Odchudzanie i dieta – do kogo w Szczecinie?

Odchudzanie i otyłość – jak bezpiecznie zadbać o masę ciała

Nadwaga i otyłość – czym są

Nadmierna masa ciała to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych dorosłych w Polsce. Nie jest kwestią słabej woli ani powodem do wstydu – na masę ciała wpływają geny, hormony, sen, stres, przyjmowane leki, warunki pracy i środowisko, w którym żyjemy. Otyłość jest uznawana za chorobę przewlekłą, którą można i warto leczyć, tak samo jak nadciśnienie czy cukrzycę.

W codziennej praktyce lekarz otyłość ocenia najpierw na podstawie wskaźnika BMI, czyli stosunku masy ciała do wzrostu. U dorosłych wartość od 25 oznacza nadwagę, a od 30 – otyłość. BMI nie mówi jednak wszystkiego, bo nie odróżnia mięśni od tkanki tłuszczowej.

Dlatego otyłość brzuszną sprawdza się też, mierząc obwód talii. Tłuszcz zgromadzony wokół narządów jamy brzusznej jest szczególnie niekorzystny dla serca, naczyń i gospodarki cukrowej.

Dlaczego masa ciała rośnie

Najprościej mówiąc, przybywa nam kilogramów, gdy przez dłuższy czas dostarczamy więcej energii, niż zużywamy. Za tym prostym rachunkiem stoi jednak wiele czynników: siedzący tryb życia, dostęp do wysoko przetworzonej żywności, za krótki sen, przewlekły stres, jedzenie emocjonalne czy praca zmianowa. Rozsądny lekarz otyłości nie sprowadza do braku silnej woli, bo wie, jak wiele ma przyczyn.

Rzadziej przyrost masy ciała wynika z chorób, na przykład niedoczynności tarczycy, zespołu policystycznych jajników czy zaburzeń pracy nadnerczy. Właśnie dlatego lekarz otyłość diagnozuje także pod kątem chorób hormonalnych, zanim zaplanuje leczenie. Na wagę wpływają też niektóre leki, między innymi część leków psychiatrycznych i sterydów – nie odstawiaj ich jednak samodzielnie.

W wywiadzie lekarz otyłość wiąże też z historią życia – pyta o ciąże, rzucenie palenia, zmiany pracy czy okresy większego stresu. Takie informacje pomagają zrozumieć, kiedy i dlaczego masa ciała zaczęła rosnąć.

Jak otyłość wpływa na zdrowie

Nieleczona otyłość jest czynnikiem ryzyka wielu chorób przewlekłych. Zwiększa ona prawdopodobieństwo cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zawału i udaru, stłuszczenia wątroby, bezdechu sennego, choroby zwyrodnieniowej stawów i niektórych nowotworów.

Nadmierna masa ciała wpływa też na płodność, nastrój, sen i codzienną sprawność. Dobra wiadomość jest taka, że gdy lekarz odchudzanie prowadzi rozsądnie, nawet utrata kilku procent masy ciała wyraźnie poprawia wyniki badań. Nie trzeba od razu osiągać wymarzonej wagi, żeby zyskać na zdrowiu.

Do kogo się zgłosić

Pierwszym krokiem jest zwykle lekarz rodzinny – to właśnie ten lekarz otyłość rozpozna i zleci podstawowe badania w ramach POZ. Oceni ciśnienie, zapyta o choroby i leki, a w razie potrzeby skieruje do specjalisty. W wielu przychodniach w Szczecinie lekarze POZ prowadzą też programy profilaktyczne związane z chorobami serca i cukrzycą.

Gdy podejrzewa się zaburzenia hormonalne albo masa ciała mimo starań nie spada, pomocny bywa lekarz endokrynolog. Taki lekarz otyłość ocenia pod kątem tarczycy, nadnerczy, przysadki i gospodarki cukrowej. Lekarz endokrynolog zajmuje się także leczeniem otyłości w szerszym zakresie, w tym decyzją o ewentualnym leczeniu farmakologicznym.

Plan żywienia dopasowany do zdrowia, upodobań i trybu życia przygotuje dietetyk, który nie jest lekarzem, ale ściśle współpracuje z lekarzami. Przy cukrzycy lub stanie przedcukrzycowym leczenie prowadzi często diabetolog, a przy zaburzeniach odżywiania lub jedzeniu pod wpływem emocji – psycholog lub psychiatra. Najlepiej, gdy odchudzanie planuje się w zespole kilku specjalistów, a nie w pojedynkę.

Jakie badania mogą być potrzebne

Zanim lekarz odchudzanie zaleci, zwykle zleca badania krwi: glukozę na czczo, lipidogram, próby wątrobowe i parametry nerek. Często sprawdza się też TSH, czyli podstawowy wskaźnik pracy tarczycy, i mierzy ciśnienie tętnicze.

W zależności od objawów lekarz otyłość może dalej diagnozować – zlecić krzywą cukrową, badania hormonalne czy USG jamy brzusznej. Przy głośnym chrapaniu i senności w ciągu dnia warto sprawdzić, czy nie występuje bezdech senny.

Wyniki pozwalają, żeby lekarz odchudzanie dopasował do stanu zdrowia, a nie tylko do liczby na wadze. Osoba z cukrzycą, chorobą serca czy nerek potrzebuje innego podejścia niż ktoś bez chorób współistniejących.

