Objawy udaru – do kogo w Szczecinie?

Objawy udaru – jak je rozpoznać i co robić

Udar to wyścig z czasem

Udar mózgu to nagłe zaburzenie krążenia w mózgu. W udarze niedokrwiennym, który stanowi zdecydowaną większość przypadków, naczynie zamyka zakrzep lub zator. W udarze krwotocznym naczynie pęka i krew wylewa się do mózgu lub przestrzeni wokół niego – stąd potoczne słowo „wylew”. Na pierwszy rzut oka lekarz udaru niedokrwiennego od krwotocznego nie odróżni – potrzebna jest tomografia. W obu sytuacjach to stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Komórki nerwowe pozbawione tlenu obumierają w ciągu minut, dlatego mówi się, że „czas to mózg”. Najskuteczniejsze leczenie działa tylko w pierwszych godzinach. Jeśli podejrzewasz udar u siebie lub kogoś obok, dzwoń pod 112 od razu – nie czekaj, aż objawy miną, nie dzwoń najpierw do rodziny ani do przychodni. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Jak rozpoznać udar – twarz, ręka, mowa, czas

Twarz: poproś, żeby osoba się uśmiechnęła. Jeśli kącik ust opada po jednej stronie, a twarz jest asymetryczna, to sygnał alarmowy. Ręka: poproś o uniesienie obu rąk przed siebie na kilka sekund – jedna opada lub nie da się jej podnieść. Mowa: mowa jest bełkotliwa, niewyraźna, chory nie znajduje słów albo nie rozumie prostych poleceń. Czas: zapamiętaj godzinę, kiedy objawy się zaczęły, bo od niej lekarz udar leczy lub kwalifikuje do leczenia.

Inne objawy to nagłe zaburzenia widzenia w jednym oku lub połowie pola widzenia, podwójne widzenie, nagłe zawroty głowy z zaburzeniami równowagi i chodu, drętwienie połowy ciała, nagły, bardzo silny ból głowy, jakiego chory nigdy wcześniej nie miał. Gdy lekarz udar podejrzewa, najważniejsze jest to, że objawy pojawiły się nagle, często po jednej stronie ciała.

Udar nie zawsze boli. Chory bywa spokojny, czasem nie zdaje sobie sprawy z niedowładu, bagatelizuje objawy albo mówi, że „tylko zdrętwiała ręka”. Nie każdy nagły zawrót głowy oznacza udar, ale zawroty z zaburzeniami równowagi, podwójnym widzeniem, bełkotliwą mową lub wymiotami wymagają pilnej oceny. Udar pnia mózgu zdradza właśnie takie połączenie objawów. Dlatego tak często lekarz udar rozpoznaje dopiero dzięki czujności rodziny lub przypadkowego świadka.

Co robić, gdy podejrzewasz udar

Dzwoń pod 112 i powiedz wprost: podejrzewam udar. Odpowiadaj dyspozytorowi krótko i nie rozłączaj się pierwszy. Im szybciej zespół dotrze, tym szybciej chory trafi do szpitala, gdzie lekarz udar potwierdzi lub wykluczy. Podaj, o której godzinie chory był ostatni raz widziany zdrowy – jeśli objawy zauważono po przebudzeniu, liczy się moment zaśnięcia. Ta informacja jest kluczowa, bo od niej zależy, czy lekarz udar będzie mógł leczyć lekiem rozpuszczającym zakrzep.

Nie wioź chorego samodzielnie, chyba że dyspozytor zdecyduje inaczej – zespół ratownictwa wie, do którego szpitala z oddziałem udarowym jechać, i może powiadomić go z wyprzedzeniem. Nie podawaj nic do jedzenia ani picia, nawet wody i tabletek, bo chory może mieć zaburzenia połykania i zachłysnąć się. Leków na ciśnienie czy rozrzedzających krew nie podawaj na własną rękę – bez tomografii nie wiadomo, czy to zakrzep, czy krwawienie.

