Przewlekły kaszel – do kogo w Szczecinie?

Przewlekły kaszel – przyczyny, badania i leczenie

Kaszel ostry i przewlekły

Kaszel to odruch obronny, który oczyszcza drogi oddechowe z wydzieliny, pyłów i ciał obcych. Sam w sobie nie jest chorobą, tylko objawem – czasem banalnym, czasem ważnym sygnałem. W praktyce lekarz kaszel dzieli najpierw według czasu trwania. U dorosłych kaszel trwający do trzech tygodni nazywa się ostrym, od trzech do ośmiu tygodni – podostrym, a dłuższy – przewlekłym.

Ostry kaszel to najczęściej skutek przeziębienia lub innej infekcji wirusowej i mija samoistnie. Przewlekły kaszel zawsze wymaga jednak wyjaśnienia, nawet jeśli poza nim czujesz się dobrze. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Najczęstsze przyczyny

U osób niepalących, z prawidłowym zdjęciem klatki piersiowej, za większość przypadków odpowiadają trzy przyczyny. Pierwsza to spływanie wydzieliny z nosa i zatok po tylnej ścianie gardła, które drażni krtań. Druga to astma, w tym jej odmiana, w której jedynym objawem bywa suchy kaszel. Trzecia to choroba refluksowa przełyku – czasem bez typowej zgagi. Często lekarz kaszel przewlekły wiąże z więcej niż jedną z nich naraz.

Kaszel utrzymuje się też nierzadko przez kilka tygodni po infekcji, zwłaszcza po krztuścu, który u dorosłych bywa nierozpoznany. Wśród innych przyczyn lekarz kaszel bierze pod uwagę jako działanie niepożądane niektórych leków na nadciśnienie, które wywołują suchy, męczący kaszel. Nie odstawiaj ich jednak samodzielnie – porozmawiaj o zamianie z lekarzem.

U palaczy kaszel jest często pierwszym objawem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Rzadziej, ale ważniej, lekarz kaszlu szuka przyczyny w gruźlicy, nowotworze płuca, niewydolności serca lub chorobach śródmiąższowych płuc. Dlatego nie warto miesiącami tłumaczyć kaszlu „papierosami” czy „klimatyzacją”.

Suchy czy mokry – co mówi charakter kaszlu

Kaszel suchy, napadowy, nasilający się w nocy, po wysiłku lub na zimnym powietrzu może sugerować astmę. Kaszel pojawiający się po posiłkach i w pozycji leżącej może mieć związek z refluksem. Uczucie spływania wydzieliny w gardle, częste odchrząkiwanie i zatkany nos wskazują raczej na przyczyny w nosie i zatokach.

Kaszel mokry, z odkrztuszaniem wydzieliny, zwłaszcza rano, jest typowy dla przewlekłego zapalenia oskrzeli u palaczy i dla rozstrzeni oskrzeli. Pytając o wydzielinę, lekarz kaszel ocenia także po jej ilości, kolorze i ewentualnej domieszce krwi. Te informacje nie wystarczają do rozpoznania, ale pomagają zaplanować badania.

Objawy alarmowe – kiedy pilnie

Dzwoń pod 112, gdy kaszlowi towarzyszy nagła, silna duszność, sinienie ust, ból w klatce piersiowej, odkrztuszanie dużej ilości krwi albo zaburzenia świadomości. To samo dotyczy nagłego napadu kaszlu z dusznością u dziecka, które coś jadło lub bawiło się drobnymi przedmiotami, bo może to oznaczać zachłyśnięcie ciałem obcym. W takich sytuacjach lekarz kaszel ocenia dopiero po zapewnieniu drożności dróg oddechowych.

Szybkiej wizyty, najlepiej w ciągu kilku dni, wymagają: krew w plwocinie nawet w niewielkiej ilości, niezamierzona utrata masy ciała, nocne poty, utrzymująca się gorączka, nowa chrypka, trudności w połykaniu, nawracające zapalenia płuc oraz nowy lub zmieniony kaszel u osoby palącej po czterdziestce. Przy takich objawach kaszlu nie należy traktować jako pozostałości po infekcji, tylko od razu wykonać badania.

U dziecka szczekający kaszel ze świstem przy wdechu to sygnał, przy którym lekarz kaszel ocenia pilnie, bo obrzęk krtani może utrudnić oddychanie. Gdy dziecko ma wyraźną duszność, jest bardzo niespokojne lub senne, dzwoń pod 112.

Do jakiego lekarza się zgłosić

Diagnostykę przewlekłego kaszlu zaczyna się zwykle u lekarza POZ – lekarza rodzinnego, a często jest nim lekarz internista. Taki lekarz kaszel oceni całościowo, zleci podstawowe badania i sprawdzi, czy nie wynika on z przyjmowanych leków. W wielu przypadkach to wystarcza do ustalenia przyczyny.

Gdy wyniki są niejednoznaczne albo podejrzewa się chorobę płuc lub astmę, kolejnym krokiem jest pulmonolog. Przy objawach ze strony nosa, zatok i krtani pomocny jest laryngolog, a przy podejrzeniu refluksu – gastroenterolog. Najlepiej, gdy jeden lekarz kaszel prowadzi od początku do końca i zbiera wyniki od różnych specjalistów. Lekarz internista dobrze sprawdza się w takiej roli, zwłaszcza u osób z kilkoma chorobami przewlekłymi.

