Ból ucha – do kogo w Szczecinie?

Ból ucha – przyczyny, objawy i kiedy iść do lekarza

Skąd bierze się ból ucha

Ból ucha to dolegliwość, która potrafi być wyjątkowo dokuczliwa – kłuje, pulsuje, nasila się w nocy i utrudnia sen. Najczęściej wynika ze stanu zapalnego w uchu środkowym albo w przewodzie słuchowym, ale bywa też, że źródło bólu leży zupełnie gdzie indziej, na przykład w zębach lub stawie żuchwy. Dlatego każdy lekarz ból ucha ocenia, zaglądając do ucha i pytając o inne objawy.

Ból ucha zdarza się w każdym wieku, ale szczególnie często dotyka małe dzieci. W wielu przypadkach mija po kilku dniach, jednak niektóre przyczyny wymagają leczenia, a wyjątkowo – pilnej pomocy. Ten tekst to informacja, a nie porada medyczna, i nie zastąpi badania.

Najczęstsze przyczyny

Ostre zapalenie ucha środkowego rozwija się zwykle w czasie lub tuż po przeziębieniu, gdy obrzęk utrudnia wentylację ucha przez trąbkę słuchową, czyli kanał łączący ucho z gardłem. Pojawia się silny ból, uczucie zatkania, czasem gorączka i przejściowe pogorszenie słuchu. U dzieci ból ucha najczęściej ma właśnie tę przyczynę, bo ich trąbka słuchowa jest krótsza i łatwiej przenosi infekcję.

Zapalenie ucha zewnętrznego, nazywane „uchem pływaka”, dotyczy skóry przewodu słuchowego. Sprzyjają mu woda zalegająca w uchu, czyszczenie uszu patyczkami i choroby skóry. Charakterystyczne jest to, że lekarz ból ucha wywoła już przy delikatnym pociągnięciu za małżowinę. Ból może też dawać czop woszczynowy, ciało obce w uchu lub czyrak w przewodzie słuchowym.

Nagła zmiana ciśnienia podczas lądowania samolotem czy nurkowania potrafi wywołać ostry ból i uczucie zatkania. Ból promieniujący do ucha zdarza się przy zapaleniu gardła lub migdałków, chorobach zębów, zapaleniu zatok i problemach ze stawem skroniowo-żuchwowym. W takich sytuacjach lekarz ból ucha leczy, szukając jego źródła w okolicy, a nie w samym uchu.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Oprócz samego bólu mogą pojawić się uczucie pełności w uchu, szum, pogorszenie słuchu, swędzenie, wyciek z ucha, gorączka i ogólne rozbicie. Wyciek ropny po nagłym ustąpieniu silnego bólu może świadczyć o pęknięciu błony bębenkowej, które zwykle goi się samo, ale wymaga kontroli. Opisując dolegliwości, powiedz, czy ból ucha pojawił się po raz pierwszy, czy podobne epizody już się zdarzały.

Małe dzieci rzadko potrafią wskazać, co boli. Niepokoić powinny płaczliwość, zwłaszcza w pozycji leżącej, pocieranie lub pociąganie ucha, gorączka, kłopoty ze snem i niechęć do jedzenia. Jeśli maluch jest rozdrażniony po przeziębieniu, warto, by lekarz ból ucha wziął pod uwagę i obejrzał uszy podczas wizyty.

Do kogo się zgłosić

Przy typowym bólu ucha pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny, a w przypadku dziecka pediatra w przychodni POZ. Zwykle przyczynę udaje się ustalić już po obejrzeniu przewodu słuchowego i błony bębenkowej otoskopem. W wieczór czy weekend możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

Gdy dolegliwości nawracają, nie mijają mimo leczenia, towarzyszy im utrzymujący się niedosłuch albo potrzebny jest zabieg, kolejnym krokiem jest lekarz laryngolog. Do poradni otolaryngologicznej na NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie lekarz laryngolog przyjmuje często szybciej. W gabinecie specjalistycznym lekarz ból ucha oceni z użyciem mikroskopu lub endoskopu. W Szczecinie znajdziesz poradnie laryngologiczne zarówno publiczne, jak i prywatne.

Jak wygląda badanie

Podstawą jest badanie otoskopowe, które trwa krótko i nie boli, choć przy zapaleniu przewodu słuchowego może być nieprzyjemne. Jeśli przewód słuchowy jest zatkany woszczyną, zanim lekarz ból ucha oceni do końca, musi go najpierw delikatnie oczyścić.

Przy zaburzeniach słuchu wykonuje się audiometrię, czyli badanie słuchu w słuchawkach, oraz tympanometrię, która ocenia ruchomość błony bębenkowej i obecność płynu w uchu środkowym. Gdy badanie uszu nie wyjaśnia dolegliwości, ogląda się też gardło, zęby, staw żuchwy i węzły chłonne szyi. Czasem pomocna jest konsultacja u dentysty.

Leczenie bólu ucha

Leczenie zależy od przyczyny. W ostrym zapaleniu ucha środkowego podstawą jest łagodzenie bólu i gorączki, a u części starszych dzieci i dorosłych stosuje się początkowo obserwację, bo infekcja często ustępuje sama. O antybiotyku decyduje się wtedy, gdy lekarz ból ucha ocenia jako silny lub utrzymujący się, a także zależnie od wieku pacjenta.

