Cytologia – do kogo w Szczecinie?

Cytologia – po co ją robić i jak się przygotować

Czym jest cytologia

Cytologia to proste badanie, w którym z powierzchni szyjki macicy i z kanału szyjki pobiera się komórki, a następnie ocenia je pod mikroskopem. Jej głównym celem jest wykrycie zmian przednowotworowych, zanim rozwinie się rak szyjki macicy. To jedna z najlepiej sprawdzonych metod profilaktyki nowotworów – dzięki regularnym badaniom wiele zmian wykrywa się na etapie, gdy leczenie jest proste i skuteczne. Badanie trwa chwilę, a lekarz cytologię pobiera podczas zwykłej wizyty ginekologicznej.

Cytologia jest badaniem przesiewowym, czyli wykonywanym u osób bez objawów. Nie służy do diagnozowania dolegliwości i nie zastępuje badania przy niepokojących objawach. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Dlaczego to badanie jest tak ważne

Rak szyjki macicy rozwija się zwykle powoli, przez wiele lat, a za większość przypadków odpowiada przewlekłe zakażenie niektórymi typami wirusa HPV. Większość zakażeń HPV mija samoistnie, ale część może prowadzić do zmian w komórkach. Takie zmiany najlepiej wychwyci na czas lekarz. Cytologia pokazuje je na długo przed powstaniem nowotworu.

We wczesnym okresie zmiany przednowotworowe nie dają żadnych objawów – nie bolą, nie krwawią i nie zmieniają samopoczucia. Dlatego nawet gdy czujesz się świetnie, warto, by lekarz cytologię powtarzał w regularnych odstępach. Brak dolegliwości nie jest powodem, by je odkładać.

Gdzie zrobić cytologię i jak to wygląda na NFZ

Cytologię wykonuje lekarz ginekolog, do którego w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania. Badanie może pobrać także położna podstawowej opieki zdrowotnej, która ma odpowiednie uprawnienia w ramach programu profilaktycznego. Wynik, niezależnie od tego, kto pobrał materiał, oceniany jest w pracowni tak samo.

Istnieje bezpłatny program profilaktyki raka szyjki macicy finansowany przez NFZ, przeznaczony dla kobiet w określonym przedziale wieku i wykonywany w określonych odstępach czasu. Zasady programu bywają aktualizowane – obejmują cytologię lub test w kierunku HPV – dlatego aktualny wiek, częstotliwość i rodzaj badania sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Poza programem lekarz cytologię może zlecić także wtedy, gdy uzna, że jest potrzebna z innych powodów.

W Szczecinie badanie wykonasz w wielu poradniach ginekologicznych i przychodniach POZ, a lista placówek znajduje się na tej stronie. Prywatnie cytologię można zrobić bez ograniczeń wiekowych i w dowolnym terminie. Przy wyborze miejsca zapytaj, jaką metodą lekarz cytologię wykona – tradycyjną czy na podłożu płynnym.

Jak się przygotować

Najlepiej wykonać badanie mniej więcej w połowie cyklu, poza miesiączką. Zwykle zaleca się, by przez około dwa dni przed badaniem nie współżyć, nie stosować globulek, kremów i żeli dopochwowych ani irygacji. Te proste zasady sprawiają, że pobrany materiał jest bardziej wiarygodny.

Jeśli masz infekcję intymną, zwykle lepiej najpierw ją wyleczyć, a cytologię zrobić później. O tym, czy przełożyć badanie, zdecydujecie na miejscu – lekarz cytologię wykona albo zaproponuje inny termin. Warto znać datę ostatniej miesiączki i powiedzieć o przyjmowanych lekach hormonalnych.

Jak przebiega badanie

Badanie odbywa się na fotelu ginekologicznym. Do pochwy wprowadza się wziernik, który pozwala zobaczyć szyjkę macicy, a następnie specjalną szczoteczką pobiera się komórki. Całość trwa krótko, a lekarz cytologię wykonuje zwykle w ciągu kilku minut. Może pojawić się uczucie ucisku lub lekki dyskomfort, ale rzadko jest to bolesne.

Po badaniu może wystąpić niewielkie plamienie, które zwykle szybko mija. Jeśli odczuwasz silny stres, powiedz o tym – badanie można wykonać spokojniej, z mniejszym wziernikiem. Masz prawo prosić, by badanie przeprowadzono w sposób jak najmniej krępujący. Możesz też przyjść z osobą towarzyszącą.

Wyniki – jak je rozumieć

Wynik opisuje się zwykle według systemu Bethesda. Ocenia on, czy materiał był odpowiedni do badania, oraz czy komórki są prawidłowe, czy też widać w nich zmiany. Opis bywa trudny dla laika, dlatego najlepiej, by lekarz cytologię i jej wynik omówił z tobą osobiście.

Nieprawidłowy wynik nie oznacza raka. Najczęściej wskazuje na zmiany o niskim stopniu, które często cofają się samoistnie, albo na stan zapalny. W zależności od wyniku zaleca się powtórzenie badania albo dalszą diagnostykę. Najważniejsze, by nie odkładać kolejnego kroku.

