Menopauza – do kogo w Szczecinie?

Menopauza – objawy, badania i możliwości leczenia

Menopauza i okres okołomenopauzalny

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety, wynikająca z wygasania czynności jajników. Ustala się ją z perspektywy czasu – dopiero gdy przez dwanaście miesięcy nie pojawi się krwawienie. W Polsce następuje przeciętnie około pięćdziesiątego roku życia, choć rozrzut jest duży. Zanim lekarz menopauzę potwierdzi, kobieta zwykle przechodzi kilka lat zmian, które nazywa się perimenopauzą.

W tym czasie cykle stają się nieregularne, raz krótsze, raz dłuższe, krwawienia bywają obfitsze albo skąpe, pojawiają się pierwsze uderzenia gorąca. To naturalny etap, a nie choroba, ale objawy mogą być na tyle dokuczliwe, że warto szukać pomocy. Coraz częściej menopauzę traktuje się jako dobry moment na przegląd zdrowia – serca, kości, piersi. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Dlaczego się pojawia

Jajniki z wiekiem tracą zapas pęcherzyków i produkują coraz mniej estrogenów i progesteronu. Mózg próbuje je pobudzić, dlatego rośnie stężenie hormonu FSH. Spadek estrogenów jest tym, co lekarz menopauzą tłumaczy u większości kobiet – od uderzeń gorąca po suchość pochwy. Wiek wystąpienia ostatniej miesiączki jest w dużej mierze dziedziczny.

Wcześniej menopauza może nastąpić u kobiet palących, po chemioterapii lub radioterapii miednicy, po operacyjnym usunięciu jajników. Gdy lekarz menopauzę stwierdza przed czterdziestym rokiem życia, mówi o przedwczesnej niewydolności jajników i szuka jej przyczyny. Taka sytuacja wymaga opieki specjalisty, bo wczesny niedobór estrogenów zwiększa ryzyko osteoporozy i chorób serca.

Po usunięciu macicy z pozostawieniem jajników lekarz menopauzę rozpoznaje trudniej, bo zabraknie najprostszego sygnału – ustania miesiączek. Wtedy więcej mówią objawy i czasem badania hormonalne.

Objawy

Najbardziej znane są uderzenia gorąca – nagła fala ciepła obejmująca twarz, szyję i klatkę piersiową, z zaczerwienieniem, poceniem i kołataniem serca. W nocy przybierają postać zlewnych potów, które wybudzają i rozbijają sen. U części kobiet uderzeń gorąca prawie nie ma, u innych utrzymują się wiele lat.

Częste są też zaburzenia snu, drażliwość, obniżony nastrój, kłopoty z koncentracją i pamięcią, bóle stawów i mięśni. Kobieta, u której lekarz menopauzę już potwierdził, może z czasem odczuwać suchość pochwy, pieczenie i ból przy współżyciu. Te zmiany, nazywane zespołem moczowo-płciowym, zwykle nie mijają same, a często się nasilają.

Do tego dochodzą częstsze parcia na mocz, nawracające zapalenia pęcherza, wysiłkowe nietrzymanie moczu. Wiele kobiet nie łączy tych dolegliwości z hormonami, dopóki lekarz menopauzą ich nie wyjaśni. Z wiekiem przybywa też tkanki tłuszczowej wokół brzucha, nawet bez zmiany diety.

Nie każdy objaw w tym wieku lekarz menopauzą tłumaczy – kołatanie serca, zmęczenie czy wahania wagi mogą wynikać też z chorób tarczycy, anemii albo depresji. Dlatego warto je zbadać, a nie od razu przypisywać hormonom.

Do kogo się zgłosić

Pierwszym adresem jest lekarz ginekolog, który prowadzi opiekę nad kobietą w tym okresie, ocenia objawy i proponuje leczenie. Możesz też zacząć od lekarza rodzinnego, zwłaszcza jeśli dokuczają ci głównie zaburzenia snu czy nastroju. Na pierwszej wizycie objawy omawia się razem z twoją historią chorób i chorób w rodzinie.

Przy przedwczesnej niewydolności jajników, chorobach tarczycy, cukrzycy czy nietypowych wynikach hormonalnych pomocny jest endokrynolog. Gdy lekarz menopauzę rozpatruje u kobiety z chorobą serca, nowotworem w wywiadzie lub zakrzepicą, często konsultuje leczenie z innymi specjalistami. Warto przyjść z listą przyjmowanych leków i suplementów oraz z notatkami, jak często pojawiają się uderzenia gorąca.

Badania

U kobiety po czterdziestym piątym roku życia, z typowymi objawami i nieregularnymi cyklami, lekarz menopauzę rozpoznaje zwykle bez badań hormonalnych. Poziom FSH zmienia się z cyklu na cykl, więc pojedynczy wynik niewiele przesądza. Oznaczenie hormonów ma sens u kobiet młodszych, po usunięciu macicy lub przy nietypowym przebiegu.

Gdy lekarz menopauzę już rozpozna, ważniejsze od hormonów stają się badania profilaktyczne: badanie piersi, mammografia, cytologia lub test HPV, pomiar ciśnienia, lipidogram i glukoza. Przydaje się też TSH, bo choroby tarczycy dają objawy podobne do przekwitania.

Przy czynnikach ryzyka osteoporozy – wcześniejszych złamaniach, niskiej masie ciała, długim leczeniu sterydami, osteoporozie u matki – warto wykonać badanie gęstości kości. Wynik pomaga zaplanować dalsze leczenie z myślą o kościach. Przed włączeniem terapii hormonalnej czasem potrzebne jest też USG narządu rodnego.

