Cukrzyca – do kogo w Szczecinie?

Cukrzyca – rodzaje, objawy i leczenie

Czym jest cukrzyca

Cukrzyca to przewlekła choroba, w której poziom glukozy we krwi jest stale podwyższony. Dzieje się tak, gdy trzustka wytwarza za mało insuliny albo organizm słabo na nią reaguje. Insulina działa jak klucz, który pozwala glukozie wejść do komórek – bez niej cukier zostaje we krwi i z czasem uszkadza naczynia i nerwy. Im wcześniej lekarz cukrzycę rozpozna, tym łatwiej zapobiec powikłaniom.

W Polsce choruje kilka milionów osób, a duża część z nich jeszcze o tym nie wie. Choroba może rozwijać się latami bez wyraźnych objawów. Często cukrzycę wykrywa się przypadkiem, przy rutynowym badaniu krwi. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Rodzaje cukrzycy

Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna – układ odpornościowy niszczy komórki trzustki produkujące insulinę. Najczęściej lekarz cukrzycę typu 1 rozpoznaje u dzieci i młodych dorosłych, często po dość nagłym początku. W tej odmianie lekarz cukrzycę leczy od początku insuliną, bo organizm sam jej nie wytwarza.

Cukrzyca typu 2 jest zdecydowanie najczęstsza. Wiąże się z insulinoopornością, nadwagą, małą aktywnością i skłonnościami rodzinnymi, a rozwija się zwykle stopniowo u dorosłych, choć coraz częściej także u młodszych osób. Przy tym typie lekarz cukrzycę najpierw leczy zmianą stylu życia i lekami doustnymi.

Istnieje też cukrzyca ciążowa, która pojawia się w czasie ciąży i zwykle mija po porodzie, a także rzadsze odmiany – genetyczne, związane z chorobami trzustki czy działaniem niektórych leków. Stanem przejściowym jest stan przedcukrzycowy, gdy glukoza jest za wysoka, ale nie na tyle, by rozpoznać chorobę. Na tym etapie zmiana stylu życia często pozwala zatrzymać rozwój cukrzycy.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Ryzyko cukrzycy typu 2 zwiększają nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna, mała aktywność fizyczna, dieta bogata w słodycze i przetworzoną żywność, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe oraz cukrzyca u rodziców lub rodzeństwa. Dlatego o choroby bliskich zawsze zapyta lekarz. Cukrzyca w rodzinie to ważna informacja z wywiadu. Znaczenie ma też wiek – ryzyko rośnie po czterdziestce.

Częściej chorują kobiety, które miały cukrzycę ciążową lub urodziły duże dziecko, a także osoby z zespołem policystycznych jajników. U takich osób warto, by lekarz cukrzycy szukał regularnie, nawet gdy nic nie dolega. W cukrzycy typu 1 decydują głównie czynniki genetyczne i immunologiczne, na które nie mamy wpływu.

Objawy

Klasyczne objawy to wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, także w nocy, suchość w ustach, zmęczenie, senność, niezamierzona utrata masy ciała, nieostre widzenie oraz nawracające infekcje skóry i dróg moczowych. Rany mogą goić się wolniej. Gdy pojawia się kilka takich objawów naraz, wystarczy proste badanie glukozy, by lekarz cukrzycę potwierdził lub wykluczył.

W cukrzycy typu 1 objawy narastają szybko, w ciągu kilku tygodni, a pierwszym sygnałem bywa nawet ciężki stan z odwodnieniem i wymiotami. W typie 2 dolegliwości są zwykle łagodne lub nie ma ich wcale. Właśnie dlatego cukrzyca typu 2 bywa rozpoznawana dopiero po latach trwania choroby.

Do jakiego lekarza z cukrzycą

Pierwszym krokiem jest lekarz POZ – zleci badanie glukozy, oceni wyniki i może rozpocząć leczenie. W wielu przypadkach lekarz cukrzycę typu 2 prowadzi w przychodni POZ przez lata. Gdy lekarz cukrzycę rozpozna, zaplanuje też regularne badania kontrolne oczu, nerek i stóp.

Gdy leczenie jest trudne, potrzebna jest insulina, pojawiają się powikłania albo chodzi o cukrzycę typu 1, opiekę przejmuje lekarz diabetolog, który specjalizuje się w leczeniu tej choroby. W Szczecinie lekarz diabetolog przyjmuje w poradniach z umową NFZ i prywatnie, a dzieci leczy diabetolog dziecięcy. Przy współistniejących chorobach hormonalnych pomocna bywa także konsultacja u endokrynologa.

Ogromną rolę odgrywa wsparcie w zmianie nawyków żywieniowych. Gdy lekarz cukrzycę leczy u osoby z nadwagą, często współpracuje z dietetykiem, który opracowuje plan żywienia. W wielu poradniach pracują też edukatorzy diabetologiczni, którzy uczą obsługi glukometru i pena.

Diagnostyka i badania

Podstawowym badaniem jest oznaczenie glukozy we krwi na czczo, po co najmniej ośmiu godzinach bez jedzenia. Wykonuje się też doustny test obciążenia glukozą, czyli pomiar przed i dwie godziny po wypiciu roztworu cukru, oraz badanie hemoglobiny glikowanej, która pokazuje średni poziom cukru z ostatnich miesięcy. Na podstawie tych wyników cukrzycę rozpoznaje się według ustalonych kryteriów, zwykle po potwierdzeniu w powtórnym badaniu.

