Grzybica skóry i paznokci – do kogo w Szczecinie?

Grzybica skóry i paznokci – objawy, badania i leczenie

Czym jest grzybica

Grzybica to zakażenie skóry, paznokci lub włosów wywołane przez grzyby chorobotwórcze. Najczęściej odpowiadają za nie dermatofity, które żywią się keratyną – białkiem budującym naskórek, paznokcie i włosy – a rzadziej drożdżaki. Gdy lekarz grzybicę podejrzewa, pierwsze pytanie brzmi zwykle, jaki grzyb jest za nią odpowiedzialny, bo od tego zależy leczenie. To jedna z najczęstszych dolegliwości skórnych u dorosłych.

Grzybica rzadko bywa groźna, ale potrafi być uporczywa, nawracać i przenosić się na inne części ciała oraz na domowników. Wiele osób przez lata nikomu jej nie pokazuje i zgłasza się dopiero wtedy, gdy zmiany obejmują kilka paznokci. Ten tekst jest informacją ogólną, a nie poradą medyczną.

Skąd się bierze i kto choruje częściej

Grzyby lubią ciepło i wilgoć. Do zakażenia dochodzi najczęściej na basenach, w saunach, szatniach i hotelowych łazienkach, przez wspólne ręczniki, obuwie lub od zwierząt domowych. Sprzyjają mu nadmierne pocenie się, nieprzewiewne buty, ciasne skarpetki z włókien sztucznych i drobne urazy paznokci, na przykład u biegaczy. Ustalając przyczynę, lekarz grzybicę wiąże często z domownikami lub zwierzętami, bo stamtąd zakażenie łatwo wraca.

Częściej chorują osoby z cukrzycą, zaburzeniami krążenia w nogach, obniżoną odpornością, otyłością, a także seniorzy. U chorego na cukrzycę grzybicy stóp nie wolno lekceważyć, bo pęknięcia skóry między palcami otwierają drogę bakteriom. Zakażeniom drożdżakowym sprzyjają też antybiotyki i leki obniżające odporność.

Objawy i odmiany

Grzybica stóp zaczyna się zwykle między palcami: skóra mięknie, białeje, łuszczy się i pęka, a całość swędzi i nieprzyjemnie pachnie. Odmiana „mokasynowa” daje suche złuszczanie podeszwy, przypominające zwykłe przesuszenie. Często lekarz grzybicę stóp rozpoznaje przy okazji wizyty z zupełnie innego powodu.

Grzybica paznokci powoduje ich pogrubienie, zżółknięcie lub zbrązowienie, kruszenie się i oddzielanie płytki od łożyska. Zmiany zaczynają się zwykle od wolnego brzegu i powoli posuwają się w głąb. Podobny wygląd mają jednak paznokcie zniszczone urazem czy łuszczycą, dlatego lekarz grzybicy nie rozpoznaje „na oko”, tylko potwierdza ją w badaniu.

Na skórze gładkiej grzybica daje okrągłe, zaczerwienione ogniska z wyraźnym, złuszczającym się brzegiem i jaśniejszym środkiem. W pachwinach pojawiają się swędzące, czerwonobrązowe plamy. Zakażenia drożdżakowe zajmują fałdy skóry – pod piersiami, w pachwinach, między palcami rąk – a także kąciki ust. Na skórze głowy u dzieci grzybica daje łysiejące, łuszczące się ogniska z odłamanymi włosami.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Wizyta jest wskazana, gdy zmiany nie ustępują po dwóch tygodniach stosowania preparatów dostępnych bez recepty, szerzą się, obejmują paznokcie lub skórę głowy albo nawracają. Na grzybicę skóry pierwszą pomoc może zaproponować lekarz POZ. Przy zmianach paznokci, skóry głowy i nawrotach lekarz grzybicę najczęściej konsultuje ze specjalistą.

Specjalistą jest lekarz dermatolog, który ocenia zmiany, zleca badanie mykologiczne i dobiera leczenie miejscowe lub ogólne. W pielęgnacji zmienionych paznokci – ścienianiu, oczyszczaniu, usuwaniu zrogowaceń – pomaga podolog, ale leczenie farmakologiczne ustala lekarz. Dobrze, gdy dermatolog i podolog znają nawzajem swój plan działania.

Badanie mykologiczne

Podstawą rozpoznania jest badanie mykologiczne. Pobiera się zeskrobiny naskórka, fragmenty paznokcia lub włosy i ogląda je pod mikroskopem, a następnie zakłada hodowlę, która pozwala ustalić rodzaj grzyba. Na pełny wynik hodowli lekarz grzybicę czeka zwykle kilka tygodni, ale preparat bezpośredni bywa gotowy wcześniej.

Przed badaniem trzeba odstawić preparaty przeciwgrzybicze – na skórę zwykle na co najmniej dwa tygodnie, a lakiery i leki stosowane na paznokcie na dłużej. Inaczej lekarz grzybicy w wyniku może nie zobaczyć, mimo że zakażenie trwa. Nie maluj paznokci przed pobraniem materiału i zapytaj w pracowni, jak się przygotować.

Pomocnicze znaczenie ma lampa Wooda, w której świetle niektóre zakażenia świecą charakterystycznym kolorem, oraz dermatoskopia. Rzadziej lekarz grzybicę potwierdza badaniem wycinka, zwykle gdy obraz jest nietypowy.

Leczenie

Ograniczoną grzybicę skóry leczy się zwykle kremami, płynami lub zasypkami przeciwgrzybiczymi. Stosuje się je także na skórę wokół zmian i przez pewien czas po ustąpieniu objawów, bo przerwanie leczenia za wcześnie sprzyja nawrotom. Przy rozległych zmianach potrzebne bywają leki doustne.

