Starania o dziecko – do kogo w Szczecinie?

Starania o dziecko – kiedy szukać pomocy i jak wygląda diagnostyka

Kiedy mówimy o niepłodności

Starania o dziecko bywają dla wielu par czasem pełnym nadziei, ale też napięcia i rozczarowań. Za niepłodność uznaje się zwykle sytuację, w której mimo regularnego współżycia bez zabezpieczenia przez rok nie dochodzi do ciąży. U kobiet po trzydziestym piątym roku życia diagnostykę zaleca się rozpocząć wcześniej – zwykle po pół roku starań. Gdy lekarz niepłodność rozpozna, nie oznacza to wyroku na zawsze – to przede wszystkim sygnał, by poszukać przyczyny.

Problem dotyczy wielu par i nie jest niczyją winą. Przyczyna może leżeć po stronie kobiety, mężczyzny, obojga partnerów naraz, a czasem mimo badań nie udaje się jej ustalić. Dlatego niepłodność zawsze warto traktować jako sprawę pary, a nie jednej osoby. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady medycznej.

Najczęstsze przyczyny

Po stronie kobiety częstymi przyczynami są zaburzenia owulacji, m.in. w zespole policystycznych jajników, choroby tarczycy i zaburzenia hormonalne. Znaczenie mają też endometrioza, niedrożność jajowodów po stanach zapalnych lub operacjach, mięśniaki i polipy macicy. Z wiekiem rezerwa jajnikowa się zmniejsza, a planując diagnostykę, lekarz niepłodność ocenia także pod tym kątem.

U mężczyzn najczęściej chodzi o obniżoną liczbę, ruchliwość lub nieprawidłową budowę plemników. Przyczyną mogą być żylaki powrózka nasiennego, przebyte zakażenia, zaburzenia hormonalne, przyczyny genetyczne, a także przegrzewanie jąder, palenie czy niektóre leki. Męski czynnik odpowiada za znaczną część przypadków, więc lekarz niepłodność u mężczyzny bada równie starannie jak u kobiety.

Na płodność obojga partnerów wpływają też masa ciała, palenie tytoniu, alkohol, przewlekły stres, choroby przewlekłe i niektóre zakażenia przenoszone drogą płciową. Szukając przyczyn, lekarz niepłodność ocenia więc w kontekście stylu życia, pracy i przebytych chorób obojga partnerów.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Ogólna zasada mówi o roku starań, a przy wieku kobiety powyżej trzydziestu pięciu lat – o pół roku. Wcześniej warto zgłosić się, gdy miesiączki są bardzo nieregularne lub ich brak. To samo dotyczy rozpoznanej endometriozy, przebytych operacji w obrębie miednicy, poronień, a u mężczyzn – przebytych operacji jąder, świnki w wieku dojrzałym czy leczenia onkologicznego.

Nie musisz czekać, jeśli coś cię niepokoi lub chcesz po prostu sprawdzić swój stan zdrowia przed staraniami. Wizyta przedkoncepcyjna nie oznacza, że lekarz niepłodność od razu podejrzewa – to rozsądne przygotowanie do ciąży. Można na niej omówić szczepienia, przyjmowane leki i choroby przewlekłe.

Do kogo się udać

Diagnostykę zwykle zaczyna lekarz ginekolog, do którego na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Oceni cykl, wykona USG i zleci pierwsze badania hormonalne, a w razie potrzeby pokieruje dalej. W Szczecinie działają także ośrodki specjalizujące się w leczeniu niepłodności – zarówno prywatne, jak i realizujące świadczenia publiczne. Dobrze, gdy lekarz niepłodnością zajmuje się na co dzień i może poprowadzić parę przez cały proces.

