takie notatki ułatwiają porównanie z poprzednią wizytą.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci zdarzają się tak zwane bóle wzrostowe – nocne bóle łydek i kolan bez obrzęku, które mijają rano. Niepokoić powinny obrzęk, utykanie, gorączka, ból budzący dziecko co noc w tym samym miejscu albo ograniczenie ruchu. Takie dziecko lekarz ból stawów powinien obejrzeć szybko, bo młodzieńcze zapalenie stawów też wymaga wczesnego leczenia.

W ciąży część leków przeciwzapalnych jest przeciwwskazana, a niektóre choroby zapalne zmieniają przebieg. Ciążę przy chorobie reumatycznej najlepiej zaplanować razem z prowadzącym specjalistą, bo część leków trzeba odpowiednio wcześnie zmienić, a inne można bezpiecznie kontynuować. U seniorów ból często ma kilka przyczyn naraz, a leki przeciwbólowe łatwiej wywołują krwawienia z przewodu pokarmowego czy pogorszenie pracy nerek. Dlatego u starszej osoby leczenie dobiera się z uwzględnieniem wszystkich przyjmowanych leków.

Objawy alarmowe – kiedy SOR lub 112

Na SOR trzeba trafić, gdy jeden staw nagle robi się gorący, czerwony, bardzo bolesny i obrzęknięty, a dołącza gorączka lub dreszcze – to może być bakteryjne zapalenie stawu, które w ciągu kilku dni niszczy chrząstkę. Pilnie należy też reagować na staw zdeformowany po urazie, niemożność obciążenia nogi oraz ból stawów z wysypką i wysoką gorączką.

Pod 112 dzwoń, gdy bólowi towarzyszy duszność, ból w klatce piersiowej, splątanie albo objawy ciężkiego zakażenia. Szybkiej oceny wymaga też ból i obrzęk łydki, który może świadczyć o zakrzepicy, a nie o chorobie stawu.

NFZ i wizyta prywatna

Do lekarza POZ nie potrzebujesz skierowania. Do reumatologa i ortopedy w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a czas oczekiwania w Szczecinie bywa różny – sprawdź go w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Na pierwszą wizytę zabierz wyniki badań, opisy zdjęć i listę leków. Prywatnie lekarz ból stawów oceni według tych samych zasad, a leczenie lekami biologicznymi i tak prowadzi się zwykle w ramach programów NFZ.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.