Leczenie

Najskuteczniejszą metodą łagodzenia uderzeń gorąca i potów jest menopauzalna terapia hormonalna. Polega na uzupełnianiu estrogenów, a u kobiet z zachowaną macicą także progestagenu, który chroni błonę śluzową macicy. Zanim lekarz menopauzę zacznie leczyć hormonami, ocenia ryzyko zakrzepicy, raka piersi, chorób serca i wątroby. Decyzja jest zawsze indywidualna, a korzyści są zwykle największe, gdy terapię zaczyna się niedługo po ostatniej miesiączce.

Przy suchości pochwy i dolegliwościach ze strony pęcherza stosuje się często estrogeny w małych dawkach miejscowo, dopochwowo, a także środki nawilżające. Część kobiet, u których lekarz menopauzę leczy tylko miejscowo, nie może stosować hormonów ogólnie – dla nich to często dobre rozwiązanie.

Są też metody niehormonalne: niektóre leki działające na układ nerwowy, które zmniejszają częstość uderzeń gorąca, terapia poznawczo-behawioralna, która pomaga przy zaburzeniach snu i nastroju. Popularne suplementy z fitoestrogenami mają słabe dowody skuteczności, więc gdy lekarz menopauzę leczy, raczej po nie nie sięga. Pamiętaj, że suplement nie przechodzi takich badań jak lek – powiedz lekarzowi o wszystkim, co przyjmujesz.

Co możesz zrobić sama

Uderzenia gorąca nasilają się po alkoholu, ostrych przyprawach, gorących napojach, w przegrzanym pomieszczeniu i w stresie. Pomaga ubieranie się na cebulkę, chłodniejsza sypialnia, przewiewna pościel. Rzucenie palenia ma tu duże znaczenie, bo palenie nasila objawy i przyspiesza utratę kości.

Regularny ruch – szybki marsz, pływanie, taniec, ćwiczenia siłowe – poprawia sen, nastrój, pomaga utrzymać wagę i wzmacnia kości. Kiedy lekarz menopauzę potwierdzi, warto przyjrzeć się diecie – ważne są wapń, witamina D, białko i warzywa, a mniej soli i tłuszczów zwierzęcych. Ćwiczenia mięśni dna miednicy, najlepiej pod okiem fizjoterapeuty uroginekologicznego, pomagają przy nietrzymaniu moczu.

Gdy sen się rozpada, pomaga stała pora kładzenia się i wstawania, mniej kawy po południu, mniej ekranów wieczorem i lekka kolacja. Jeśli budzisz się zlana potem, trzymaj przy łóżku zmianę bielizny i szklankę wody, żeby nie rozbudzać się bardziej. Bezsenność trwająca miesiącami to jednak powód, by lekarz menopauzę i sen ocenił łącznie – czasem za problemem stoi też bezdech senny, który z wiekiem staje się u kobiet częstszy.

Jeśli lekarz menopauzę i jej objawy wiąże ze spadkiem nastroju, nie wahaj się powiedzieć, jak naprawdę się czujesz. Rozmowa z bliskimi czy innymi kobietami w tym samym wieku też bywa dużym wsparciem.

Kiedy pilnie

Każde krwawienie z dróg rodnych po menopauzie, nawet jednorazowe i skąpe, trzeba szybko pokazać ginekologowi. Takiego krwawienia nie tłumaczy się przekwitaniem – trzeba sprawdzić błonę śluzową macicy, zwykle w USG. Najczęściej przyczyna jest łagodna, ale wymaga wyjaśnienia.

Na SOR lub pod 112 dzwoń przy bardzo obfitym krwawieniu z osłabieniem lub omdleniem, przy bólu w klatce piersiowej, nagłej duszności, jednostronnym bolesnym obrzęku łydki, a także przy objawach udaru – opadnięciu kącika ust, niedowładzie ręki, zaburzeniach mowy. Te objawy wymagają pomocy niezależnie od tego, czy lekarz menopauzę leczy hormonami, czy nie. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zadzwoń pod 112 albo na telefon wsparcia dla dorosłych 116 123.

NFZ czy prywatnie

Do ginekologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania – wystarczy zapisać się do wybranej poradni, także w Szczecinie. Do endokrynologa zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ. Część badań, o które warto zadbać, gdy lekarz menopauzę rozpozna, jest bezpłatna w programach profilaktycznych – mammografia i cytologia mają określone przedziały wieku. Szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Prywatnie łatwiej o dłuższą wizytę, na której lekarz ginekolog spokojnie omówi wszystkie możliwości leczenia. Bez względu na to, gdzie lekarz menopauzę i terapię prowadzi, kontrole powinny być regularne – zwykle raz w roku, a na początku leczenia częściej.

Najczęstsze mity

„Trzeba to przeczekać” – nie trzeba. Jeśli objawy odbierają ci sen i siły, masz prawo szukać pomocy, a leczenie jest dziś dobrze opisane. Równie mylące jest przekonanie, że przekwitanie zawsze leczy się hormonami – część kobiet wybiera inne metody albo nie potrzebuje żadnych.

Inny mit dotyczy antykoncepcji – dopóki lekarz menopauzy nie potwierdzi, ciąża jest wciąż możliwa, nawet przy rzadkich i nieregularnych cyklach. Jak długo stosować zabezpieczenie, ustal na wizycie.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.