Dalsza diagnostyka może obejmować test w kierunku HPV oraz kolposkopię, czyli oglądanie szyjki macicy w powiększeniu, czasem z pobraniem wycinka. Jeśli lekarz cytologię uzna za nieprawidłową, wyjaśni, jakie badanie jest następne i dlaczego. Zmiany przednowotworowe leczy się zwykle małoinwazyjnie.

Co dzieje się po nieprawidłowym wyniku

Wiadomość o nieprawidłowym wyniku często budzi lęk, ale warto pamiętać, że większość zmian wykrytych w cytologii nie jest nowotworem. Zmiany niskiego stopnia u młodszych kobiet często cofają się same, dlatego bywa, że zaleca się jedynie obserwację i badanie kontrolne. Ustalając plan, lekarz cytologię ocenia razem z wiekiem, wynikiem testu HPV i wcześniejszymi badaniami.

Przy zmianach wyższego stopnia wykonuje się kolposkopię, a jeśli to konieczne – pobiera wycinek do badania histopatologicznego. Dopiero ono pozwala postawić rozpoznanie. Ocena cytologii i kolposkopii łącznie ułatwia decyzję, czy potrzebne jest leczenie.

Zmiany przednowotworowe leczy się zwykle zabiegami małoinwazyjnymi, które usuwają niewielki fragment szyjki macicy. Najczęściej wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym lub krótkim znieczuleniu ogólnym, a powrót do codziennych aktywności następuje szybko. Jeśli planujesz ciążę, powiedz o tym – lekarz cytologię i dalsze leczenie zaplanuje z uwzględnieniem twoich planów. Po zabiegu ważne są regularne badania kontrolne.

HPV, szczepienia i profilaktyka na co dzień

Wirus HPV przenosi się głównie drogą płciową i jest bardzo powszechny – większość aktywnych seksualnie osób zetknie się z nim w ciągu życia. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie chroni całkowicie, bo wirus może być obecny na skórze okolic intymnych. Dlatego nawet przy stałym związku lekarz cytologię zaleca według ogólnych zasad.

Szczepienia przeciw HPV są najskuteczniejsze, gdy wykonuje się je przed rozpoczęciem współżycia, dlatego w Polsce realizowany jest program szczepień dla dzieci i młodzieży. Szczegóły dotyczące wieku i dostępności sprawdzisz w przychodni lub na pacjent.gov.pl. O tym, czy szczepienie ma sens u dorosłej osoby, warto porozmawiać indywidualnie.

Do ogólnie przyjętych zaleceń należy też rzucenie palenia, które zwiększa ryzyko utrzymywania się zakażenia HPV i rozwoju zmian. Warto prowadzić własny kalendarz badań, bo nie zawsze lekarz cytologię zaproponuje sam przy okazji innej wizyty.

Szczególne sytuacje

Cytologię można wykonać w ciąży – często zleca się ją na początku opieki, jeśli wcześniej nie była wykonywana w zalecanym czasie. Jest bezpieczna dla dziecka. W ciąży lekarz cytologię pobiera delikatnie, a ewentualne niewielkie plamienie po badaniu zwykle nie jest groźne.

Szczepienie przeciw HPV zmniejsza ryzyko zakażenia najgroźniejszymi typami wirusa, ale nie zastępuje cytologii. Także osoby zaszczepione powinny wykonywać badania przesiewowe według ogólnych zasad. Badanie warto robić również po menopauzie, jeśli nie zakończono go zgodnie z zaleceniami.

Po całkowitym usunięciu macicy z powodu choroby nienowotworowej cytologia często nie jest już potrzebna, ale zależy to od przyczyny operacji. W takiej sytuacji lekarz cytologii nie zleca automatycznie, tylko ocenia twoją historię.

Objawy, które wymagają wizyty

Niezależnie od terminu cytologii zgłoś się do ginekologa, jeśli zauważysz krwawienie po stosunku, krwawienie między miesiączkami lub po menopauzie, nietypową wydzielinę albo ból w podbrzuszu. Przy takich objawach lekarz cytologię traktuje tylko jako jedno z badań, a nie jedyne. Objawy te mogą mieć wiele przyczyn, często niegroźnych, ale wymagają wyjaśnienia.

Pilnej pomocy – na SOR lub pod numerem 112 – wymagają obfite krwawienie z dróg rodnych, silny ból brzucha, omdlenie lub zawroty głowy z bladością. Nie czekaj wtedy na planową wizytę w poradni.

Mity o cytologii

Wiele kobiet sądzi, że cytologia jest potrzebna tylko wtedy, gdy coś boli. To nieprawda – jej sens polega właśnie na badaniu osób zdrowych. Mitem jest też to, że lekarz cytologią wykrywa wszystkie choroby narządów rodnych – ona dotyczy przede wszystkim szyjki macicy.

Nie jest też prawdą, że osoby, które nie współżyją od lat lub mają jednego partnera, nie muszą się badać. Ryzyko może być mniejsze, ale nie znika. Podobnie nieprawdziwe jest przekonanie, że badanie jest bolesne i niebezpieczne – dla zdecydowanej większości kobiet to tylko chwilowy dyskomfort, a korzyści są nieporównywalnie większe niż ta krótka niewygoda. Jeśli nie wiesz, kiedy ostatnio robiłaś cytologię albo czy kwalifikujesz się do programu, lekarz ginekolog lub położna sprawdzą to i zaproponują dogodny termin.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.