Grzybica paznokci wymaga cierpliwości. Przy niewielkich zmianach wystarczają lakiery lub płyny przeciwgrzybicze, przy zajęciu większej części płytki lub wielu paznokci – leki doustne. Zanim lekarz grzybicę paznokci zacznie leczyć tabletkami, sprawdza zwykle wyniki badań wątroby i pyta o inne przyjmowane leki. Efekt widać dopiero wtedy, gdy odrośnie zdrowa płytka, a paznokieć stopy rośnie wiele miesięcy.

Grzybica skóry głowy u dzieci wymaga leczenia doustnego, bo kremy nie docierają do mieszków włosowych. Ważne, by lekarz grzybicę wykluczył też u rodzeństwa, a zwierzę obejrzał weterynarz, jeśli to od niego doszło do zakażenia. Nie stosuj na niewyjaśnione zmiany kremów ze sterydem – mogą chwilowo złagodzić świąd, ale utrudniają rozpoznanie i sprzyjają rozszerzaniu się grzybicy.

Co możesz zrobić sam

Dokładnie osuszaj stopy po kąpieli, zwłaszcza przestrzenie między palcami. Noś przewiewne buty i bawełniane skarpetki, zmieniaj je codziennie, a buty wietrz i susz na zmianę. Na basenie, w saunie i hotelowej łazience używaj klapek. Te proste nawyki są najlepszym sposobem, by zakażenie nie wróciło.

Nie pożyczaj ręczników, obuwia, cążek ani pilników. Pierz skarpetki i ręczniki w wysokiej temperaturze, a buty, które nosiłeś w trakcie choroby, zdezynfekuj preparatem przeciwgrzybiczym. Gdy lekarz grzybicę u ciebie potwierdzi, sprawdź też stopy domowników, bo zakażenie łatwo krąży w rodzinie.

Jeśli masz cukrzycę, oglądaj stopy codziennie i reaguj na każde pęknięcie czy otarcie. U diabetyka lekarz grzybicę stóp traktuje jako sygnał, by sprawdzić też czucie i krążenie w nogach.

Dlaczego grzybica wraca

Najczęstszą przyczyną nawrotów jest zbyt wczesne przerwanie leczenia. Świąd mija po kilku dniach, skóra wygląda lepiej, a grzyby wciąż są obecne w naskórku. Dlatego kurację trzeba dokończyć zgodnie z planem, nawet gdy objawy już minęły. Drugim powodem jest ponowne zakażenie z butów, skarpetek, ręczników albo od domowników, którzy nie byli leczeni.

Bywa też, że pierwotne rozpoznanie było błędne i leczono coś, co tylko przypominało zakażenie grzybicze – egzemę, łuszczycę albo zmiany z ucisku. Przy kolejnym nawrocie lekarz grzybicy nie zakłada więc z góry, tylko powtarza badanie mykologiczne. Częste nawroty to także powód, by sprawdzić poziom cukru i ogólną odporność.

Kiedy pilnie

Pilnej oceny wymaga skóra wokół zmian, która staje się czerwona, gorąca, obrzęknięta i bolesna, zwłaszcza gdy zaczerwienienie szybko się rozszerza i pojawia się gorączka lub dreszcze. Może to oznaczać zakażenie bakteryjne, które wymaga szybkiego leczenia – jedź wtedy na SOR lub do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. W takiej sytuacji lekarz grzybicę traktuje jako furtkę dla bakterii, a nie jako główny problem. Przy dużym osłabieniu, splątaniu czy duszności dzwoń pod 112.

U osób z cukrzycą każda rana, owrzodzenie lub zmiana koloru palców stopy wymaga szybkiej wizyty, nawet jeśli nie boli. Odkładanie wizyty w nadziei, że lekarz grzybicę i ranę obejrzy „przy okazji”, bywa w tej grupie bardzo ryzykowne.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci grzybica skóry głowy i skóry gładkiej często pochodzi od kotów, psów lub świnek morskich. Dziecko z grzybicą głowy może zwykle chodzić do szkoły po rozpoczęciu leczenia, ale warto zapytać o szczegóły. Nie dziel się wtedy czapkami, szczotkami ani grzebieniami.

W ciąży i w czasie karmienia piersią wybór leków jest ograniczony, a leczenie doustne zwykle odkłada się na później. W przypadku paznokci lekarz grzybicę u kobiety w ciąży leczy więc zwykle tylko miejscowo albo czeka do porodu. U seniorów, którzy przyjmują wiele leków, ważne jest sprawdzenie interakcji przed włączeniem leczenia ogólnego.

Mity, NFZ i leczenie prywatne

Grzybica nie świadczy o braku higieny – zdarza się osobom bardzo zadbanym, zwłaszcza aktywnym fizycznie. Nieprawdą jest też, że grzybica paznokci to wyłącznie problem estetyczny: zmienione paznokcie bywają źródłem zakażenia skóry i innych osób. Domowe sposoby, takie jak ocet czy olejki, nie zastąpią leczenia dobranego do rodzaju grzyba.

W Szczecinie lekarz dermatolog przyjmuje zarówno w poradniach publicznych, jak i w prywatnych gabinetach. Zasady kierowania i terminy sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl, a badanie mykologiczne wykonasz w wielu laboratoriach, często odpłatnie. Wynik zabierz na wizytę – z nim lekarz grzybicę oceni pewniej i od razu dobierze leczenie.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.