Oparzenie – do kogo w Szczecinie?

Oparzenie – pierwsza pomoc, stopnie i leczenie

Czym jest oparzenie

Oparzenie to uszkodzenie skóry, a czasem także głębszych tkanek, spowodowane wysoką temperaturą, substancjami chemicznymi, prądem elektrycznym, promieniowaniem lub tarciem. Najczęściej dochodzi do niego w domu – przy gorącym płynie, parze, piekarniku, żelazku czy grillu. Powagę urazu ocenia lekarz. Oparzenie jest tym groźniejsze, im jest głębsze i rozleglejsze, a znaczenie ma też miejsce na ciele. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna – w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Skóra chroni organizm przed utratą wody i ciepła oraz przed zakażeniem. Gdy rozległy obszar zostaje uszkodzony, te funkcje zawodzą, dlatego duże oparzenia są groźne dla całego organizmu, a nie tylko dla skóry. Małe oparzenia często goją się bez wizyty u lekarza, ale większe wymagają fachowej oceny.

Stopnie oparzeń

Oparzenia dzieli się według głębokości. Oparzenie powierzchowne, nazywane pierwszego stopnia, daje zaczerwienienie, ból i lekki obrzęk, bez pęcherzy – typowym przykładem jest oparzenie słoneczne. Oparzenie drugiego stopnia, powierzchowne lub głębokie, powoduje pęcherze wypełnione płynem i silny ból. Gdy lekarz oparzenie określa jako głębokie, gojenie trwa dłużej i może zostawić bliznę.

Oparzenie pełnej grubości skóry, nazywane trzeciego stopnia, bywa paradoksalnie mniej bolesne, bo zniszczone są zakończenia nerwowe – skóra jest biała, szara, skórzasta lub zwęglona. Najcięższe oparzenia obejmują także mięśnie i kości. Tak głębokiego uszkodzenia nie wyleczy się w domu – skierowanie do szpitala wystawia lekarz. Oparzenia tego typu leczy się często w ośrodku leczenia oparzeń.

Na początku trudno ocenić głębokość, bo oparzenie zmienia się przez pierwsze dni. Dlatego warto, by lekarz oparzenie obejrzał ponownie po dobie lub dwóch, zanim ustali ostateczny plan leczenia. Powierzchnię oparzenia szacuje się w przybliżeniu – dłoń poszkodowanego razem z palcami odpowiada mniej więcej jednemu procentowi powierzchni jego ciała.

Pierwsza pomoc przy oparzeniu

Najważniejsze jest szybkie przerwanie działania czynnika parzącego i chłodzenie. Odsuń poszkodowanego od źródła ciepła, a palące się ubranie ugaś, na przykład kocem albo każąc mu się przetoczyć po ziemi. Następnie chłodź oparzone miejsce letnią lub chłodną bieżącą wodą – nie lodowatą – przez około 20 minut. Chłodzenie ma sens nawet z pewnym opóźnieniem, ale im wcześniej zaczniesz, tym lepiej.

W trakcie chłodzenia zdejmij biżuterię, zegarek i ciasne ubranie z okolicy oparzenia, zanim pojawi się obrzęk. Nie odrywaj jednak ubrania, które przywarło do skóry – wytnij je wokół. Po schłodzeniu przykryj ranę czystym, jałowym opatrunkiem lub luźno folią spożywczą, która nie przykleja się do rany. Taki opatrunek chroni ranę przed zabrudzeniem, a gdy zdejmie go lekarz, oparzenie łatwo obejrzeć.

Przy rozległym oparzeniu, zwłaszcza u dziecka, chłodź tylko oparzony obszar, a resztę ciała okryj, by nie dopuścić do wychłodzenia. Jeśli poszkodowany drży lub robi się blady, przerwij chłodzenie i otul go kocem. Do czasu przyjazdu pogotowia nie podawaj nic do jedzenia, bo gdy lekarz oparzenie rozległe zaopatruje, może być potrzebne znieczulenie.

