Endometrioza – do kogo w Szczecinie?

Endometrioza – objawy, rozpoznanie i leczenie

Czym jest endometrioza

Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rośnie poza jej jamą – najczęściej na otrzewnej miednicy, na jajnikach, więzadłach za macicą, a czasem na pęcherzu moczowym lub jelicie. Ogniska te reagują na hormony cyklu, wywołują stan zapalny, a z czasem zrosty, które sklejają narządy. Choroba dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, szacunkowo mniej więcej co dziesiątej. Zanim lekarz endometriozę rozpozna, mija często kilka lat, bo objawy długo uznaje się za „zwykłe bolesne miesiączki”.

Przebieg bywa bardzo różny. U jednych kobiet zmiany są niewielkie, a ból ogromny, u innych rozległe ogniska dają niewiele objawów. Dlatego przy ocenie choroby liczy się przede wszystkim to, jak bardzo utrudnia ona życie. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Skąd się bierze

Przyczyna nie jest do końca poznana. Najstarsza teoria mówi o tak zwanej wstecznej miesiączce – część krwi menstruacyjnej cofa się przez jajowody do jamy brzusznej i zagnieżdża tam komórki błony śluzowej. Zjawisko to występuje jednak u większości kobiet, a choruje tylko część z nich. Dlatego dziś lekarz endometriozę łączy też z działaniem układu odpornościowego, genów i hormonów.

Ryzyko jest wyższe, gdy chorowała matka lub siostra, gdy miesiączki zaczęły się wcześnie, cykle są krótkie, a krwawienia obfite i długie. O tym, czy lekarz endometriozę u ciebie podejrzewa, nie przesądza żaden pojedynczy czynnik. Endometrioza nie jest chorobą zakaźną, nie wynika z higieny ani ze stylu życia, i nie jest niczyją winą.

Objawy

Najbardziej typowy jest ból miesiączkowy, który z roku na rok narasta, zaczyna się czasem przed krwawieniem i nie ustępuje po zwykłych lekach przeciwbólowych. Ból, który w czasie okresu nie pozwala iść do szkoły czy pracy, powinien skłonić do myślenia o endometriozie. Częsty jest też przewlekły ból podbrzusza i okolicy krzyżowej, niezależny od cyklu.

Inne objawy to głęboki ból przy współżyciu, bolesne wypróżnienia i oddawanie moczu w czasie miesiączki, wzdęcia, a czasem krew w moczu lub stolcu pojawiająca się cyklicznie. Gdy takie objawy z dróg moczowych czy jelit powtarzają się co miesiąc, lekarz endometriozę naciekającą te narządy bierze pod uwagę w pierwszej kolejności.

Wiele kobiet mówi też o przewlekłym zmęczeniu i obniżonym nastroju. Bywa i tak, że lekarz endometriozę wykrywa dopiero przy szukaniu przyczyny niepłodności, bo bólu prawie nie było. Choroba utrudnia zajście w ciążę, ale wiele chorych kobiet rodzi dzieci, czasem z pomocą leczenia.

Objawy endometriozy łatwo pomylić z zespołem jelita drażliwego czy zapaleniem pęcherza, dlatego trzeba starannie odróżnić te choroby. Pomaga w tym obserwacja, czy dolegliwości nasilają się w rytmie cyklu.

Do kogo się zgłosić

Pierwszym specjalistą jest lekarz ginekolog, u którego na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Opowiedz dokładnie, jak wygląda twój ból: kiedy się zaczyna, jak długo trwa, co pomaga, czy wpływa na pracę, sen, współżycie. Im dokładniej opiszesz objawy, tym szybciej lekarz endometriozę wykluczy lub potwierdzi. Prowadzenie przez kilka cykli dzienniczka bólu bardzo w tym pomaga.

Przy podejrzeniu endometriozy głębokiej, naciekającej jelito lub pęcherz, a także przy planowanej operacji warto trafić do ośrodka z doświadczeniem w leczeniu tej choroby. Gdy lekarz endometriozę głęboką rozpozna, prowadzi taką chorą często razem z chirurgiem i urologiem. Jeśli nie czujesz się wysłuchana, masz prawo poszukać drugiej opinii – w Szczecinie i w innych dużych miastach jest w czym wybierać.

Jak się ją rozpoznaje

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania ginekologicznego, podczas którego lekarz może wyczuć bolesne zgrubienia lub ograniczoną ruchomość macicy. Następnym krokiem są badania obrazowe. Najczęściej jest to USG przezpochwowe, w którym dobrze widoczne są torbiele endometrialne jajnika, a w rękach doświadczonego ultrasonografisty także ogniska głębokie.

Przy rozległej chorobie i przed operacją wykonuje się często rezonans magnetyczny miednicy. Małych ognisk na otrzewnej lekarz endometriozy w badaniach obrazowych zwykle nie zobaczy, dlatego prawidłowe USG nie wyklucza choroby. Nie ma też badania krwi, które by ją potwierdzało – marker CA-125 bywa podwyższony, ale nie służy do rozpoznania.

Pewność daje laparoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. Dziś jednak lekarz endometriozę często rozpoznaje na podstawie objawów i obrazowania i zaczyna leczenie bez operacji. Laparoskopię rezerwuje się dla sytuacji, w których jest potrzebna też do leczenia.

