Nadciśnienie – do kogo w Szczecinie?

Nadciśnienie tętnicze – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze to stan, w którym ciśnienie krwi w tętnicach jest stale podwyższone. Wynik pomiaru składa się z dwóch liczb – ciśnienia skurczowego, gdy serce się kurczy, i rozkurczowego, gdy odpoczywa między uderzeniami. Za prawidłowe uznaje się wartości poniżej 140/90 mmHg w pomiarze w gabinecie, a wiele osób powinno dążyć do jeszcze niższych wartości. Jednak lekarz nadciśnienie rozpoznaje dopiero wtedy, gdy podwyższone wyniki powtarzają się w kilku pomiarach.

To jedna z najczęstszych chorób przewlekłych – dotyczy mniej więcej co trzeciego dorosłego, a z wiekiem odsetek chorych rośnie. Wiele osób nie wie, że ma za wysokie ciśnienie, bo przez lata nie czuje żadnych dolegliwości. Dlatego nadciśnienie często wykrywa się przypadkiem, na przykład przy badaniu przed zabiegiem lub w pracy. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Dlaczego warto je leczyć

Wysokie ciśnienie przez lata uszkadza naczynia krwionośne, serce, nerki, mózg i oczy. Zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu, niewydolności serca, choroby nerek i zaburzeń widzenia. Gdy lekarz nadciśnienie leczy skutecznie, to ryzyko wyraźnie maleje. Zysk z obniżenia ciśnienia widać nawet wtedy, gdy obniżka wydaje się niewielka.

Brak objawów nie oznacza, że choroba jest niegroźna. Nie bez powodu ostrzega przed nim każdy lekarz. Nadciśnienie nazywa się cichym zabójcą, bo szkody narastają powoli i bezboleśnie. Regularne pomiary to najprostszy sposób, by nie przegapić problemu.

Przyczyny i czynniki ryzyka

U większości chorych nie da się wskazać jednej przyczyny – mówi się wtedy o nadciśnieniu pierwotnym. Rozwija się ono pod wpływem skłonności rodzinnych, wieku i stylu życia. Ryzyko zwiększają nadwaga i otyłość, nadmiar soli w diecie, mała aktywność fizyczna, alkohol, palenie tytoniu, przewlekły stres i za krótki sen. Gdy lekarz nadciśnienie stwierdza, często widzi u pacjenta kilka z tych czynników naraz.

Rzadziej nadciśnienie jest wtórne, czyli wynika z innej choroby – na przykład schorzeń nerek, zaburzeń hormonalnych, chorób tarczycy, bezdechu sennego albo działania niektórych leków. Gdy lekarz nadciśnienie stwierdza u bardzo młodej osoby lub trudno je obniżyć, szuka takiej właśnie przyczyny. Jej leczenie może wtedy wyraźnie poprawić wyniki.

Na wynik pomiaru wpływa też chwilowa sytuacja – kawa, wysiłek, ból czy zdenerwowanie. U części osób ciśnienie rośnie tylko w gabinecie, co nazywa się efektem białego fartucha. Aby to rozróżnić, warto potwierdzić wyniki pomiarami domowymi lub całodobowym holterem ciśnieniowym.

Objawy – czy można coś odczuć

Najczęściej nadciśnienie nie daje żadnych objawów. Część osób odczuwa bóle głowy, zwłaszcza w okolicy potylicy rano, zawroty głowy, szum w uszach, zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca, krwawienia z nosa czy gorszą tolerancję wysiłku. Zanim lekarz nadciśnieniem wytłumaczy takie dolegliwości, sprawdza ciśnienie i wyklucza inne przyczyny.

Nie warto oceniać ciśnienia po samopoczuciu – można czuć się dobrze przy bardzo wysokim wyniku i źle przy prawidłowym. Dopiero gdy lekarz nadciśnienie potwierdzi w pomiarach, ma sens rozmowa o leczeniu.

Do jakiego lekarza z nadciśnieniem

Pierwszym krokiem jest lekarz POZ – to on najczęściej rozpoznaje i prowadzi leczenie nadciśnienia przez wiele lat. Przy wizycie zmierzy ciśnienie, zapyta o choroby w rodzinie i styl życia, zleci podstawowe badania i oceni ryzyko sercowo-naczyniowe. W większości przypadków leczenie nadciśnienia prowadzi się w przychodni POZ, bez potrzeby kierowania do specjalisty.

W wielu przychodniach w Szczecinie pacjentów z chorobami przewlekłymi przyjmuje lekarz internista, czyli specjalista chorób wewnętrznych, który patrzy na organizm całościowo. To ważne, bo nadciśnienie często idzie w parze z cukrzycą, otyłością czy chorobami nerek. Dobry lekarz internista oceni też, jak leki na ciśnienie łączą się z innymi przyjmowanymi preparatami.

Gdy lekarz nadciśnienie ocenia jako oporne na kilka leków, gdy pojawiają się powikłania sercowe albo podejrzenie przyczyny wtórnej, przydaje się konsultacja specjalisty. Taki pacjent trafia zwykle do kardiologa, który ocenia serce i dobiera dalsze leczenie.

Diagnostyka i badania

Podstawą jest prawidłowy pomiar ciśnienia – po kilku minutach odpoczynku, w pozycji siedzącej, z ręką podpartą na wysokości serca, mankietem dopasowanym do obwodu ramienia. Gdy lekarz nadciśnienie podejrzewa, na pierwszej wizycie mierzy ciśnienie zwykle na obu rękach i powtarza pomiar. Bardzo przydatne są pomiary domowe zapisywane przez tydzień rano i wieczorem.

