Choroby weneryczne – do kogo w Szczecinie?

Choroby weneryczne – objawy, badania i leczenie

Czym są choroby weneryczne

Choroby weneryczne, nazywane dziś częściej zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, to infekcje bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze, które przenoszą się podczas kontaktów seksualnych – pochwowych, analnych i oralnych. Należą do nich między innymi chlamydioza, rzeżączka, kiła, rzęsistkowica, opryszczka narządów płciowych, zakażenie wirusem HPV, HIV oraz wirusowe zapalenia wątroby typu B i C. Każdy lekarz chorób wenerycznych powie ci, że zakażenie może dotyczyć każdej osoby aktywnej seksualnie, niezależnie od wieku i stylu życia.

Wiele z tych infekcji przez długi czas nie daje objawów, a mimo to można nimi zarażać i mogą prowadzić do powikłań, takich jak niepłodność czy przewlekłe bóle podbrzusza. Wstyd często opóźnia wizytę, a to właśnie wczesne rozpoznanie najbardziej ułatwia leczenie. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Najczęstsze zakażenia i ich objawy

Chlamydioza i rzeżączka dają upławy z pochwy lub wyciek z cewki moczowej, pieczenie przy oddawaniu moczu, ból podbrzusza, krwawienia po stosunku, ból jąder. U wielu osób, zwłaszcza kobiet, przebiegają jednak bez objawów. Dlatego badania zaleca się osobom z nowym partnerem nawet wtedy, gdy czują się dobrze.

Kiła zaczyna się zwykle od niebolesnego owrzodzenia w miejscu wniknięcia bakterii – na narządach płciowych, w odbycie lub w jamie ustnej – które samo się goi. Po kilku tygodniach może pojawić się wysypka, także na dłoniach i stopach, powiększenie węzłów chłonnych i objawy grypopodobne. Ponieważ objawy mijają same, lekarz chorób wenerycznych często rozpoznaje kiłę dopiero w badaniu krwi.

Opryszczka narządów płciowych daje bolesne pęcherzyki i nadżerki, które mają tendencję do nawrotów. Wirus HPV wywołuje kłykciny kończyste, czyli brodawki płciowe, a niektóre jego typy odpowiadają za raka szyjki macicy, odbytu, prącia i gardła. Zakażenie HIV może przez lata przebiegać bez objawów, dlatego lekarz chorób wenerycznych zleca test także wtedy, gdy nic nie dolega.

Jak dochodzi do zakażenia i kto jest bardziej narażony

Większość zakażeń przenosi się przez kontakt błon śluzowych i płynów ustrojowych. Opryszczka i HPV mogą przenosić się też przez bliski kontakt skóry ze skórą, więc prezerwatywa chroni przed nimi tylko częściowo. Kiła, HIV i wirusowe zapalenie wątroby typu B mogą przejść z matki na dziecko w czasie ciąży lub porodu. Wbrew obawom wielu pacjentów lekarz chorób wenerycznych nie uznaje deski klozetowej, basenu czy wspólnego ręcznika za typowe drogi zakażenia.

Ryzyko rośnie przy kontaktach bez prezerwatywy, nowym lub kilku partnerach, kontaktach z osobą o nieznanym statusie zdrowia i przy przebytym wcześniej zakażeniu. Alkohol i substancje psychoaktywne sprzyjają ryzykownym decyzjom. Szczera rozmowa o tym nie jest oceną – pytania służą wyłącznie temu, żeby dobrać właściwe badania.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Zgłoś się do lekarza, gdy masz upławy, wyciek z cewki, pieczenie przy oddawaniu moczu, owrzodzenie, brodawki, wysypkę w okolicy narządów płciowych albo dowiedziałeś się, że partner lub partnerka ma zakażenie. Badania warto zrobić też po ryzykownym kontakcie, nawet bez objawów. Im wcześniej lekarz choroby weneryczne rozpozna, tym prostsze leczenie i mniejsze ryzyko zarażenia innych.

Specjalistą w tej dziedzinie jest lekarz wenerolog, do którego na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Dobry lekarz wenerolog przyjmie cię dyskretnie, zbada, pobierze wymazy i zleci badania krwi. Wielu pacjentów nie wie, że lekarz chorób wenerycznych to często ta sama osoba co dermatolog, bo obie specjalizacje bywają połączone.

Kobiety mogą zacząć od wizyty u ginekologa, który pobierze wymaz z szyjki macicy i pochwy, a mężczyźni – od urologa, zwłaszcza przy bólu jąder lub objawach ze strony prostaty. Przy podejrzeniu zakażenia HIV lub wirusowego zapalenia wątroby lekarz chorobami wenerycznymi zajmuje się razem z poradnią chorób zakaźnych.

Diagnostyka i badania

Chlamydię i rzeżączkę wykrywa się najczęściej metodami molekularnymi z wymazu lub próbki moczu z pierwszego strumienia, a przy kontaktach analnych i oralnych – także z wymazów z odbytu i gardła. Żeby wynik był wiarygodny, nie oddawaj moczu przez co najmniej godzinę przed pobraniem próbki.

