Dna moczanowa – do kogo w Szczecinie?

Dna moczanowa – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest dna moczanowa

Dna moczanowa to zapalna choroba stawów, w której w stawach i tkankach wokół nich odkładają się kryształy kwasu moczowego. Kwas moczowy jest naturalnym produktem przemiany puryn – związków obecnych w każdej komórce i w wielu pokarmach. Gdy jego stężenie we krwi długo jest za wysokie, zaczyna się wytrącać w postaci igiełkowatych kryształów, które wywołują gwałtowny stan zapalny. Typowy atak w paluchu, który lekarz dną moczanową tłumaczy najczęściej, od wieków nazywano podagrą.

Choroba jest częsta i dobrze poznana, a przy konsekwentnym leczeniu ataki można zatrzymać. Kłopot w tym, że wielu chorych leczy tylko kolejne napady, a nie samą przyczynę. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Za wysokie stężenie kwasu moczowego wynika najczęściej z tego, że nerki wydalają go za mało, rzadziej z jego nadmiernego wytwarzania. Skłonność bywa dziedziczna. Mężczyźni chorują wyraźnie częściej i wcześniej, kobiety zwykle dopiero po menopauzie. U kobiet przed menopauzą choroba jest rzadka i wtedy szuka się dodatkowej przyczyny.

Ryzyko zwiększają otyłość, nadciśnienie, cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek i zespół metaboliczny. Znaczenie mają też alkohol, zwłaszcza piwo i mocne trunki, słodzone napoje z fruktozą oraz dieta bogata w czerwone mięso, podroby i owoce morza. Gdy lekarz dnę moczanową wykrywa u osoby z nadciśnieniem, sprawdza też, czy któryś z leków moczopędnych nie podnosi stężenia kwasu moczowego.

Sam podwyższony kwas moczowy w badaniu krwi nie oznacza choroby. Większość osób z takim wynikiem nigdy nie przechodzi ataku. Bez objawów nie stawia się rozpoznania, a podwyższony wynik traktuje jako sygnał do zmiany stylu życia i kontroli innych czynników ryzyka.

Objawy – jak wygląda atak dny

Atak zaczyna się nagle, często w nocy lub nad ranem. Staw w ciągu kilku godzin staje się skrajnie bolesny, obrzęknięty, gorący i zaczerwieniony, a skóra nad nim błyszczy. Ból bywa tak silny, że nie da się znieść nawet dotyku kołdry. Najczęściej lekarz dnę moczanową widzi w stawie u podstawy palucha, ale atak może dotyczyć też stawu skokowego, kolana, nadgarstka czy łokcia.

Napad często poprzedza wieczór z alkoholem, obfity posiłek, odwodnienie, głodówka, zabieg operacyjny albo zmiana leków. Nieleczony atak mija sam po kilku dniach lub dwóch tygodniach i przez długi czas może się nie powtarzać. Ten spokojny okres bywa zwodniczy, bo lekarz dny moczanowej nie uważa za wyleczonej tylko dlatego, że staw przestał boleć.

Z czasem ataki mogą stawać się częstsze, dłuższe i obejmować kilka stawów. Pod skórą – na małżowinach usznych, łokciach, palcach – pojawiają się twarde guzki z kryształów, zwane guzkami dnawymi. Gdy pojawiają się guzki, leczenie jest bardziej intensywne, bo złogów jest w organizmie dużo. Kryształy mogą też tworzyć kamienie w nerkach.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Przy pierwszym ataku zgłoś się do lekarza POZ możliwie szybko – leczenie rozpoczęte w pierwszej dobie działa najlepiej. Jeśli lekarz dnę moczanową rozpozna, zaleci leki na napad i zaplanuje badania kontrolne po jego ustąpieniu. Lekarz rodzinny może też samodzielnie prowadzić leczenie przewlekłe w typowych przypadkach.

Przy częstych napadach, guzkach dnawych, niejasnym rozpoznaniu, chorobie nerek albo gdy leczenie nie przynosi efektu, warto pójść do specjalisty. Chorobami zapalnymi stawów, także dną, zajmuje się lekarz reumatolog, który może pobrać płyn ze stawu i ocenić go pod mikroskopem. Taki specjalista odróżni ją też od innych chorób stawów, które dają podobny obraz. Pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi często prowadzi także internista.

Diagnostyka i badania

Najpewniejszym sposobem rozpoznania jest nakłucie stawu i wykrycie kryształów kwasu moczowego w płynie stawowym pod mikroskopem w świetle spolaryzowanym. W codziennej praktyce lekarz dnę moczanową rozpoznaje jednak często na podstawie typowego obrazu ataku i wyników krwi.

Stężenie kwasu moczowego we krwi warto oznaczyć, ale w czasie ataku bywa prawidłowe, dlatego badanie powtarza się kilka tygodni później. Prawidłowy wynik w czasie napadu nie sprawia, że lekarz dny moczanowej nie może rozpoznać. Zleca się też morfologię, CRP, kreatyninę, glukozę i lipidogram, bo dna często współistnieje z chorobami serca, nerek i przemiany materii.