Leczenie

Leczenie dobiera się do nasilenia objawów, wieku i planów rozrodczych. Podstawą jest leczenie przeciwbólowe i hormonalne, które wycisza cykl i zmniejsza aktywność ognisk – stosuje się między innymi progestageny, tabletki antykoncepcyjne przyjmowane bez przerw, wkładkę wewnątrzmaciczną uwalniającą hormon. Hormony nie usuwają ognisk, ale u wielu kobiet wyraźnie zmniejszają ból. Wybór metody i czas leczenia zawsze ustala się indywidualnie.

Leczenie operacyjne, zwykle laparoskopowe, polega na usunięciu ognisk, torbieli i zrostów. Przy torbieli jajnika lekarz endometriozę operuje ostrożnie, bo zabieg może zmniejszyć rezerwę jajnikową. Choroba po operacji może wracać, dlatego często łączy się ją z dalszym leczeniem hormonalnym.

Jeśli lekarz endometriozę rozpoznał u kobiety starającej się o dziecko, plan leczenia układa razem z nią i często z ośrodkiem leczenia niepłodności. W zależności od sytuacji proponuje się operację, inseminację albo zapłodnienie pozaustrojowe.

Każda metoda hormonalna może mieć działania niepożądane – plamienia, wahania nastroju, zmiany masy ciała, a niektóre leki stosowane krótko dają objawy podobne do przekwitania. Jeśli leczenie źle znosisz, powiedz o tym – zwykle można zmienić lek albo drogę podania. Nie odstawiaj jednak leków bez rozmowy, bo ból często szybko wraca.

Co możesz zrobić sama

Prowadź dzienniczek: dni krwawienia, nasilenie bólu w prostej skali, objawy z jelit i pęcherza, przyjęte leki. Takie notatki z kilku miesięcy są dla wielu kobiet najmocniejszym argumentem, gdy lekarz endometriozę dopiero rozważa.

Ciepło na podbrzusze, ruch – spacer, joga, pływanie – i dbanie o sen pomagają części kobiet przetrwać trudne dni. Warto rozważyć fizjoterapię uroginekologiczną, zwłaszcza przy bólu przy współżyciu i napięciu mięśni dna miednicy. O dietach przeciwzapalnych lekarz endometriozy nie powie zbyt wiele pewnego, bo dowody są ograniczone, ale zdrowe, regularne jedzenie nikomu nie szkodzi.

Przewlekły ból męczy i potrafi odebrać radość z życia. Jeśli czujesz, że nie dajesz rady, powiedz o tym – pomocna bywa współpraca z psychologiem lub poradnią leczenia bólu. Wsparciem są też grupy kobiet z endometriozą, w których można porozmawiać z kimś, kto zna to z własnego doświadczenia.

Nastolatki, ciąża i menopauza

Endometrioza może zaczynać się już w wieku nastoletnim. Bardzo bolesne miesiączki u dziewczyny, która przez nie opuszcza lekcje, nie są czymś, co „trzeba przeżyć”. U nastolatki lekarz endometriozę podejrzewa często na podstawie samego wywiadu i zaczyna od łagodnego leczenia. Pierwsza wizyta, na której lekarz endometriozę u nastolatki ocenia, nie musi obejmować badania przez pochwę – często wystarcza rozmowa i USG przez powłoki brzuszne.

W ciąży objawy u wielu kobiet słabną, ale nie jest to sposób leczenia i po porodzie dolegliwości mogą wrócić. Po menopauzie choroba zwykle wygasa, choć zdarzają się wyjątki, na przykład przy terapii hormonalnej.

Kiedy pilnie – SOR

Jedź na SOR, gdy pojawi się nagły, bardzo silny ból brzucha, zwłaszcza z gorączką, wymiotami, zasłabnięciem lub twardym, napiętym brzuchem. Może to oznaczać pęknięcie lub skręt torbieli – w takiej sytuacji nie czekaj na wizytę, na której lekarz endometriozę ocenia planowo.

Silny ból podbrzusza przy dodatnim teście ciążowym lub opóźnionej miesiączce, z plamieniem albo bólem barku, może świadczyć o ciąży pozamacicznej i wymaga pilnej pomocy. Przy omdleniu, bardzo obfitym krwawieniu lub bladości i przyspieszonym tętnie dzwoń pod 112. Po opanowaniu ostrej sytuacji lekarz endometriozę i jej powikłania prowadzi już planowo, w poradni.

Mity

„Bolesne miesiączki to norma” – ból, który wyłącza z życia, nie jest normą i zasługuje na wyjaśnienie. „Ciąża wyleczy endometriozę” – nie wyleczy, a namawianie do ciąży jako metody leczenia jest nieuczciwe wobec kobiety. Nieprawdą jest też, że jedna operacja wyleczy chorobę raz na zawsze. To choroba przewlekła, ale dobrze prowadzona pozwala żyć normalnie.

Na NFZ wizyta u ginekologa nie wymaga skierowania, a badania zleca prowadzący lekarz ginekolog w ramach świadczeń. Prywatnie łatwiej trafić do kogoś, kto jako lekarz endometriozą zajmuje się na co dzień, ale warto sprawdzić, jakie ma doświadczenie. O czas oczekiwania i zasady dopytaj w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.