Haluksy – do kogo w Szczecinie?

Haluksy – przyczyny, objawy i leczenie

Czym są haluksy

Haluks, czyli paluch koślawy, to zniekształcenie stopy, w którym duży palec odchyla się w stronę pozostałych palców, a pierwsza kość śródstopia ucieka w przeciwną stronę. Na wewnętrznym brzegu stopy pojawia się wtedy charakterystyczne uwypuklenie, potocznie nazywane „kostką” albo „kością przy dużym palcu”. To nie narośl ani nadmiar kości, tylko głowa kości śródstopia, która wysunęła się na bok. Gdy lekarz haluksa ogląda, ocenia całą stopę, bo zmiana rzadko jest odosobniona.

Deformacja narasta zwykle powoli, przez lata. Często towarzyszy jej poszerzenie przodostopia, odciski pod podeszwą i palce młotkowate. Wiele osób z tą deformacją długo nie odczuwa bólu, a do gabinetu prowadzą je dopiero kłopoty z butami. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Skąd się biorą

Największe znaczenie ma dziedziczna skłonność – haluksy często występują u kilku kobiet w tej samej rodzinie. Częściej lekarz haluksy widzi u kobiet, co wiąże się z budową stopy, większą wiotkością więzadeł i rodzajem obuwia. Sprzyjają im też płaskostopie, zwłaszcza poprzeczne, i niektóre choroby stawów, na przykład reumatoidalne zapalenie stawów.

Wąskie buty z ostrym noskiem i wysokie obcasy nie są jedyną przyczyną, ale wyraźnie przyspieszają deformację, bo spychają palce do środka i przenoszą ciężar ciała na przodostopie. Dlatego lekarz haluksy u młodej kobiety noszącej na co dzień szpilki traktuje także jako sygnał do zmiany obuwia. Zdarza się też, że deformacja pojawia się po urazie stopy.

Nie każdy ból u podstawy palucha to haluks – gdy ból jest nagły i silny, z zaczerwienieniem i obrzękiem, lekarz haluksa nie podejrzewa w pierwszej kolejności, tylko dnę moczanową. Sztywność i ból przy zginaniu palucha w górę, bez odchylenia na bok, wskazują raczej na zwyrodnienie stawu, czyli paluch sztywny.

Objawy

Najbardziej widoczne jest samo zniekształcenie. Uwypuklenie na brzegu stopy ociera się o but, czerwienieje, bywa obrzęknięte, a pod skórą może powstać bolesne zapalenie kaletki. Ból nasila się zwykle w ciasnym obuwiu i po długim chodzeniu.

Wraz z postępem deformacji paluch może wchodzić pod drugi palec albo na niego nachodzić, a drugi palec zagina się w kształt młotka. Pod główkami kości śródstopia pojawiają się zrogowacenia i ból, nazywany metatarsalgią. W takiej sytuacji lekarz haluksa leczy razem z resztą przodostopia, bo sama korekta palucha może nie wystarczyć.

Stopień zaawansowania lekarz haluksa ocenia według kąta odchylenia palucha i stanu stawu, a nie według tego, jak bardzo zmiana rzuca się w oczy. Duże zniekształcenie może boleć mniej niż małe, a małe – bardzo utrudniać życie.

Część osób odczuwa też pieczenie lub drętwienie po wewnętrznej stronie palucha, bo uwypuklenie i but uciskają drobny nerw skórny. Z czasem może dojść do zwyrodnienia stawu, które daje sztywność i ból przy każdym kroku. Ból w spoczynku i w nocy nie jest typowy dla haluksa i wymaga dokładniejszej oceny.

Do kogo się zgłosić

Ocenę stopy i decyzję o leczeniu podejmuje lekarz ortopeda, najlepiej zajmujący się chirurgią stopy. Na pierwszej wizycie lekarz haluksy bada w pozycji stojącej i w chodzie, ogląda też buty, które zwykle nosisz. Na NFZ do poradni ortopedycznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ.

W codziennej pielęgnacji pomaga podolog, który usuwa bolesne odciski i modzele, zabezpiecza miejsca otarć i doradza przy pielęgnacji paznokci. Podolog nie leczy jednak samej deformacji – jeśli lekarz haluksa jeszcze nie oglądał, warto to zrobić, zanim zaczniesz kupować kolejne korektory. Gdy w tle są choroby reumatyczne, leczenie prowadzi też reumatolog.

Badania

Podstawowym badaniem jest zdjęcie rentgenowskie stopy wykonane na stojąco, pod obciążeniem. Na nim mierzy się kąty między kośćmi i ocenia, czy staw jest zwyrodniały. Zdjęcie robione na leżąco nie pokaże prawdziwego ustawienia stopy.

Przed planowaną operacją lekarz haluksa ocenia dodatkowo stan ogólny – choroby, leki, krążenie w nogach i ryzyko zakrzepicy. U osób z cukrzycą lub miażdżycą ważne jest sprawdzenie ukrwienia stopy, bo od niego zależy gojenie rany. Przy podejrzeniu dny lub choroby reumatycznej zleca się badania krwi.