Badania

Podstawą jest dokładny wywiad i osłuchanie płuc. Bardzo często diagnostykę zaczyna się od zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej i spirometrii. Spirometria pokazuje, czy oskrzela są zwężone, a próba z lekiem rozkurczowym pomaga odróżnić astmę od innych chorób.

W zależności od podejrzeń wykonuje się morfologię, badanie plwociny, testy alergiczne, badanie w kierunku krztuśca, tomografię komputerową klatki piersiowej, a czasem bronchoskopię. Przy podejrzeniu refluksu lekarz kaszel leczy czasem próbnie przez kilka tygodni i obserwuje, czy ustępuje. Laryngolog może ocenić nos, zatoki i krtań w badaniu endoskopowym.

Zanim lekarz kaszel uzna za niewyjaśniony, sprawdza, czy rzeczywiście wykluczono najczęstsze przyczyny i czy leczenie było stosowane wystarczająco długo. Taki kaszel zdarza się rzadko. Pomagają wtedy ćwiczenia z logopedą lub fizjoterapeutą oddechowym, które uczą tłumienia odruchu kaszlu, a czasem leki działające na nadwrażliwy odruch kaszlowy, dobierane przez specjalistę.

Leczenie

Leczenie zależy od przyczyny. Przy spływaniu wydzieliny z nosa stosuje się leki donosowe i płukanie nosa, przy astmie – leki wziewne, przy refluksie – leki zmniejszające wydzielanie kwasu i zmiany w stylu życia. Leczenie prowadzi się często etapami, bo efekt pojawia się dopiero po kilku tygodniach i trzeba ocenić, która zmiana pomogła.

Syropy przeciwkaszlowe i wykrztuśne mają ograniczone znaczenie w kaszlu przewlekłym – mogą chwilowo przynieść ulgę, ale nie usuwają przyczyny. Nie łącz leków hamujących kaszel z wykrztuśnymi bez porady – gdy lekarz kaszel mokry ocenia, zależy mu raczej na oczyszczeniu oskrzeli niż na wyciszeniu odruchu. Antybiotyk ma sens tylko wtedy, gdy lekarz kaszel powiąże z zakażeniem bakteryjnym.

Co możesz zrobić sam

Najskuteczniejszym krokiem dla palaczy jest rzucenie palenia – kaszel często wyraźnie słabnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Unikaj dymu, także biernego, oraz drażniących oparów i pyłów. Gdy lekarz kaszel wiąże z suchym powietrzem, warto nawilżać mieszkanie i regularnie wietrzyć sypialnię.

Pij wystarczająco dużo płynów, a przy refluksie jedz mniejsze porcje, nie kładź się zaraz po posiłku i unieś wezgłowie łóżka. Płukanie nosa roztworem soli pomaga przy spływaniu wydzieliny. Prowadź krótkie notatki o porze dnia, wyzwalaczach i wydzielinie, bo bardzo przyspieszają diagnostykę.

Kaszel a praca i dom

Kaszel bywa związany z miejscem pracy – pyłami w budownictwie i rolnictwie, oparami w zakładach chemicznych, mąką w piekarni czy środkami czystości. Charakterystyczne jest to, że słabnie w czasie urlopu, a wraca po kilku dniach w pracy. Dlatego lekarz kaszel zawsze zestawia z wykonywanym zawodem i pyta, czy podobne objawy mają współpracownicy.

W domu znaczenie mają wilgoć i pleśń na ścianach, ptaki trzymane w mieszkaniu, piec lub kominek bez dobrej wentylacji. Jeśli lekarz kaszel powiąże z warunkami w mieszkaniu, usunięcie przyczyny bywa skuteczniejsze niż jakikolwiek lek. O takich szczegółach łatwo zapomnieć na wizycie, a mogą bardzo przyspieszyć ustalenie przyczyny.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci za przewlekły uznaje się zwykle kaszel trwający dłużej niż cztery tygodnie. Najczęściej wynika z kolejnych infekcji, przerośniętego migdałka gardłowego, astmy lub przedłużającego się zapalenia oskrzeli. U dziecka lekarz kaszel przewlekły ocenia też pod kątem krztuśca i ciała obcego, zwłaszcza gdy zaczął się nagle. Szczepienia według kalendarza chronią przed krztuścem, a dawki przypominające zaleca się także dorosłym, zwłaszcza w otoczeniu niemowląt.

W ciąży część leków jest przeciwwskazana, dlatego zanim lekarz kaszel oceni, nie stosuj syropów i tabletek na własną rękę. U seniorów lekarz kaszel nowo powstały traktuje szczególnie uważnie, bo częściej stoi za nim choroba serca, zachłystywanie się przy jedzeniu lub nowotwór. Krztuszenie się przy piciu i jedzeniu to objaw, o którym zawsze warto powiedzieć.

Mity, NFZ i leczenie prywatne

Popularny mit mówi, że na każdy dłuższy kaszel pomoże antybiotyk. Tymczasem przewlekły kaszel tylko wyjątkowo ma podłoże bakteryjne, a niepotrzebny antybiotyk szkodzi. Drugi mit to przekonanie, że prawidłowe zdjęcie płuc kończy diagnostykę – a przecież najczęstsze przyczyny na zdjęciu nie są widoczne.

Wizyta u lekarza POZ, zdjęcie klatki piersiowej i spirometria ze skierowaniem są w ramach NFZ bezpłatne. Do poradni pulmonologicznej i laryngologicznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a terminy w Szczecinie sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Gdy terminy są długie, część badań można wykonać prywatnie – ważne, by potem lekarz kaszel ocenił, mając przed sobą wszystkie wyniki.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.