Padaczka – do kogo w Szczecinie?

Padaczka – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest padaczka

Padaczka, czyli epilepsja, to choroba mózgu, w której występuje trwała skłonność do nawracających napadów. Napad to krótki epizod nieprawidłowych, nadmiernych wyładowań komórek nerwowych – może wyglądać jak drgawki całego ciała, ale też jak chwilowe „zawieszenie się”, dziwne odczucie czy powtarzane, bezcelowe ruchy. Lekarz padaczką nazywa sytuację, w której napady powtarzają się bez wyraźnego czynnika wywołującego albo ryzyko ich powrotu jest wysokie.

To jedna z najczęstszych chorób neurologicznych, dotyczy dzieci, dorosłych i seniorów. Większość chorych przy dobrze dobranym leczeniu żyje bez napadów, pracuje, uprawia sport i zakłada rodziny. Wiele osób boi się, że rozpoznanie oznacza koniec dotychczasowego życia – w praktyce zwykle tak nie jest. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Pojedynczy napad to jeszcze nie padaczka

Jeden napad drgawek nie oznacza automatycznie choroby. Napady mogą być sprowokowane przez wysoką gorączkę u małego dziecka, spadek cukru, zaburzenia elektrolitowe, odstawienie alkoholu lub niektórych leków, uraz głowy czy ciężki brak snu. Po pierwszym napadzie lekarz padaczkę rozpoznaje tylko wtedy, gdy badania wskazują na wysokie ryzyko kolejnych.

Napad trzeba też odróżnić od omdlenia, zaburzeń rytmu serca, migreny czy napadów psychogennych, które wyglądają podobnie, ale mają inną przyczynę. Zanim lekarz padaczkę potwierdzi, często zleca więc także EKG i badania krwi. Krótkie drgania kończyn zdarzają się też przy zwykłym omdleniu i same nie przesądzają o rozpoznaniu.

Przyczyny

Część padaczek ma podłoże genetyczne, a część wynika z uszkodzenia mózgu: po udarze, urazie głowy, zapaleniu mózgu lub opon, w przebiegu guza czy wad rozwojowych. U seniora lekarz padaczkę często wiąże z przebytym udarem lub chorobami naczyń mózgowych.

Rzadziej przyczyną są choroby metaboliczne i autoimmunologiczne. U sporej grupy chorych mimo dokładnych badań przyczyny nie udaje się ustalić. Nawet wtedy lekarz padaczkę może skutecznie leczyć, bo dobór leku zależy przede wszystkim od rodzaju napadów.

U osoby chorej napady częściej pojawiają się po nieprzespanej nocy, alkoholu, w czasie infekcji z gorączką, w silnym stresie i po pominięciu dawki leku. U niewielkiej części chorych napad wywołują migające światła. Nie są one przyczyną choroby, ale gdy lekarz padaczkę leczy, pomaga je rozpoznać i ich unikać.

Rodzaje napadów i objawy

Napady ogniskowe zaczynają się w jednej części mózgu. Chory może być w pełni świadomy i odczuwać na przykład nagły lęk, dziwny zapach, uczucie „już widzianego” albo drganie ręki. Gdy świadomość jest zaburzona, wpatruje się w jeden punkt, nie reaguje, mlaska lub skubie ubranie, a potem niewiele pamięta. Takie napady bywają mylone z roztargnieniem, dlatego rozpoznanie pada czasem dopiero po latach.

Napady uogólnione obejmują od początku obie półkule mózgu. Najbardziej znany jest napad toniczno-kloniczny: utrata przytomności, upadek, sztywność ciała, a potem rytmiczne drgawki, czasem przygryzienie języka i bezwiedne oddanie moczu. Po napadzie chory jest senny i splątany. U dzieci lekarz padaczkę z napadami nieświadomości rozpoznaje po krótkich, kilkusekundowych wyłączeniach, nawet kilkadziesiąt razy dziennie.

Napady miokloniczne to nagłe, krótkie szarpnięcia rąk, często rano, przez co wypada z ręki kubek czy szczoteczka. Opis każdego rodzaju napadu bardzo pomaga, gdy lekarz padaczkę klasyfikuje i wybiera lek.

Kiedy do lekarza i do jakiego

Po pierwszym napadzie drgawek zwykle trafia się do szpitala, gdzie wykonuje się podstawowe badania i wyklucza ostre przyczyny. Jeśli napad minął, a chory czuje się dobrze, potrzebna jest pilna konsultacja neurologiczna. Także dziwnych epizodów wyłączeń czy szarpnięć nie da się ocenić bez badań, więc nie odkładaj wizyty.

Diagnozę stawia i leczenie prowadzi lekarz neurolog, a u dzieci neurolog dziecięcy. Doświadczony lekarz neurolog dobiera lek, kontroluje jego działanie i decyduje o ewentualnym skierowaniu do ośrodka specjalizującego się w padaczce lekoopornej. Gdy lekarz padaczkę leczy od lat bez efektu, warto zapytać o ocenę w takim ośrodku.

Na wizytę zabierz osobę, która widziała napad, albo jej opis. Ogromną pomocą jest nagranie napadu telefonem, jeśli ktoś mógł je wykonać bez narażania chorego. Na podstawie takiego nagrania lekarz padaczkę odróżni od omdlenia czy napadu psychogennego znacznie pewniej.

Diagnostyka i badania

Najważniejszy jest dokładny wywiad: co działo się przed napadem, w trakcie i po nim, ile trwał, czy chory miał kontakt z otoczeniem. Bez tego nawet najlepsze badania nie wystarczą.

