Zespół cieśni nadgarstka – do kogo w Szczecinie?

Zespół cieśni nadgarstka – objawy, badania i leczenie

Czym jest zespół cieśni nadgarstka

Przez nadgarstek, w wąskim kanale utworzonym przez kości i mocne więzadło zwane troczkiem, biegną ścięgna zginaczy palców i nerw pośrodkowy. Gdy w kanale robi się za ciasno – z powodu obrzęku, pogrubienia tkanek albo zmian w kościach – nerw zostaje uciśnięty i zaczyna gorzej przewodzić sygnały. Tak powstaje zespół cieśni nadgarstka, najczęstsza neuropatia uciskowa, czyli schorzenie nerwu wynikające z ucisku. Zanim lekarz cieśń nadgarstka rozpozna, pacjent zwykle od miesięcy budzi się w nocy z drętwiejącą ręką.

Schorzenie częściej dotyczy kobiet, zwłaszcza po czterdziestym roku życia, i często obu rąk, choć jedna zwykle boli bardziej. Rozwija się powoli i początkowo daje objawy tylko od czasu do czasu. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna – nie zastąpi badania.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Często nie da się wskazać jednej przyczyny – znaczenie mają budowa nadgarstka, wiek, płeć i obciążenie ręki. Wśród chorób sprzyjających temu schorzeniu najczęściej wymienia się cukrzycę, niedoczynność tarczycy i reumatoidalne zapalenie stawów. Ryzyko zwiększają też otyłość, przebyte złamania w okolicy nadgarstka i choroba zwyrodnieniowa.

Ważna jest praca rękami: powtarzalne zginanie nadgarstka, mocny chwyt, praca z narzędziami wibrującymi. Długie pisanie na klawiaturze samo w sobie jest słabiej powiązane z chorobą, niż się powszechnie uważa, ale może nasilać objawy, gdy nadgarstek jest stale zgięty. W ciąży lekarz cieśń nadgarstka obserwuje dość często, bo zatrzymywanie wody zwiększa obrzęk tkanek w kanale.

Rzadziej przyczyną jest coś, co zajmuje miejsce w kanale: torbiel, guzek, zgrubienie pochewek ścięgien przy chorobach reumatycznych, a u osób długo dializowanych – złogi białka. U części kobiet objawy nasilają się w okresie przekwitania. Przy nietypowym, jednostronnym przebiegu u młodej osoby warto więc wykonać USG nadgarstka, zanim zapadnie decyzja o leczeniu.

Objawy

Typowe jest drętwienie, mrowienie i pieczenie kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego. Mały palec zwykle nie drętwieje, bo zaopatruje go inny nerw. Objawy nasilają się w nocy i nad ranem, wybudzają ze snu, a ulgę przynosi potrząsanie ręką. Ten nocny rytm to jedna z najważniejszych wskazówek, które odróżniają to schorzenie od innych przyczyn drętwienia.

W dzień objawy pojawiają się przy trzymaniu telefonu, kierownicy, książki czy suszarki do włosów. Z czasem pojawia się niezgrabność – trudno zapiąć guzik, przedmioty wypadają z ręki. W zaawansowanej postaci lekarz cieśń nadgarstka rozpoznaje już na pierwszy rzut oka, po zaniku mięśni u podstawy kciuka. Ból może promieniować do przedramienia, a nawet do barku, co bywa mylące.

Nie każde drętwienie palców oznacza to schorzenie, dlatego lekarz cieśń nadgarstka musi odróżnić od ucisku korzeni nerwowych w szyi, polineuropatii czy ucisku nerwu w okolicy łokcia. Drętwienie wszystkich palców obu rąk i stóp naraz każe raczej szukać choroby ogólnej.

Do kogo się zgłosić

Pierwszy krok to lekarz rodzinny, który zbierze wywiad, zbada rękę, zleci podstawowe badania krwi i w razie potrzeby skieruje dalej. Podejrzenie zwykle nasuwa już sam opis objawów, a potwierdzenie wymaga badania przewodnictwa nerwów.

Diagnostyką zajmuje się lekarz neurolog, który ocenia nerwy, wykonuje lub zleca badanie przewodnictwa i odróżnia ten problem od chorób kręgosłupa czy polineuropatii. Gdy lekarz cieśń nadgarstka potwierdzi i uzna, że leczenie zachowawcze nie wystarczy, kieruje do zabiegu. Operację wykonuje zwykle ortopeda lub chirurg ręki, w krótkim zabiegu w znieczuleniu miejscowym.

Badania

Badanie w gabinecie obejmuje ocenę czucia w poszczególnych palcach, siły chwytu i mięśni kciuka oraz proste testy prowokacyjne – opukiwanie nadgarstka albo przytrzymanie dłoni w zgięciu przez minutę. Jeśli przy tych testach pojawia się mrowienie palców, lekarz cieśń nadgarstka uznaje za bardziej prawdopodobną.

Najważniejszym badaniem jest elektroneurografia, często nazywana potocznie EMG – pomiar szybkości przewodzenia impulsów w nerwie za pomocą elektrod na skórze i słabych impulsów elektrycznych. Badanie bywa nieprzyjemne, ale nie jest groźne i trwa zwykle kilkanaście minut. Na jego podstawie określa się, czy zmiany są łagodne, umiarkowane czy ciężkie, co ma znaczenie dla wyboru leczenia.