Mężczyzna zaczyna zwykle od badania nasienia, a przy nieprawidłowym wyniku konsultuje się z urologiem lub andrologiem. Przy zaburzeniach hormonalnych, chorobach tarczycy czy podejrzeniu zespołu policystycznych jajników pomocny bywa specjalista endokrynologii, a u mężczyzn z żylakami powrózka czy innymi problemami w obrębie narządów płciowych – urolog zajmujący się płodnością. Do tych specjalistów w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Najlepiej, gdy leczenie koordynuje jeden lekarz. Niepłodność wymaga często kilku specjalistów, a ich wyniki dobrze mieć w jednym miejscu.

Diagnostyka obojga partnerów

U kobiety ocenia się przede wszystkim owulację, rezerwę jajnikową i stan macicy oraz jajowodów. Wykonuje się badania hormonalne w określonych dniach cyklu, USG przezpochwowe, a w razie potrzeby badanie drożności jajowodów. Kolejność badań ustala się tak, by jak najszybciej wykluczyć najczęstsze przyczyny. Czasem potrzebna jest histeroskopia lub laparoskopia.

U mężczyzny podstawowym badaniem jest seminogram, czyli analiza nasienia, wykonywana po kilku dniach wstrzemięźliwości. Jeden nieprawidłowy wynik nie przesądza o niczym – badanie często się powtarza. Przy nieprawidłowościach lekarz niepłodność męską diagnozuje dalej, zlecając badania hormonalne, USG moszny lub badania genetyczne.

U obojga partnerów zleca się zwykle badania w kierunku chorób zakaźnych i podstawowe badania ogólne. Ważne, żeby lekarz niepłodność diagnozował równolegle u obu osób, bo oszczędza to czas, który przy staraniach ma znaczenie.

Metody leczenia

Leczenie zależy od przyczyny i może być bardzo różne. Czasem wystarczy leczenie choroby tarczycy, normalizacja masy ciała lub zmiana stylu życia. W zaburzeniach owulacji stosuje się leki stymulujące jajeczkowanie, pod kontrolą USG. Każdy etap takiej terapii monitoruje lekarz. Niepłodność leczona w ten sposób wymaga kontroli, by ograniczyć ryzyko powikłań, m.in. ciąży mnogiej.

Przy niedrożności jajowodów, endometriozie czy zmianach w macicy pomocne bywa leczenie operacyjne. U mężczyzn czasem leczy się żylaki powrózka nasiennego albo zaburzenia hormonalne. Kiedy proste metody nie wystarczają, stosuje się techniki wspomaganego rozrodu.

Do technik wspomaganego rozrodu należą inseminacja domaciczna oraz zapłodnienie pozaustrojowe, czyli in vitro. Funkcjonuje program publicznego finansowania in vitro, a jego aktualne zasady i listę realizujących ośrodków sprawdzisz na pacjent.gov.pl lub na stronach rządowych. Planując leczenie, lekarz niepłodność i dostępne metody omawia z parą otwarcie, uwzględniając jej przekonania, szanse powodzenia i obciążenie leczeniem. Każda para ma prawo do decyzji zgodnej z własnymi wartościami.

Co możecie zrobić sami

Ogólnie przyjęte zalecenia dla obojga partnerów to: rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu, dążenie do prawidłowej masy ciała, regularny ruch i zbilansowana dieta. Kobiecie planującej ciążę zaleca się przyjmowanie kwasu foliowego jeszcze przed poczęciem. O dalsze suplementy dla obojga partnerów warto zapytać, gdy lekarz niepłodność oceni już na podstawie wyników badań.

Współżycie co dwa–trzy dni przez cały cykl zwiększa szanse, a jednocześnie zmniejsza presję związaną z „wyznaczonymi dniami”. Testy owulacyjne i aplikacje mogą pomóc, ale nie są niezbędne. Jeśli śledzenie cyklu zaczyna przytłaczać, jak uprościć plan starań, podpowie lekarz. Niepłodność to nie powód, by każdy dzień podporządkować kalendarzowi. U mężczyzn warto unikać przegrzewania jąder, np. częstych gorących kąpieli i laptopa na kolanach.