Czego nie robić

Nie smaruj oparzenia masłem, olejem, pastą do zębów, białkiem jajka ani kremem – te domowe sposoby zatrzymują ciepło i zwiększają ryzyko zakażenia. Nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry, bo może pogłębić uszkodzenie. Nie przekłuwaj pęcherzy – nienaruszony pęcherz chroni ranę, a jego zaopatrzeniem zajmuje się personel medyczny w warunkach jałowych.

Nie przyklejaj do rany waty ani plastra z klejem. Nie stosuj domowych okładów z ziół, spirytusu czy jogurtu. Jeśli już nałożyłeś coś na skórę, powiedz o tym, gdy lekarz oparzenie będzie oglądał – ułatwi to oczyszczenie rany. Nie stosuj też na własną rękę maści z antybiotykiem, zanim lekarz oparzenie zobaczy – nie każda rana jej wymaga.

Kiedy dzwonić pod 112 lub jechać na SOR

Dzwoń pod 112, gdy oparzenie jest rozległe, obejmuje twarz, szyję lub drogi oddechowe, gdy poszkodowany ma chrypkę, kaszel, trudności w oddychaniu, osmalone brwi lub sadzę wokół nosa i ust po pożarze, a także przy porażeniu prądem, zwłaszcza wysokiego napięcia, i przy utracie przytomności. Pomocy wzywaj również, gdy oparzone jest dziecko lub niemowlę na większej powierzchni. W takich sytuacjach nie czekaj, aż lekarz oparzenie oceni w przychodni – liczy się czas.

Na SOR jedź także przy oparzeniach głębokich, oparzeniach dłoni, stóp, krocza, okolicy stawów oraz okrężnych, które obejmują kończynę lub tułów dookoła. Pilnej oceny wymagają też oparzenia chemiczne, oparzenia u seniorów i u osób z cukrzycą lub obniżoną odpornością. Takie oparzenia bywają kwalifikowane do leczenia w specjalistycznym ośrodku leczenia oparzeń. W nagłej sytuacji kieruj się do najbliższego szpitala ze szpitalnym oddziałem ratunkowym, a nie do przychodni.

Do jakiego lekarza z mniejszym oparzeniem

Niewielkie oparzenia powierzchowne, na przykład od gorącego garnka na małym fragmencie dłoni, często można leczyć w domu. Wizyty wymagają jednak oparzenia z pęcherzami większymi niż kilka centymetrów, bardzo bolesne przez kilka dni, a także te, które nie goją się w ciągu około dwóch tygodni. Przy takich ranach warto, by lekarz oparzenie oczyścił, dobrał opatrunek i ocenił, czy potrzebna jest dalsza opieka.

Pierwszym miejscem może być przychodnia POZ albo, poza godzinami jej pracy, nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Dalsze leczenie ran oparzeniowych prowadzi często lekarz chirurg w poradni chirurgii ogólnej, który zmienia opatrunki i ocenia gojenie. Jeśli lekarz oparzenie uzna za głębsze, niż wyglądało na początku, skieruje Cię do ośrodka specjalistycznego.

W przypadku rozległych blizn i przykurczów konsultacji udziela też chirurg plastyczny. Lekarz chirurg zdecyduje, jak często zmieniać opatrunek i kiedy przyjść na kontrolę. Każdą ranę oparzeniową traktuje się jak ranę otwartą, dlatego warto sprawdzić szczepienie przeciw tężcowi.

Leczenie i gojenie

Leczenie zależy od głębokości i rozległości oparzenia. Oparzenia powierzchowne zwykle goją się samoistnie w ciągu kilku–kilkunastu dni bez blizny. Przy oparzeniach drugiego stopnia stosuje się nowoczesne opatrunki utrzymujące wilgotne środowisko rany, które przyspieszają gojenie i rzadziej wymagają zmiany. Opatrunek dobiera lekarz – oparzenie ocenia się pod kątem ilości wysięku i miejsca na ciele.

Oparzenia głębokie często wymagają leczenia operacyjnego – usunięcia martwych tkanek i przeszczepu skóry. Zanim lekarz oparzenie zakwalifikuje do przeszczepu, ocenia jego głębokość i tempo gojenia.