Leczenie bez operacji

Trzeba to powiedzieć wprost: żaden klin, opaska, szyna nocna ani wkładka nie cofnie haluksa. Leczenie zachowawcze służy zmniejszeniu bólu i spowolnieniu postępu, a nie wyprostowaniu palucha. U wielu osób to w zupełności wystarcza na długie lata.

Najważniejsze są buty: szerokie w przodzie, z miękką cholewką, na niskim obcasie, bez szwów w miejscu uwypuklenia. Ulgę przynoszą żelowe osłonki na guzek i separatory między palce. Przy płaskostopiu poprzecznym lekarz haluksy leczy też wkładkami z podparciem przodostopia, które odciążają główki kości śródstopia. Takie wkładki i osłony kupisz w sklepie ortopedycznym, najlepiej po pomiarze stopy.

Ćwiczenia stóp – zbieranie palcami drobnych przedmiotów, rozczapierzanie palców, chodzenie boso po różnych powierzchniach – wzmacniają mięśnie i poprawiają komfort. Doraźnie, gdy lekarz haluks oceni jako zaogniony, może zalecić chłodzenie i krótkotrwale leki przeciwzapalne.

Codzienna pielęgnacja stóp

Myj stopy codziennie i dokładnie je osuszaj, zwłaszcza między palcami, a skórę nad uwypukleniem natłuszczaj, żeby nie pękała. Nie wycinaj odcisków ostrymi narzędziami i nie stosuj na nie mocnych plastrów złuszczających, szczególnie przy cukrzycy. Jeśli skóra nad guzkiem stale czerwienieje mimo zmiany obuwia, warto ponownie pokazać stopę lekarzowi.

Buty kupuj po południu, gdy stopa jest lekko obrzęknięta, i przymierzaj je z wkładkami, których używasz. Przód buta powinien pozwalać swobodnie poruszać palcami. Sprawdzaj stopy i buty co kilka miesięcy – gdy lekarz haluksy ocenia na kontroli, często zwraca uwagę właśnie na zdarte, zbyt wąskie obuwie.

Operacja

Operację lekarz haluksa proponuje wtedy, gdy ból utrudnia chodzenie, nie da się dobrać butów, a leczenie zachowawcze przestaje pomagać. Sam wygląd stopy, bez dolegliwości, zwykle nie jest dobrym powodem do zabiegu, bo każda operacja niesie ryzyko powikłań.

Istnieje wiele technik – większość polega na przecięciu i przestawieniu kości śródstopia, a czasem także paliczka, i ustabilizowaniu ich śrubami. Metodę dobiera się do stopnia deformacji, stanu stawu i wieku pacjenta, więc warto zapytać, dlaczego proponowana jest właśnie ta.

Po zabiegu chodzi się zwykle przez kilka tygodni w specjalnym bucie odciążającym przodostopie, a obrzęk stopy może utrzymywać się kilka miesięcy. Zanim lekarz haluksy zoperuje, warto zaplanować pomoc w domu i czas wolny od pracy, zwłaszcza przy pracy stojącej. Deformacja może po latach nawrócić, szczególnie gdy wraca się do ciasnych butów.

Dzieci, nastolatki i seniorzy

Haluksy zdarzają się już u nastolatek, zwykle przy silnym obciążeniu rodzinnym. U młodej osoby operuje się rzadko i raczej po zakończeniu wzrostu, bo wcześniej ryzyko nawrotu jest wyższe. Najważniejsze są wtedy wygodne buty i ćwiczenia.

U seniorów liczy się przede wszystkim bezpieczne chodzenie i brak ran. Starszej osobie z chorobami serca czy cukrzycą lekarz haluksy leczy częściej zachowawczo, dobierając buty i wkładki. Codziennie oglądaj stopy, a przy problemach ze wzrokiem lub schylaniem poproś o pomoc bliskich.

Kiedy pilnie

Pilnej oceny wymaga rana, otarcie lub owrzodzenie nad uwypukleniem u osoby z cukrzycą, zwłaszcza z zaczerwienieniem, obrzękiem, ropą czy gorączką – zakażenie stopy u diabetyka może szybko się szerzyć. Także nagły, bardzo silny ból z zaczerwienieniem stawu to powód, by lekarz haluksa i staw obejrzał tego samego dnia, bo może to być dna albo zakażenie.

Po operacji jedź na SOR przy gorączce, wycieku ropy z rany, silnym narastającym bólu albo bolesnym obrzęku łydki. Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej po zabiegu to powód, by od razu dzwonić pod 112.

NFZ czy prywatnie

Operacje haluksów wykonuje się w ramach NFZ, choć na termin zabiegu czeka się często długo – także w Szczecinie. Prywatnie łatwiej o szybką wizytę i krótszy termin zabiegu, ale trzeba liczyć się z kosztem. Szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl, a wizyty u podologa są zwykle płatne.

Dobry lekarz ortopeda pokaże ci zdjęcie rentgenowskie, wyjaśni, co oznaczają zmierzone kąty, i powie uczciwie, czego możesz się spodziewać po zabiegu. Jeśli masz wątpliwości, czy lekarz haluksy ocenił dobrze, możesz poprosić o drugą opinię – przy planowanej operacji to rozsądne.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.