Kiłę, HIV oraz wirusowe zapalenia wątroby typu B i C rozpoznaje się w badaniach krwi. Ważny jest tak zwany okres okna – czas między zakażeniem a momentem, w którym test zaczyna je wykrywać. Dlatego lekarz chorób wenerycznych może zalecić powtórzenie badania po kilku tygodniach, nawet jeśli pierwszy wynik był ujemny.

Test w kierunku HIV możesz wykonać bezpłatnie i anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostycznych, bez skierowania i bez podawania nazwiska. Gdy u jednej osoby wykryto zakażenie, lekarz chorobami wenerycznymi obojga partnerów zajmuje się równolegle i zwykle zleca od razu cały pakiet badań, bo zakażenia często występują razem.

Leczenie

Zakażenia bakteryjne – chlamydiozę, rzeżączkę, kiłę – oraz rzęsistkowicę leczy się antybiotykami lub lekami przeciwpierwotniakowymi dobranymi do rodzaju infekcji. Rzeżączka coraz częściej jest oporna na część antybiotyków, dlatego leczenie powinno odbywać się według aktualnych zaleceń, a nie na własną rękę. Po zakończonej terapii lekarz choroby weneryczne kontroluje czasem badaniem, żeby upewnić się, że zakażenie zostało wyleczone.

Opryszczki i HPV nie da się usunąć z organizmu, ale można skutecznie łagodzić objawy, skracać nawroty i usuwać kłykciny. Zakażenie HIV leczy się lekami przeciwwirusowymi przyjmowanymi codziennie. Przy skutecznym leczeniu i niewykrywalnym wirusie we krwi osoba z HIV nie zakaża partnerów drogą płciową.

Ważne jest leczenie partnera lub partnerki – w przeciwnym razie zakażenie wraca. Do czasu zakończenia leczenia obu stron i ewentualnej kontroli wstrzymaj się od kontaktów seksualnych. Jeśli trudno ci powiedzieć o tym partnerowi, lekarz chorób wenerycznych podpowie, jak przeprowadzić taką rozmowę.

Profilaktyka

Prezerwatywa, używana przy każdym kontakcie i od początku do końca, znacznie zmniejsza ryzyko większości zakażeń. Istnieją szczepienia przeciw HPV i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Szczepienie przeciw HPV działa najlepiej przed rozpoczęciem życia seksualnego, ale lekarz chorób wenerycznych może je zalecić także dorosłym. Regularne badania, o których lekarz chorób wenerycznych rozmawia z każdą osobą zmieniającą partnerów, pozwalają wykryć zakażenie, zanim da powikłania.

Osoby z wysokim ryzykiem zakażenia HIV mogą korzystać z profilaktyki przedekspozycyjnej, czyli leków przyjmowanych przed kontaktem, pod kontrolą lekarza. Po ryzykownym kontakcie, na przykład pęknięciu prezerwatywy z osobą zakażoną HIV lub o nieznanym statusie, możliwa jest profilaktyka poekspozycyjna. Takie leki trzeba przyjąć jak najszybciej, najlepiej w ciągu kilku godzin, maksymalnie do 72 godzin.

Ciąża, młodzież i osoby starsze

W ciąży wykonuje się rutynowo badania w kierunku kiły, HIV oraz wirusowych zapaleń wątroby, bo leczenie matki chroni dziecko. Przy zakażeniu wykrytym w ciąży leczenie dobiera się tak, by było bezpieczne dla dziecka, i planuje sposób porodu. Nie przerywaj leczenia na własną rękę.

Młode osoby rozpoczynające życie seksualne są szczególnie narażone na chlamydiozę i HPV. Jeśli masz mniej niż 18 lat i potrzebujesz rozmowy, możesz zadzwonić pod bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111. Zakażenia przenoszone drogą płciową dotyczą też seniorów, którzy po latach wchodzą w nowe związki, a rzadziej korzystają z prezerwatyw i badań.

Objawy alarmowe – kiedy SOR lub 112

Na SOR trzeba trafić przy silnym bólu podbrzusza z gorączką u kobiety, bo może to być zapalenie narządów miednicy mniejszej, a także przy nagłym, silnym bólu i obrzęku jądra – ten objaw wymaga wykluczenia skrętu jądra, w którym liczą się godziny. Po ryzykownym kontakcie z możliwością zakażenia HIV nie czekaj na termin w poradni: zgłoś się od razu do szpitala zakaźnego lub na SOR, żeby nie przekroczyć 72 godzin na profilaktykę.

Pod 112 dzwoń przy objawach ciężkiego zakażenia: wysokiej gorączce z dreszczami, splątaniu, szybkim oddechu, zasłabnięciu. Jeśli doszło do kontaktu seksualnego bez twojej zgody, możesz zgłosić się na SOR – zostaniesz zbadany i otrzymasz profilaktykę. W kryzysie emocjonalnym zadzwoń pod 116 123.

NFZ i wizyta prywatna

Do wenerologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania – to jedna z niewielu specjalizacji z takim dostępem. Do ginekologa również możesz pójść bez skierowania. Badania molekularne w kierunku chlamydii czy rzeżączki bywają w Szczecinie wykonywane także prywatnie, a wiele osób wybiera tę drogę ze względu na szybkość i dyskrecję. Prywatnie lekarz choroby weneryczne leczy według tych samych zaleceń, a dane medyczne są chronione tak samo. Szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.