Ułóż chorego wygodnie, z lekko uniesioną głową, a jeśli jest nieprzytomny, ale oddycha – w pozycji bocznej. Przygotuj listę przyjmowanych leków, dokumenty i telefon do bliskich. Informacja o lekach przeciwkrzepliwych bardzo przyspiesza decyzję, gdy lekarz udarem niedokrwiennym tłumaczy objawy i rozważa leczenie trombolityczne.

Przemijający atak niedokrwienny – ostrzeżenie, którego nie wolno przegapić

Czasem objawy udaru – opadający kącik ust, osłabienie ręki, zaburzenia mowy – trwają kilka minut i całkowicie mijają. To przemijający atak niedokrwienny, nazywany też mini-udarem. Choć objawy ustąpiły, właśnie wtedy lekarz udaru obawia się najbardziej, bo ryzyko pełnego udaru w kolejnych dniach jest szczególnie wysokie.

Przemijające objawy też są wskazaniem do wezwania pomocy. Szybkie rozpoznanie pozwala wdrożyć leczenie, które wyraźnie zmniejsza ryzyko pełnego udaru. Nie odkładaj tego do wizyty w przychodni za kilka dni.

Leczenie w szpitalu

W szpitalu najpierw wykonuje się tomografię komputerową głowy, często z oceną naczyń, żeby odróżnić udar niedokrwienny od krwotocznego. Na tej podstawie lekarz udar niedokrwienny może leczyć lekiem rozpuszczającym zakrzep, podanym dożylnie w ciągu kilku pierwszych godzin od początku objawów.

Gdy zamknięte jest duże naczynie, wykonuje się trombektomię mechaniczną – usunięcie skrzepu cewnikiem wprowadzonym przez tętnicę. Nie u każdego chorego lekarz udar niedokrwienny może leczyć trombolizą – przeciwwskazaniem bywa niedawna operacja, krwawienie czy niektóre leki przeciwkrzepliwe. Nie każdy szpital w Szczecinie i regionie wykonuje ten zabieg, dlatego zespół ratownictwa od razu wybiera odpowiedni ośrodek. To zabieg wykonywany w wybranych ośrodkach, a decyzja zależy od czasu i obrazu w badaniach. Każda minuta zwłoki zmniejsza szansę na ograniczenie uszkodzenia.

W udarze krwotocznym leczenie polega na kontroli ciśnienia, odwróceniu działania leków przeciwkrzepliwych, a czasem na zabiegu neurochirurgicznym. Po ustabilizowaniu stanu chorego lekarz udar dalej leczy na oddziale udarowym, gdzie zaczyna się też rehabilitacja.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest nadciśnienie tętnicze. Duże znaczenie mają też migotanie przedsionków, które sprzyja tworzeniu się skrzeplin w sercu, cukrzyca, palenie tytoniu, wysoki cholesterol, otyłość, brak ruchu i nadużywanie alkoholu. Dobrze kontrolowane ciśnienie to najprostszy sposób, żeby żaden lekarz udaru u ciebie nigdy nie musiał leczyć. U osoby z migotaniem przedsionków ważne jest, czy brała leki przeciwkrzepliwe.

Ryzyko rośnie z wiekiem, ale udar zdarza się także u młodych dorosłych – na przykład po rozwarstwieniu tętnicy szyjnej, przy wadach serca, zaburzeniach krzepnięcia czy po zażyciu narkotyków. Jeśli lekarz udar stwierdza u młodej osoby, która wcześniej miała ból szyi po urazie lub gwałtownym ruchu głową, podejrzewa rozwarstwienie tętnicy. U młodej osoby lekarz udaru nie bagatelizuje, nawet gdy objawy wydają się nietypowe.

Diagnostyka po udarze i zapobieganie kolejnemu

Po udarze szuka się jego przyczyny, żeby zapobiec następnemu. Wykonuje się badania naczyń szyjnych i mózgowych, EKG, często wielodobowe monitorowanie rytmu serca, echo serca oraz badania krwi. Od wyniku zależy, czy przyczyną była miażdżyca, zator z serca, czy coś innego.