Zapalenie ucha zewnętrznego leczy się zwykle kroplami do ucha i ochroną przed wodą, a czop woszczynowy usuwa się w gabinecie przez płukanie lub odessanie. Zanim lekarz ból ucha złagodzi kroplami, musi upewnić się, że błona bębenkowa jest cała, bo niektóre preparaty mogą wtedy szkodzić. Przy nawracających zapaleniach i płynie zalegającym w uchu u dzieci laryngolog może zaproponować zabieg, na przykład założenie drenażu.

Co możesz zrobić sam

Do czasu wizyty pomaga odpoczynek, picie płynów i stosowanie dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych zgodnie z ulotką i wiekiem. Spanie z lekko uniesioną głową może zmniejszać uczucie rozpierania. Nie wlewaj do ucha alkoholu, oliwy ani soku z czosnku – takie domowe sposoby mogą tylko zaszkodzić.

Nie czyść uszu patyczkami w głąb przewodu – wpychają woszczynę i mogą uszkodzić skórę lub błonę bębenkową. Po kąpieli w basenie osusz ucho ręcznikiem i przechyl głowę, żeby wylać wodę. Podczas lądowania samolotem pomagają przełykanie, żucie gumy, a u niemowląt picie z butelki lub karmienie piersią. Jeśli często pływasz i masz skłonność do zapaleń przewodu słuchowego, rozważ zatyczki do uszu lub czepek, a po wyjściu z wody dokładnie osusz okolicę ucha. Osoby noszące aparaty słuchowe lub słuchawki douszne powinny regularnie je czyścić i dawać uszom odpocząć, bo zamknięty, wilgotny przewód słuchowy sprzyja podrażnieniom.

Wiele nawracających infekcji uszu u dzieci zmniejszają niepalenie przy dziecku, szczepienia zgodne z kalendarzem i dbanie o drożność nosa w czasie kataru. Przy kolejnym epizodzie warto, by lekarz ból ucha ocenił w kontekście wcześniejszych infekcji i ewentualnego przerostu migdałka gardłowego.

Ból ucha u dzieci, dorosłych i seniorów

U niemowląt i małych dzieci zapalenie ucha jest bardzo częste i zwykle przebiega łagodnie, ale u najmłodszych, zwłaszcza poniżej pół roku życia, wymaga szybszej oceny. U dziecka z wysoką gorączką ocenia się zawsze także ogólny stan, nawodnienie i inne możliwe źródła infekcji.

U dorosłych ból ucha bez cech infekcji często ma źródło w zębach lub stawie żuchwy, na przykład przy zaciskaniu zębów w nocy. U osoby starszej, zwłaszcza z cukrzycą, lekarz ból ucha traktuje poważnie, bo zapalenie przewodu słuchowego może u niej przebiegać ciężej. Długo utrzymujący się, jednostronny ból ucha z chrypką lub trudnością w połykaniu u palacza zawsze wymaga diagnostyki laryngologicznej.

Najczęstsze mity o bólu ucha

Mit pierwszy: każdy ból ucha trzeba leczyć antybiotykiem. W rzeczywistości wiele zapaleń ucha środkowego wywołują wirusy albo ustępują one samoistnie, a niepotrzebny antybiotyk niesie ryzyko działań niepożądanych i sprzyja oporności bakterii. To, czy jest potrzebny, wyjaśni się dopiero wtedy, gdy lekarz ból ucha oceni podczas badania – sama intensywność dolegliwości nie wystarcza.

Mit drugi: woszczyna to brud, który trzeba codziennie usuwać. Woszczyna chroni przewód słuchowy przed wysychaniem i zakażeniem, a uszy oczyszczają się z niej same – wystarczy umyć małżowinę. Mit trzeci: przy bólu ucha zawsze pomaga ciepło. U części osób przynosi ulgę, ale przy ropnym zapaleniu lub wysięku może nasilać dolegliwości, dlatego lepiej nie eksperymentować bez porady. Mit czwarty: skoro ból minął, ucho jest zdrowe – po zapaleniu w uchu środkowym może jeszcze przez tygodnie zalegać płyn, który pogarsza słuch, więc u dzieci warto pamiętać o wizycie kontrolnej.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Niektóre objawy wymagają natychmiastowej pomocy. Jedź na SOR lub dzwoń pod 112, gdy pojawi się bolesny obrzęk i zaczerwienienie za uchem z odstawaniem małżowiny, silny ból głowy, sztywność karku, wysoka gorączka z dużym osłabieniem lub splątaniem. W takich sytuacjach trzeba pilnie wykluczyć groźne powikłania zapalenia, na przykład zapalenie wyrostka sutkowatego czy opon mózgowych.

Pilnej oceny wymagają też nagły niedosłuch, silne zawroty głowy z wymiotami, opadnięcie kącika ust lub niemożność zamknięcia oka po jednej stronie twarzy oraz wyciek krwistego lub wodnistego płynu z ucha po urazie głowy. Nie czekaj wtedy na planową wizytę, aż lekarz ból ucha obejrzy w przychodni – liczy się czas.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.