Chrapanie i bezdech senny – do kogo w Szczecinie?

Chrapanie i bezdech senny – przyczyny, badania i leczenie

Skąd bierze się chrapanie

Chrapanie to dźwięk powstający podczas snu, gdy powietrze przechodzi przez zwężone górne drogi oddechowe i wprawia w drgania miękkie tkanki – podniebienie miękkie, języczek, migdałki i nasadę języka. W czasie snu mięśnie gardła się rozluźniają, światło dróg oddechowych się zmniejsza, a im węższe miejsce, tym głośniejszy dźwięk. Gdy lekarz chrapanie ocenia, szuka więc przede wszystkim miejsca, w którym powietrze napotyka przeszkodę.

Chrapie wiele dorosłych osób, częściej mężczyźni, a u kobiet częstość rośnie po menopauzie. Samo w sobie bywa przede wszystkim problemem dla osoby śpiącej obok. Bywa jednak sygnałem ostrzegawczym, bo towarzyszy obturacyjnemu bezdechowi sennemu. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najważniejszym czynnikiem jest nadmierna masa ciała, zwłaszcza tkanka tłuszczowa w okolicy szyi. Chrapanie nasila też alkohol wypity wieczorem, leki nasenne i uspokajające, palenie tytoniu, zmęczenie oraz spanie na plecach. Pytając o wieczorne nawyki, lekarz chrapanie często może powiązać z konkretną przyczyną, którą da się łatwo zmienić.

Duże znaczenie ma drożność nosa. Skrzywiona przegroda, przerośnięte małżowiny, polipy, przewlekły nieżyt nosa czy alergia zmuszają do oddychania ustami, a to sprzyja chrapaniu. Dlatego gdy lekarz chrapanie bada, zwykle zaczyna od dokładnego obejrzenia nosa. U części osób lekarz chrapanie tłumaczy też powiększonymi migdałkami podniebiennymi, długim języczkiem, cofniętą żuchwą albo niedoczynnością tarczycy.

Chrapanie czy bezdech senny

W obturacyjnym bezdechu sennym drogi oddechowe zamykają się w czasie snu całkowicie lub prawie całkowicie, a oddech zatrzymuje się na kilka lub kilkadziesiąt sekund. Mózg wybudza wtedy śpiącego na ułamek chwili, często z głośnym chrapnięciem lub uczuciem dławienia. Gdy takich przerw jest wiele, sen przestaje regenerować, a rano człowiek czuje się zmęczony.

Typowe objawy bezdechu to głośne, nieregularne chrapanie z przerwami zauważonymi przez partnera, nadmierna senność w dzień, poranne bóle głowy, suchość w ustach, częste wstawanie w nocy do toalety, kłopoty z koncentracją i pamięcią oraz drażliwość. Gdy lekarz chrapanie słyszy w opisie razem z takimi objawami, zwykle kieruje na badanie snu.

Nieleczony bezdech zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, zawału, udaru i cukrzycy, a senność za kierownicą jest częstą przyczyną wypadków. Z tego powodu lekarz chrapania z przerwami w oddychaniu nie zostawia bez diagnostyki.

Do jakiego lekarza się zgłosić

Pierwszym krokiem może być lekarz POZ, który oceni ogólny stan zdrowia, zmierzy ciśnienie, zapyta o senność i w razie potrzeby wystawi skierowanie. Chrapanie często idzie w parze z nadciśnieniem, które trudno opanować mimo leków, bo ten związek jest dobrze znany.

Specjalistą od przyczyn w nosie i gardle jest lekarz laryngolog, który ocenia drożność nosa, wielkość migdałków i budowę gardła oraz kwalifikuje do zabiegów. Przy podejrzeniu bezdechu w diagnostykę i leczenie włącza się pulmonolog, a czasem neurolog lub lekarz zajmujący się medycyną snu. Najlepiej, gdy lekarz chrapanie i bezdech ocenia razem z tymi specjalistami, bo przyczyn bywa kilka naraz.

Na wizytę dobrze jest przyjść z partnerem albo z nagraniem chrapania z telefonu. Takie nagranie bardzo pomaga, bo lekarz chrapania nigdy nie słyszy na żywo, a ty sam go nie słyszysz.

Badanie i diagnostyka

Wizyta zaczyna się od rozmowy i badania. Dokładnie zbierając wywiad, lekarz chrapanie ocenia też pod kątem senności, często za pomocą prostego kwestionariusza. Laryngolog ogląda nos, gardło i krtań, nierzadko z użyciem cienkiego endoskopu wprowadzanego przez nos, co pozwala zobaczyć miejsca zwężenia.

Badaniem, które pozwala potwierdzić lub wykluczyć bezdech, jest poligrafia albo polisomnografia. Poligrafię wykonuje się często w domu: na noc zakłada się czujniki mierzące przepływ powietrza, ruchy oddechowe, wysycenie krwi tlenem i tętno. Jeśli wynik jest niejednoznaczny, wykonuje się polisomnografię w pracowni snu. Pozwala ona ocenić także fazy snu i inne zaburzenia, na przykład ruchy nóg.

Przy podejrzeniu chorób towarzyszących lekarz chrapanie uzupełnia o badanie poziomu cukru, hormonów tarczycy i pomiary ciśnienia. Uważaj na urządzenia i aplikacje, które same „diagnozują” bezdech – mogą być wskazówką, ale nie zastępują badania.