Zleca się też badania krwi i moczu – stężenie glukozy, cholesterolu, kreatyniny, elektrolitów, a także EKG. Czasem potrzebne jest echo serca, USG nerek, badanie dna oka lub całodobowe monitorowanie ciśnienia. Te wyniki pozwalają ocenić nie tylko same wartości ciśnienia, ale też ewentualne uszkodzenia narządów.

Leczenie nadciśnienia

Leczenie zaczyna się od zmiany stylu życia, a u większości chorych łączy się ją z lekami. Dziś często stosuje się preparaty złożone, zawierające dwie lub trzy substancje w jednej tabletce, co ułatwia regularne przyjmowanie. Zanim lekarz nadciśnienie zacznie leczyć tabletkami, bierze pod uwagę wiek, choroby współistniejące i tolerancję.

Leki na nadciśnienie przyjmuje się zwykle przez całe życie. Prawidłowy wynik nie oznacza wyleczenia, tylko to, że leczenie działa. Jeśli lekarz nadciśnienie uzna za dobrze kontrolowane, zmiany w terapii wprowadza ostrożnie i stopniowo. Nigdy nie odstawiaj leków samodzielnie, bo ciśnienie może gwałtownie wzrosnąć.

Jeśli po lekach pojawiają się działania niepożądane, takie jak obrzęki kostek, kaszel czy zawroty głowy, powiedz o nich na wizycie. W takiej sytuacji zwykle zmienia się preparat, a nie przerywa terapii.

Co możesz zrobić sam

Ogranicz sól – także tę ukrytą w pieczywie, wędlinach, serach i daniach gotowych. Jedz dużo warzyw, owoców, roślin strączkowych i produktów pełnoziarnistych. Ruszaj się regularnie – codzienny szybki marsz to dobry początek. Zredukuj masę ciała, jeśli masz nadwagę, ogranicz alkohol i rzuć palenie. Gdy lekarz nadciśnienie wykryje, zwykle podkreśla, że te zmiany są równie ważne jak tabletki.

Kup sprawdzony ciśnieniomierz naramienny i mierz ciśnienie regularnie, zapisując wyniki w zeszycie lub aplikacji. Zabierz te notatki na wizytę, bo lekarz nadciśnienie ocenia najlepiej na podstawie pomiarów z wielu dni. Dbaj też o sen i sposoby radzenia sobie ze stresem.

Ciąża, młodzi dorośli i seniorzy

W ciąży ciśnienie mierzy się na każdej wizycie, bo nadciśnienie ciążowe i stan przedrzucawkowy mogą być groźne dla matki i dziecka. U kobiet w ciąży stosuje się tylko leki o potwierdzonym bezpieczeństwie, często we współpracy z ginekologiem. Planując ciążę, powiedz lekarzowi o przyjmowanych lekach na ciśnienie.

U młodych dorosłych podwyższone ciśnienie częściej bywa wtórne, dlatego warto je dokładnie zdiagnozować. U seniorów leczenie prowadzi się ostrożnie, z uwagą na zawroty głowy i spadki ciśnienia przy wstawaniu, które zwiększają ryzyko upadków. U starszego pacjenta lekarz nadciśnienie leczy łagodnie, obniżając ciśnienie stopniowo i obserwując samopoczucie i wyniki.

Najczęstsze mity

„Skoro nic mnie nie boli, ciśnienie jest w porządku” – to najgroźniejsze przekonanie, bo nadciśnienie latami nie daje objawów. Wiele osób jest zaskoczonych, gdy lekarz nadciśnienie stwierdzi u nich przy rutynowym badaniu. Drugi mit brzmi: „leki na ciśnienie uzależniają”. Nie uzależniają – przyjmuje się je długo dlatego, że choroba jest przewlekła.

Trzeci mit dotyczy ziół i suplementów „na ciśnienie”, które miałyby zastąpić leczenie. Nie ma dowodów, że potrafią one skutecznie kontrolować nadciśnienie, a niektóre wchodzą w interakcje z lekami. Zanim po nie sięgniesz, powiedz lekarzowi o każdym preparacie, który chcesz przyjmować.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Bardzo wysokie ciśnienie, zwykle powyżej 180/120 mmHg, z towarzyszącymi objawami wymaga pilnej pomocy. Dzwoń pod 112, gdy pojawia się ból w klatce piersiowej, silna duszność, nagły silny ból głowy, zaburzenia widzenia, mowy lub czucia, osłabienie ręki czy nogi, opadanie kącika ust albo splątanie. To mogą być objawy zawału lub udaru i nie ma czasu czekać, aż lekarz nadciśnienie oceni w przychodni.

Jeśli ciśnienie jest bardzo wysokie, ale czujesz się dobrze, odpocznij i powtórz pomiar po kilkunastu minutach. Gdy wynik się utrzymuje, skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia lub z nocną i świąteczną opieką zdrowotną. Nie zażywaj dodatkowych tabletek na własną rękę, dopóki lekarz nadciśnienia nie oceni.

NFZ czy prywatnie

Leczenie nadciśnienia u lekarza POZ jest bezpłatne w ramach NFZ, podobnie jak podstawowe badania krwi, moczu i EKG. Do poradni kardiologicznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – szczegóły i terminy sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Wiele osób w Szczecinie łączy obie ścieżki – leczenie na NFZ, a dodatkowe badania prywatnie.

Najważniejsza jest ciągłość – regularne wizyty kontrolne, przyjmowanie leków i domowe pomiary. Gdy lekarz nadciśnienie zna od lat, łatwiej mu zauważyć niepokojące zmiany.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.