Wynik z glukometru w domu nie wystarcza do rozpoznania choroby, ale może być sygnałem, by zgłosić się na badanie. Gdy lekarz cukrzycę już stwierdzi, zleca też badania cholesterolu, funkcji nerek i moczu. Regularnie powinno się badać dno oka i stopy.

Badania przesiewowe warto wykonywać co kilka lat po czterdziestce, a u osób z czynnikami ryzyka – częściej, nawet co roku. Dzięki temu jest szansa, że lekarz cukrzycę lub stan przedcukrzycowy wychwyci na wczesnym etapie.

Leczenie cukrzycy

Podstawą leczenia każdego typu jest właściwe odżywianie, ruch i edukacja. W cukrzycy typu 2 stosuje się leki doustne, a coraz częściej także nowoczesne leki we wstrzyknięciach, które oprócz obniżania glukozy chronią serce i nerki. Gdy lekarz cukrzycę leczy, leki dobiera z uwzględnieniem masy ciała, chorób współistniejących i trybu życia.

W cukrzycy typu 1 niezbędna jest insulina – podawana penem lub przez osobistą pompę insulinową. Coraz więcej chorych korzysta z systemów ciągłego monitorowania glikemii z czujnikiem na skórze, które pokazują poziom cukru w czasie rzeczywistym. Dzięki tym danym kontrola cukrzycy jest dokładniejsza, a pacjent szybciej reaguje na wahania.

Leczenie zawsze dostosowuje się indywidualnie, a cele – na przykład docelowa wartość hemoglobiny glikowanej – mogą się różnić u młodej osoby i u seniora. Nie zmieniaj dawek ani leków na własną rękę, dopóki lekarz cukrzycy nie oceni ponownie.

Co możesz zrobić sam

Jedz regularnie, wybieraj warzywa, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, chude białko i zdrowe tłuszcze, a ogranicz słodycze, słodzone napoje i białe pieczywo. Ruszaj się codziennie – nawet pół godziny szybkiego marszu poprawia wrażliwość na insulinę. Redukcja masy ciała o kilka procent potrafi wyraźnie obniżyć poziom cukru. Gdy lekarz cukrzycę omawia z pacjentem, podkreśla, że takie zmiany są równie ważne jak leki.

Codziennie oglądaj stopy, dbaj o wygodne obuwie i nie lekceważ drobnych ran. Rzuć palenie, kontroluj ciśnienie i cholesterol. Prowadź zapis pomiarów – dane z wielu dni bardzo pomagają, gdy lekarz cukrzycę ocenia na wizycie. Naucz bliskich, jak rozpoznać niedocukrzenie i jak wtedy pomóc.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci najczęściej występuje cukrzyca typu 1. Niepokojące objawy to nagłe, wzmożone pragnienie, moczenie nocne u dziecka, które wcześniej było suche, chudnięcie i osłabienie. W takiej sytuacji cukrzycę u dziecka trzeba wykluczyć pilnie – jeszcze tego samego dnia.

W ciąży wszystkie kobiety mają wykonywane badania w kierunku cukrzycy ciążowej, a te, które chorują na cukrzycę wcześniej, powinny planować ciążę z wyprzedzeniem. Gdy lekarz cukrzycę prowadzi u kobiety w ciąży, kontroluje ją częściej, a opieka przebiega wspólnie z ginekologiem. U seniorów ważne jest unikanie niedocukrzeń, które mogą prowadzić do upadków i splątania.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Dzwoń pod 112, gdy osoba z cukrzycą traci przytomność, ma drgawki, jest splątana, nie da się z nią nawiązać kontaktu albo nie może bezpiecznie przełknąć. Takie objawy mogą oznaczać ciężkie niedocukrzenie. Jeśli chory jest przytomny i może pić, podaj mu szybko wchłaniający się cukier, na przykład słodki napój. Nie czekaj, aż lekarz cukrzycę oceni w przychodni, jeśli stan się nie poprawia po kilkunastu minutach.

Na SOR lub pod 112 zgłoś się też przy bardzo wysokim cukrze z wymiotami, bólem brzucha, przyspieszonym oddechem, zapachem acetonu z ust, silnym osłabieniem lub odwodnieniem. To mogą być objawy kwasicy ketonowej – stanu, w którym lekarz cukrzycę leczy już w szpitalu.

NFZ czy prywatnie

Badanie glukozy i hemoglobiny glikowanej możesz wykonać na zlecenie lekarza POZ w ramach NFZ. Do poradni diabetologicznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – terminy sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Część sprzętu, na przykład paski, sensory i pompy, może być refundowana na określonych zasadach, o które warto zapytać w poradni. Wiele osób w Szczecinie łączy obie drogi – leczenie na NFZ i dodatkowe konsultacje prywatnie.

Najważniejsza jest ciągłość opieki: regularne wizyty, badania kontrolne i edukacja. Dobrze, gdy lekarz cukrzycę zna od początku i może porównać wyniki z kolejnych lat.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.