Leczenie

U wielu osób najwięcej daje zmiana stylu życia: zmniejszenie masy ciała, rezygnacja z alkoholu na kilka godzin przed snem, rzucenie palenia i spanie na boku. Gdy lekarz chrapanie omawia z pacjentem, tym zmianom poświęca zwykle sporo uwagi, bo bywają skuteczniejsze niż zabieg. Przy niedrożnym nosie pomaga leczenie alergii lub przewlekłego nieżytu.

Zabiegi chirurgiczne – na przykład korekcja przegrody nosa, zmniejszenie małżowin, usunięcie migdałków czy zabiegi na podniebieniu – są skuteczne u wybranych osób, gdy przyczyna jest dobrze określona. Przed zabiegiem trzeba wiedzieć, czy nie ma bezdechu, bo wtedy sam zabieg często nie wystarcza. Po zabiegu lekarz chrapanie ocenia ponownie, bo efekt bywa częściowy i z czasem może słabnąć.

Podstawą leczenia umiarkowanego i ciężkiego bezdechu jest aparat CPAP, który przez maskę podaje powietrze pod niewielkim ciśnieniem i utrzymuje drogi oddechowe otwarte. Wiele osób obawia się maski, ale gdy lekarz chrapanie z bezdechem leczy w ten sposób, poprawa samopoczucia bywa widoczna już po kilku tygodniach. U części chorych stosuje się szyny wysuwające żuchwę, wykonywane przez stomatologa.

Co możesz zrobić sam

Śpij na boku – pomóc może poduszka podpierająca plecy albo specjalna koszulka z kieszenią na plecach. Zadbaj o regularny sen i unikaj zasypiania skrajnie zmęczonym. Nie pij alkoholu wieczorem i nie bierz leków nasennych bez zalecenia. Gdy lekarz chrapanie wiąże z katarem alergicznym, warto też zadbać o sypialnię wolną od kurzu i roztoczy.

Plastry rozszerzające nozdrza, aerozole i gadżety reklamowane jako „koniec chrapania” mogą przynieść ulgę niektórym osobom, ale nie leczą bezdechu. Nie zastępuj nimi diagnostyki, zwłaszcza gdy jesteś senny w ciągu dnia. Nawet niewielki spadek masy ciała potrafi wyraźnie zmniejszyć chrapanie.

Chrapanie a sen partnera

Chrapanie najbardziej męczy osobę śpiącą obok i to ona najczęściej pierwsza szuka pomocy. Niewyspanie partnera, przenoszenie się do innego pokoju i wzajemne pretensje potrafią mocno obciążyć związek. Dlatego dobrze, gdy lekarz chrapanie omawia w obecności obu osób, bo partner zwykle wie o nocy więcej niż sam chrapiący.

Zatyczki do uszu i osobne kołdry mogą chwilowo pomóc, ale nie powinny zastąpić szukania przyczyny. Bywa, że po kilku miesiącach leczenia lekarz chrapania już prawie nie stwierdza, a oboje partnerzy wreszcie się wysypiają.

Dzieci, ciąża i seniorzy

Chrapanie u dziecka, zwłaszcza głośne i codzienne, nie jest normą. Najczęstszą przyczyną jest przerost migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych. Niepokoić powinny przerwy w oddychaniu, oddychanie ustami, niespokojny sen, nadpotliwość w nocy, moczenie nocne, a w dzień rozdrażnienie i kłopoty z koncentracją. U dziecka często potrzebna jest konsultacja laryngologiczna, bo usunięcie migdałków przynosi zwykle wyraźną poprawę.

W ciąży chrapanie często się nasila z powodu obrzęku błony śluzowej nosa i przyrostu masy ciała. Powiedz o nim lekarzowi prowadzącemu ciążę – lekarz chrapanie w ciąży bierze pod uwagę także przy ocenie ciśnienia. U seniorów bezdech bywa przyczyną nocnych wybudzeń, zaburzeń pamięci i upadków w czasie nocnych wizyt w toalecie.

Kiedy pilnie

Jeśli zasypiasz za kierownicą lub w czasie rozmowy, nie prowadź samochodu, dopóki problem nie zostanie wyjaśniony i leczony. To sytuacja, w której lekarz chrapanie z sennością traktuje bardzo poważnie i stara się przyspieszyć diagnostykę.

Dzwoń pod 112, gdy u dziecka lub dorosłego pojawia się nagła duszność, świst przy wdechu, sinienie ust, ból w klatce piersiowej albo trudność w wybudzeniu ze snu. Pilnej oceny na SOR wymaga też nagłe chrapanie z wysoką gorączką, bólem gardła i trudnością w połykaniu, bo może wskazywać na ropień w gardle. W takiej sytuacji lekarz chrapanie traktuje jako objaw ostrej choroby, a nie przewlekłego problemu.

Mity, NFZ i leczenie prywatne

Często słychać, że chrapanie to oznaka głębokiego, zdrowego snu. Jest odwrotnie – głośne chrapanie z przerwami świadczy raczej o tym, że sen jest płytki i przerywany. Mitem jest też, że z chrapaniem nic się nie da zrobić – przyczynę zwykle można ustalić i w dużej mierze usunąć.

Do poradni laryngologicznej i pulmonologicznej w ramach NFZ potrzebne jest zwykle skierowanie od lekarza POZ. W Szczecinie, podobnie jak w innych miastach, badanie snu można wykonać w ramach NFZ lub prywatnie, a zasady i terminy sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Lekarz laryngolog oceni, czy wystarczy leczenie nosa, czy potrzebna jest pełna diagnostyka bezdechu. Jeśli lekarz chrapanie zdiagnozuje jako bezdech, aparat CPAP można otrzymać z dofinansowaniem NFZ – zasady sprawdź w punkcie zaopatrzenia lub na pacjent.gov.pl.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.