Ostrożnie z suplementami i „cudownymi” kuracjami reklamowanymi w internecie. Zanim coś kupisz, zastanów się, czy taki preparat ma sens w waszej sytuacji.

Wiek, choroby przewlekłe i zachowanie płodności

Wiek kobiety jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na szanse zajścia w ciążę, ale z wiekiem pogarsza się też jakość nasienia u mężczyzn. Dlatego przy starszych partnerach lekarz niepłodność diagnozuje szybciej i sprawniej przechodzi do kolejnych etapów. Nie oznacza to braku szans, tylko większe znaczenie czasu.

Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby tarczycy czy choroby zapalne jelit, warto dobrze wyrównać jeszcze przed ciążą. Niektóre leki stosowane na stałe mogą wpływać na płodność lub na rozwój ciąży, ale nie wolno ich odstawiać samodzielnie. Najlepiej, gdy specjaliści ustalą wspólny plan, a lekarz niepłodność leczy z pełną wiedzą o chorobie przewlekłej.

Osoby, które czeka leczenie onkologiczne, mogą zapytać o możliwość zabezpieczenia płodności, np. przez zamrożenie komórek jajowych lub nasienia. Temat warto poruszyć przed rozpoczęciem terapii, bo wtedy lekarz niepłodności może jeszcze przeciwdziałać.

Emocje i wsparcie

Długie starania potrafią obciążać psychicznie – pojawia się smutek, frustracja, poczucie winy, napięcie w związku czy trudność w kontaktach z bliskimi, którzy mają dzieci. To zrozumiałe reakcje. Starania o dziecko to także doświadczenie emocjonalne, a wsparcie psychologa bywa bardzo pomocne. Warto rozmawiać ze sobą nawzajem, a o samopoczuciu mówić otwarcie, gdy pyta lekarz. Niepłodność to nie tylko wyniki badań.

Jeśli smutek trwa długo, odbiera sens codzienności albo pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, poszukaj pomocy od razu. Bezpłatny telefon zaufania dla dorosłych to 116 123, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Pomocne bywają też grupy wsparcia, a ośrodek, w którym lekarz niepłodność leczy, często podpowie, gdzie ich szukać.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

W czasie starań lub leczenia czujność warto zachować przy kilku objawach. Silny, zwłaszcza jednostronny ból podbrzusza, krwawienie i omdlenie po spóźnionej miesiączce mogą świadczyć o ciąży pozamacicznej, która jest stanem zagrożenia życia. W takiej sytuacji nie czekaj na wizytę w ośrodku, w którym lekarz niepłodność u was leczy – jedź na SOR lub dzwoń pod 112.

Podczas stymulacji jajeczkowania niepokojące są szybko narastający obwód brzucha, silne wzdęcie, ból, duszność, wymioty i wyraźnie zmniejszona ilość oddawanego moczu. Może to być zespół nadmiernej stymulacji jajników – trzeba natychmiast poinformować prowadzącego, a jeśli kontakt jest niemożliwy, zgłosić się do szpitala.

Mity o niepłodności

Wciąż powtarza się, że wystarczy „przestać o tym myśleć”, a ciąża przyjdzie sama. Stres nie pomaga, ale rzadko jest jedyną przyczyną, a takie rady potrafią ranić. Mitem jest też to, że lekarz niepłodność rozpoznaje tylko u kobiet – męski czynnik jest równie częsty.

Nieprawdą jest również, że skoro jedno dziecko urodziło się bez problemu, kolejne też przyjdzie łatwo. Niepłodność wtórna jest częsta, a lekarz niepłodność wtórną diagnozuje według tych samych zasad. Jeśli macie pytania, lekarz ginekolog pomoże zaplanować kolejne kroki i wskaże specjalistów, którzy mogą wesprzeć was w drodze do rodzicielstwa.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.