Metody leczenia

Podstawą leczenia jest zmiana nawyków: sposobu żywienia, aktywności fizycznej i snu. Rozsądne odchudzanie nie zaczyna się od głodówki, tylko od niewielkiego, trwałego deficytu kalorii. Za bezpieczne tempo uważa się zwykle utratę około pół kilograma do kilograma tygodniowo.

Ważną częścią leczenia jest też wsparcie psychologiczne, bo lekarz otyłość leczy skuteczniej, gdy pacjent rozumie swoje nawyki i emocje związane z jedzeniem. Pomaga terapia poznawczo-behawioralna i wsparcie grupowe.

Gdy zmiana stylu życia nie wystarcza, lekarz otyłość może leczyć także farmakologicznie, dobierając lek do stanu zdrowia pacjenta. Leki na odchudzanie przyjmuje się wyłącznie pod kontrolą lekarza – nie kupuj ich bez recepty z nieznanych źródeł ani od znajomych.

Przy otyłości dużego stopnia, zwłaszcza gdy towarzyszą jej poważne choroby, rozważa się leczenie operacyjne, czyli chirurgię bariatryczną. Zanim lekarz otyłość zakwalifikuje do leczenia operacyjnego, zleca dokładne badania i przygotowanie, a po zabiegu potrzebna jest długotrwała opieka.

Co możesz zrobić sam

Zacznij od małych kroków, które da się utrzymać: regularnych posiłków, większej ilości warzyw, ograniczenia słodkich napojów, alkoholu i przekąsek, wody zamiast soków. Odchudzanie warto łączyć z ruchem – zalecenia mówią o co najmniej 150 minutach umiarkowanej aktywności tygodniowo, na przykład szybkiego marszu.

Duże znaczenie ma sen – jego niedobór sprzyja podjadaniu i zwiększa apetyt. Pomaga też notowanie posiłków i masy ciała, bo lekarz odchudzania nie oceni bez informacji o tym, co naprawdę jesz.

Uważaj na cudowne diety – rzetelny lekarz odchudzanie oparte na jednym produkcie, głodówkach czy suplementach uzna za ryzykowne. Szybka utrata wagi zwykle kończy się efektem jo-jo, a skrajne diety mogą prowadzić do niedoborów, kamicy żółciowej czy zaburzeń odżywiania.

Mity o odchudzaniu

Popularny mit mówi, że wystarczy „jeść mniej i więcej się ruszać”, a kto nie chudnie, ten się nie stara. Tymczasem lekarz otyłość traktuje jak chorobę, w której organizm broni się przed utratą masy ciała – rośnie apetyt i spada wydatek energii. To dlatego utrzymanie efektów bywa trudniejsze niż samo chudnięcie.

Innym mitem jest przekonanie, że po osiemnastej nie wolno nic jeść albo że trzeba całkowicie zrezygnować z węglowodanów. Dla zdrowia liczy się raczej to, czy odchudzanie opiera się na sposobie żywienia możliwym do utrzymania przez lata. Godzina ostatniego posiłku ma mniejsze znaczenie niż to, co i ile jemy w ciągu całego dnia.

Nieprawdą jest też, że suplementy, herbatki czy „spalacze tłuszczu” pomagają trwale schudnąć. Żaden rzetelny lekarz odchudzania nie opiera na produktach reklamowanych jako cudowne, bo ich skuteczność nie jest potwierdzona, a część może szkodzić.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci lekarz otyłość ocenia inaczej niż u dorosłych – na podstawie siatek centylowych dla wieku i płci. Dziecko w okresie wzrostu zwykle nie powinno być na restrykcyjnej diecie – celem bywa raczej zatrzymanie przyrostu masy ciała przy zmianie nawyków całej rodziny. Nie zawstydzaj dziecka i nie komentuj jego wyglądu.

W ciąży lekarz odchudzanie odradza, bo celem jest prawidłowy przyrost masy ciała, a nie jej utrata. U seniorów ważniejsze od samej wagi jest zachowanie masy mięśniowej i sprawności, dlatego redukcja masy ciała powinna być łagodna i połączona z ruchem.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Sama otyłość nie jest stanem nagłym, ale zwiększa ryzyko poważnych chorób. Dzwoń pod 112, gdy pojawia się silny ból w klatce piersiowej, nagła duszność, opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi albo zaburzenia mowy. Pilnej pomocy wymaga też nagła, jednostronna opuchlizna i ból łydki, bo otyłość jest jednym z czynników ryzyka zakrzepicy.

Do lekarza trzeba też zgłosić się szybko przy silnym pragnieniu, częstym oddawaniu moczu i chudnięciu bez wyraźnej przyczyny, przy omdleniach w trakcie diety, kołataniu serca czy silnym bólu brzucha po tłustym posiłku. Gwałtowna, niezamierzona utrata wagi zawsze wymaga diagnostyki.

NFZ i prywatnie

Na NFZ lekarz otyłość rozpozna i zleci podstawowe badania w poradni POZ, a do większości specjalistów, w tym endokrynologa i diabetologa, zwykle potrzebne jest skierowanie. Porady dietetyczne, programy leczenia otyłości i zasady kwalifikacji do chirurgii bariatrycznej sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Prywatnie łatwiej szybko umówić się do dietetyka czy psychologa, ale warto sprawdzić kwalifikacje osoby prowadzącej i omijać obietnice szybkich, gwarantowanych efektów. Ten opis to informacja ogólna, a nie porada medyczna – plan leczenia warto ustalić z lekarzem, który zna twój stan zdrowia.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.