Zapobieganie wtórne obejmuje leki przeciwpłytkowe lub przeciwkrzepliwe, leki obniżające cholesterol i ciśnienie, a czasem zabieg na zwężonej tętnicy szyjnej. Gdy lekarz udar i jego przyczynę już ustali, leki zapobiegające kolejnemu przyjmuje się zwykle przez całe życie i nie odstawia bez konsultacji. Liczy się też rzucenie palenia, ruch, dieta z dużą ilością warzyw i ograniczeniem soli.

Opiekę po wypisie prowadzi lekarz POZ, a kontrole neurologiczne – lekarz neurolog, który ocenia postępy i dobiera leczenie objawów, takich jak spastyczność czy ból. Na wizycie kontrolnej lekarz udar przebyty przed miesiącami ocenia też pod kątem nastroju, pamięci i snu. Dobry lekarz neurolog zapyta też o to, jak radzi sobie rodzina.

Rehabilitacja i życie po udarze

Rehabilitacja zaczyna się jeszcze w szpitalu i trwa miesiącami. Obejmuje ćwiczenia ruchowe, terapię mowy z logopedą, naukę codziennych czynności, a czasem pomoc psychologa. Największe postępy zwykle widać w pierwszych miesiącach, ale poprawa może trwać dłużej. Plan ćwiczeń, gdy lekarz udar oceni jako opanowany, dopasowuje się do możliwości chorego.

Po udarze często pojawia się depresja, zmęczenie i drażliwość. To częsta konsekwencja choroby, a nie słabość charakteru. Warto zapytać o wsparcie psychologiczne i pomoc opiekuńczą dla chorego i rodziny. W kryzysie psychicznym możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123, a w sytuacji zagrożenia życia – pod 112.

Mity o udarze

„Objawy minęły, więc nie ma po co jechać” – to jeden z najgroźniejszych błędów. Przy przemijających objawach lekarz udar pełnoobjawowy często może jeszcze powstrzymać. Równie błędne jest czekanie do rana, żeby „zobaczyć, czy przejdzie”, albo próba położenia się spać.

Wiele osób sądzi, że udar zawsze zaczyna się od silnego bólu głowy. W udarze niedokrwiennym ból często w ogóle nie występuje. Mylne jest też przekonanie, że lekarz udar rozpozna tylko u starszych osób – zdarza się on także u ludzi przed czterdziestką.

Szczególne sytuacje – młodzi, ciąża, seniorzy

U dzieci udar jest rzadki, ale możliwy – objawia się niedowładem, drgawkami, zaburzeniami mowy. Także u dziecka liczy się czas, więc przy nagłych objawach neurologicznych dzwoń pod 112.

W ciąży i połogu ryzyko udaru jest nieco wyższe, zwłaszcza przy nadciśnieniu ciążowym. Nagły, bardzo silny ból głowy, zaburzenia widzenia czy niedowład u kobiety w ciąży wymagają natychmiastowej pomocy. U seniorów lekarz udar może przeoczyć, gdy jedynym objawem jest nagłe splątanie, dlatego każdą nagłą zmianę zachowania zgłaszaj dyspozytorowi.

NFZ – gdzie trafia chory

Leczenie udaru odbywa się w ramach NFZ w trybie ratunkowym – nie potrzebujesz skierowania, a pomocy udziela się bez zwłoki. Zespół ratownictwa zawozi chorego do szpitala z oddziałem udarowym, a decyzję o wyborze ośrodka podejmuje dyspozytor lub zespół. W ostrym udarze nie wybieraj samodzielnie, który szpital w Szczecinie będzie najlepszy – to zadanie dyspozytora i zespołu. Po wypisie do neurologa w poradni zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ lub ze szpitala – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatna wizyta nigdy nie zastąpi wezwania pomocy w ostrym udarze.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.