Uzupełnieniem bywa USG nadgarstka, które pokazuje pogrubienie nerwu, torbiele czy zmiany w ścięgnach. Badania krwi – glukoza, TSH, czasem markery zapalne – pozwalają, by lekarz cieśń nadgarstka powiązał z chorobą ogólną, jeśli taka jest w tle. Zdjęcie rentgenowskie wykonuje się zwykle po urazach lub przy podejrzeniu zmian kostnych.

Leczenie

W łagodnej i umiarkowanej postaci zaczyna się od leczenia zachowawczego. Podstawą jest orteza zakładana na noc, która utrzymuje nadgarstek w pozycji neutralnej i nie pozwala go zginać we śnie. Na początek pomaga też ograniczenie ruchów, które nasilają objawy, i przerwy w pracy rękami.

Przy utrzymujących się objawach stosuje się czasem wstrzyknięcie leku sterydowego do kanału nadgarstka, które u wielu osób przynosi ulgę na kilka miesięcy. Zastrzyk, którym lekarz cieśń nadgarstka łagodzi, to raczej sposób na przejściową poprawę niż trwałe rozwiązanie. Leki przeciwbólowe niewiele zmieniają w samym ucisku nerwu, a fizjoterapia i ćwiczenia ślizgowe nerwu mogą być pomocnym dodatkiem.

Gdy objawy są ciężkie, trwają długo albo pojawia się osłabienie i zanik mięśni kciuka, wskazane jest leczenie operacyjne. Zabieg polega na przecięciu troczka, co poszerza kanał i odbarcza nerw – wykonuje się go metodą otwartą przez małe cięcie lub endoskopowo. Im wcześniej lekarz cieśń nadgarstka zakwalifikuje do operacji przy narastającym osłabieniu, tym większa szansa na pełny powrót czucia i siły.

Po operacji drętwienie nocne często ustępuje szybko, ale siła chwytu wraca zwykle przez kilka miesięcy, a przez pewien czas może boleć okolica blizny. Przy bardzo zaawansowanej chorobie operacja głównie zatrzymuje pogarszanie, bo zanik mięśni nie zawsze w pełni się cofa.

Co możesz zrobić sam

Obserwuj, przy jakich czynnościach objawy się nasilają, i staraj się je modyfikować: rób przerwy, zmieniaj chwyt, nie opieraj nadgarstka o krawędź biurka, ustaw klawiaturę i mysz tak, by nadgarstek był prosty. Unikaj spania z ręką zgiętą pod poduszką lub pod głową. Gdy lekarz cieśń nadgarstka już rozpoznał, noś ortezę nocną konsekwentnie przez kilka tygodni, zanim ocenisz jej działanie.

Jeśli masz cukrzycę lub chorobę tarczycy, dobre wyrównanie tych chorób sprzyja nerwom. Redukcja masy ciała przy nadwadze też może pomóc. Nie zwlekaj jednak latami z wizytą w nadziei, że samo przejdzie – zbyt długi ucisk sprawia, że nawet gdy lekarz cieśń nadgarstka zoperuje, nerw nie zawsze w pełni się regeneruje.

Ciąża i seniorzy

W ciąży objawy pojawiają się najczęściej w ostatnim trymestrze i w większości przypadków ustępują w ciągu kilku tygodni lub miesięcy po porodzie. U kobiety w ciąży leczy się zwykle ortezą i oszczędzaniem ręki, a decyzję o zabiegu odkłada na później.

U osób starszych schorzenie bywa bardziej zaawansowane, bo drętwienie długo przypisuje się wiekowi lub krążeniu. U seniora lekarz cieśń nadgarstka potrafi skutecznie operować także w podeszłym wieku, bo zabieg jest krótki i wykonywany w znieczuleniu miejscowym. Warto przed nim omówić leki przeciwkrzepliwe, jeśli są przyjmowane.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Dzwoń pod 112, gdy drętwienie lub osłabienie ręki pojawia się nagle, zwłaszcza razem z opadnięciem kącika ust, zaburzeniami mowy, osłabieniem nogi po tej samej stronie albo nagłym zaburzeniem widzenia. To mogą być objawy udaru, w którym liczy się każda minuta.

Na SOR jedź, gdy po urazie nadgarstka szybko narasta obrzęk, ból i drętwienie palców – może to oznaczać złamanie i ostry ucisk nerwu, który wymaga pilnego leczenia. Taki stan to coś innego niż przewlekły problem leczony planowo w poradni.

NFZ czy prywatnie

Do neurologa i na badanie przewodnictwa nerwowego na NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie, podobnie jak do poradni ortopedycznej czy chirurgii ręki. W Szczecinie, jak w innych dużych miastach, czas oczekiwania bywa różny – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Gdy lekarz cieśń nadgarstka potwierdzi i zakwalifikuje do zabiegu, operację można wykonać także w ramach NFZ.

Prywatnie badanie przewodnictwa można zwykle zrobić szybciej. Dobry lekarz neurolog wyjaśni wynik i powie, czy wystarczy orteza, czy warto myśleć o zabiegu. Zachowaj opis badania – przy kolejnej kontroli porównanie wyników pokaże, czy nerw się poprawia, czy pogarsza.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.