Podstawowym badaniem jest EEG, czyli zapis czynności elektrycznej mózgu. Wynik prawidłowy nie wyklucza choroby, bo między napadami zapis często jest zupełnie normalny. Dlatego lekarz padaczkę diagnozuje czasem przy pomocy EEG po nieprzespanej nocy, w czasie snu albo długiego zapisu z kamerą.

Rezonans magnetyczny mózgu pozwala znaleźć zmiany strukturalne, takie jak blizna po urazie, wada rozwojowa czy guz. Tomografię komputerową, gdy lekarz padaczkę dopiero podejrzewa, wykonuje się głównie w trybie pilnym, a do szczegółowej oceny służy rezonans. U osób z zaburzeniami pamięci czy zachowania diagnostykę rozszerza się czasem o badania w kierunku zapalenia mózgu. Badania krwi pozwalają wykluczyć przyczyny metaboliczne i ocenić, czy można bezpiecznie stosować dany lek.

Leczenie

Podstawą są leki przeciwpadaczkowe, przyjmowane codziennie, regularnie, często przez wiele lat. U większości chorych pierwszy lub drugi lek pozwala opanować napady. Gdy lekarz padaczkę leczy, lek dopasowuje do rodzaju napadów, wieku, płci, chorób współistniejących i planów rodzinnych. Dawkę zwykle zwiększa się stopniowo. Jeśli po nowym leku pojawi się senność, zmiana nastroju czy wysypka, zgłoś to od razu, bo lekarz padaczkę może leczyć też innym preparatem.

Najczęstszy powód nawrotu napadów to pominięte dawki. Nie odstawiaj leku sam, nawet po kilku latach bez napadów – nagłe przerwanie leczenia może wywołać serię napadów. Po dłuższym okresie bez napadów można rozważyć stopniowe odstawianie leku pod kontrolą.

Gdy dwa dobrze dobrane leki nie działają, mówi się o padaczce lekoopornej. Wtedy rozważa się leczenie operacyjne, stymulację nerwu błędnego, a u dzieci także dietę ketogenną prowadzoną pod ścisłą kontrolą. O takich metodach lekarz padaczki lekoopornej decyduje w wyspecjalizowanym ośrodku, po szczegółowej diagnostyce.

Pierwsza pomoc i życie z padaczką

W czasie napadu z drgawkami zachowaj spokój i zmierz czas. Usuń z otoczenia twarde przedmioty, podłóż coś miękkiego pod głowę, poluzuj kołnierzyk. Niczego nie wkładaj do ust i nie przytrzymuj kończyn na siłę. Jeśli lekarz padaczkę rozpoznał u kogoś z twoich bliskich, naucz tych zasad całą rodzinę, a także nauczycieli i współpracowników. Po ustaniu drgawek ułóż chorego na boku i zostań przy nim, aż odzyska pełny kontakt.

Regularny sen, ograniczenie alkoholu i stałe pory przyjmowania leków to podstawa. Kąpiel lepiej brać pod prysznicem niż w wannie, a pływać tylko pod opieką. Przepisy ograniczają prowadzenie pojazdów przez osoby z napadami, dlatego omów to, gdy lekarz padaczkę rozpozna, a także przy każdej zmianie leczenia. Prowadź dzienniczek napadów – ich liczba i rodzaj są najważniejszą miarą skuteczności leczenia.

Dzieci, ciąża i seniorzy

Drgawki gorączkowe u małych dzieci zwykle nie są padaczką i z wiekiem mijają, choć pierwszy taki epizod zawsze wymaga oceny lekarza. Niektóre zespoły padaczkowe u dzieci mają łagodny przebieg – gdy lekarz padaczkę tego typu rozpozna, często może zapowiedzieć, że ustąpi w okresie dojrzewania.

Ciążę przy padaczce najlepiej zaplanować. Niektóre leki przeciwpadaczkowe zwiększają ryzyko wad u dziecka, a inne są bezpieczniejsze, dlatego zmiany wprowadza się przed poczęciem. Kobiecie, u której lekarz padaczkę leczy, zaleca się zwykle także kwas foliowy przed ciążą. Nie przerywaj leczenia na własną rękę po teście ciążowym – to groźniejsze niż sam lek.

U seniorów napady bywają nietypowe – przypominają chwilowe splątanie lub zaburzenia pamięci. Leki dobiera się u nich ostrożnie, biorąc pod uwagę inne przyjmowane preparaty i ryzyko upadków. Dlatego u starszej osoby nie wyklucza się padaczki, nawet gdy nie było klasycznych drgawek.

Kiedy dzwonić pod 112

Dzwoń pod 112, gdy napad drgawek trwa dłużej niż 5 minut, napady powtarzają się, a chory między nimi nie odzyskuje przytomności, gdy to pierwszy napad w życiu, chory doznał urazu, napad wydarzył się w wodzie, chora jest w ciąży, ma cukrzycę lub kłopoty z oddychaniem po napadzie. Przedłużający się napad to stan zagrożenia życia, który leczy się w szpitalu.

Pilnej pomocy wymaga też napad z wysoką gorączką, silnym bólem głowy i sztywnością karku albo po urazie głowy. Jeśli chory po napadzie długo nie wraca do siebie, ma niedowład lub nie mówi wyraźnie, wezwij pomoc bez czekania.

NFZ i wizyta prywatna

Do neurologa w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ. Po pierwszym napadzie diagnostyka często zaczyna się w szpitalu, a dalszą opiekę przejmuje poradnia neurologiczna. Terminy w Szczecinie sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie lekarz padaczkę oceni według tych samych zasad, a badania takie jak EEG i rezonans możesz wykonać szybciej, choć odpłatnie.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.