Ból łagodzi się lekami przeciwbólowymi, a swędzenie gojącej się skóry – nawilżaniem. Ranę trzeba obserwować pod kątem zakażenia: narastającego zaczerwienienia, obrzęku, ropnej wydzieliny, nieprzyjemnego zapachu i gorączki. Gdy te objawy się pojawią, zgłoś się, żeby lekarz oparzenie obejrzał jeszcze tego samego dnia.

Po wygojeniu skóra jest wrażliwa przez wiele miesięcy. Chroń ją przed słońcem, nawilżaj i masuj zgodnie z zaleceniami. Przy skłonności do blizn przerostowych stosuje się opatrunki silikonowe lub odzież uciskową.

Oparzenia u dzieci i seniorów

Dzieci najczęściej oparzają się gorącymi napojami, wrzątkiem z czajnika, zupą, zbyt gorącą kąpielą czy dotknięciem piekarnika. Ich skóra jest cieńsza, więc to samo źródło ciepła powoduje głębsze uszkodzenie niż u dorosłego, a nawet niewielki obszar oznacza duży procent powierzchni ciała. Przy oparzeniu dziecka lepiej, by lekarz oparzenie obejrzał zawsze, gdy jest coś więcej niż małe zaczerwienienie.

Seniorzy i osoby z cukrzycą czy zaburzeniami czucia mogą nie zauważyć oparzenia, na przykład od termoforu lub grzejnika, a ich rany goją się wolniej. U nich nawet niewielką ranę częściej powinien kontrolować lekarz. Oparzenia w tej grupie łatwiej ulegają zakażeniu. Gdy senior ma kłopot z dotarciem do przychodni, warto zapytać o wizytę domową albo teleporadę ze zdjęciem rany.

Zapobieganie jest prostsze niż leczenie: trzymaj gorące napoje poza zasięgiem dzieci, odwracaj uchwyty garnków do ściany, sprawdzaj temperaturę wody do kąpieli, zabezpieczaj gniazdka elektryczne i nie zostawiaj dzieci bez opieki w kuchni. W domu warto mieć sprawną czujkę dymu i czadu.

Oparzenia słoneczne, chemiczne i elektryczne

Oparzenie słoneczne zwykle jest powierzchowne, ale rozległe, z pęcherzami, gorączką, dreszczami czy wymiotami wymaga oceny lekarskiej. U małych dzieci lekarz oparzenia słonecznego z pęcherzami nie zlekceważy, bo łatwo o odwodnienie. Najlepszą ochroną przed słońcem są cień, odzież i krem z filtrem.

Przy oparzeniu chemicznym zdejmij skażone ubranie i spłukuj skórę dużą ilością bieżącej wody, zwykle znacznie dłużej niż przy oparzeniu termicznym. Zabezpiecz opakowanie środka – przyda się do oceny. Przy oparzeniu oka płucz je wodą i wezwij pomoc. Gdy lekarz oparzenie chemiczne ocenia, bierze pod uwagę także działanie substancji na cały organizm.

Oparzenie prądem zawsze wymaga oceny lekarskiej, nawet jeśli na skórze widać tylko małe ślady. Prąd może uszkodzić głębokie tkanki i zaburzyć rytm serca. Najpierw odłącz zasilanie – nie dotykaj porażonego, dopóki jest pod napięciem. Po porażeniu, zanim lekarz oparzenia prądem oceni do końca, wykonuje się zapis EKG.

NFZ i prywatnie

Pomoc w nagłym oparzeniu na SOR, w izbie przyjęć i przez zespół ratownictwa medycznego jest bezpłatna i nie wymaga skierowania. Do poradni chirurgicznej na dalsze leczenie zwykle potrzebne jest skierowanie – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Zachowaj kartę informacyjną z opisem oparzenia i zabieraj ją na kolejne wizyty.

Prywatnie możesz skorzystać z wizyt w gabinetach chirurgicznych w Szczecinie, gdzie zmienia się opatrunki i kontroluje gojenie – to bywa wygodne przy częstych zmianach opatrunku. Pamiętaj tylko, że przy objawach alarmowych lekarz oparzenie powinien zobaczyć na SOR, a nie w gabinecie z wizytą za kilka dni.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.