Pomocne jest USG stawu, które pokazuje złogi kryształów na powierzchni chrząstki, a czasem zdjęcie rentgenowskie, na którym widać zmiany w kości przy długo trwającej chorobie. Gdy rozpoznanie w nietypowym stawie jest niepewne, a płynu nie udaje się pobrać, wykonuje się czasem specjalistyczną tomografię komputerową.

Leczenie ataku i leczenie przewlekłe

Atak leczy się lekami przeciwzapalnymi – niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, kolchicyną lub glikokortykosteroidami. Wybór zależy od chorób współistniejących, pracy nerek i innych przyjmowanych leków. Jeśli lekarz dnę moczanową leczy u osoby z chorobą nerek albo żołądka, dobiera lek szczególnie ostrożnie. Ulgę przynosi też odpoczynek z uniesioną kończyną i chłodne okłady.

Drugim filarem jest leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego, przyjmowane codziennie, długo, często przez całe życie. Jego celem jest rozpuszczenie złogów i zatrzymanie kolejnych ataków. Skuteczność tego leczenia ocenia się nie po samopoczuciu, tylko po stężeniu kwasu moczowego we krwi, do którego wartości docelowej dochodzi się stopniowo.

Na początku takiej terapii ataki mogą się paradoksalnie nasilić, bo rozpuszczające się złogi drażnią staw. Dlatego przez pierwsze miesiące często dodaje się małą dawkę leku przeciwzapalnego osłonowo. Gdy lekarz dnę moczanową leczy już przewlekle, a przychodzi kolejny atak, zwykle nie przerywa leku obniżającego kwas moczowy.

Co możesz zrobić sam

Ogranicz alkohol, zwłaszcza piwo i wódkę, słodzone napoje i soki owocowe z dużą ilością fruktozy, podroby, czerwone mięso i owoce morza. Pij dużo wody. Nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu, warzywa i produkty pełnoziarniste są dobrym wyborem. Dieta pomaga, ale u większości osób, u których lekarz dnę moczanową już rozpoznał, sama nie wystarcza i nie zastąpi leków.

Stopniowa redukcja masy ciała obniża kwas moczowy, ale gwałtowne odchudzanie i głodówki mogą wywołać atak. Regularny ruch i kontrola ciśnienia, cukru i cholesterolu chronią też serce i nerki. Zapisuj daty ataków i to, co je poprzedzało – to bardzo ułatwia modyfikację leczenia.

Mity o dnie

Dna nie jest „chorobą bogaczy” ani wyłącznie skutkiem obżarstwa. Dieta ma znaczenie, ale o wysokim kwasie moczowym w dużej mierze decydują geny i praca nerek, dlatego chorują także osoby szczupłe i jedzące skromnie. Mitem jest też przekonanie, że lek obniżający kwas moczowy bierze się tylko „na atak” – działa on wyłącznie przy codziennym, długim stosowaniu.

Wiele osób odstawia leczenie po roku spokoju, uznając, że problem zniknął. Po odstawieniu kwas moczowy zwykle znów rośnie, a ataki wracają, czasem po kilku miesiącach. Decyzję o zmianie leczenia podejmij razem z lekarzem, na podstawie wyników krwi.

Seniorzy, kobiety i osoby z chorobami nerek

U starszych osób dna częściej zajmuje kilka stawów naraz, także w dłoniach, i bywa mylona z chorobą zwyrodnieniową. Przyjmują one też zwykle wiele leków, co ogranicza wybór terapii. Dlatego u seniora lekarz dnę moczanową leczy z uwzględnieniem pracy nerek i wszystkich przyjmowanych preparatów.

U kobiet po menopauzie dna może mieć mniej typowy przebieg, z zajęciem stawów dłoni zmienionych zwyrodnieniowo. Przewlekła choroba nerek sprzyja dnie, a dna z kolei może pogarszać pracę nerek, dlatego leczenie prowadzi się w ścisłej kontroli wyników.

Objawy alarmowe – kiedy SOR lub 112

Gorący, obrzęknięty staw z gorączką i dreszczami wymaga pilnej oceny na SOR – podobnie może wyglądać bakteryjne zapalenie stawu, które trzeba szybko odróżnić od ataku dny. Nawet przy wcześniej rozpoznanej dnie każdy atak z wysoką gorączką trzeba sprawdzić.

Pilnej pomocy wymaga też silny, kolkowy ból w okolicy lędźwiowej promieniujący do pachwiny, z gorączką lub zatrzymaniem moczu – to może być kamica nerkowa z zakażeniem. Pod 112 dzwoń przy ciężkiej reakcji na lek, z wysypką, obrzękiem twarzy i dusznością.

NFZ i wizyta prywatna

Na NFZ dnę leczy lekarz POZ, do którego nie potrzebujesz skierowania. Do reumatologa zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – terminy w Szczecinie sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie lekarz dnę moczanową leczy tak samo, a wiele badań kontrolnych możesz wykonać w laboratorium bez skierowania. Dobry lekarz reumatolog ustali z tobą, jak często kontrolować kwas moczowy, gdy wyniki już się ustabilizują.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.