Problemy z pamięcią – do kogo w Szczecinie?

Problemy z pamięcią – przyczyny, diagnostyka i pomoc

Kiedy zapominanie staje się problemem

Każdemu zdarza się zapomnieć, gdzie położył klucze, jak ma na imię nowo poznana osoba albo po co wszedł do kuchni. To normalne, zwłaszcza w okresie stresu, zmęczenia czy natłoku obowiązków. Z wiekiem pamięć także nieco się zmienia – zapamiętywanie nowych informacji trwa dłużej, a przypominanie bywa wolniejsze. Gdy lekarz pamięć starszej osoby ocenia, taką łagodną zmianę uznaje zwykle za naturalną, jeśli nie utrudnia codziennego życia.

Niepokój powinny budzić kłopoty, które się nasilają, powtarzają i zaczynają przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu. Wtedy warto zgłosić się na dokładną ocenę, bo wczesna diagnoza daje najwięcej możliwości działania. Bardzo często to nie sam pacjent, lecz bliscy jako pierwsi zauważają zmiany i namawiają na wizytę.

Objawy, które powinny zaniepokoić

Sygnałem ostrzegawczym jest wielokrotne zadawanie tych samych pytań, zapominanie niedawnych rozmów i wydarzeń, gubienie się w znanych miejscach czy trudności z obsługą pieniędzy i rachunków. Ponieważ lekarz pamięć ocenia razem z codzienną sprawnością, zapyta też o kłopoty z planowaniem, gotowaniem według znanego przepisu czy obsługą telefonu.

Mogą pojawić się trudności w znajdowaniu słów, zmiany nastroju i osobowości, wycofanie się z dawnych zainteresowań, podejrzliwość lub drażliwość. Często lekarz pamięć pacjenta ocenia także na podstawie relacji rodziny, bo osoba chora nie zawsze dostrzega swoje trudności. Jeśli możesz, na wizytę przyjdź z kimś bliskim, kto zna twoją codzienność.

Najczęstsze przyczyny

Problemy z pamięcią nie zawsze oznaczają otępienie. Gdy lekarz pamięć uzna za gorszą niż zwykle, często bierze pod uwagę depresję, która u osób starszych potrafi bardzo przypominać otępienie. Na pamięć wpływają też przewlekły stres, zaburzenia lękowe, niedobór snu, a także bezdech senny.

Odwracalnymi przyczynami bywają niedoczynność tarczycy, niedobór witaminy B12, zaburzenia elektrolitowe, odwodnienie, infekcje i działanie niektórych leków, zwłaszcza nasennych i uspokajających. Dlatego pogorszenia z ostatnich tygodni nie przypisuje się od razu chorobie Alzheimera, tylko szuka przyczyn możliwych do leczenia. Znaczenie ma też nadużywanie alkoholu.

Do najczęstszych chorób prowadzących do otępienia należą choroba Alzheimera, otępienie naczyniowe związane z przebytymi udarami i chorobami naczyń, otępienie z ciałami Lewy’ego oraz otępienie czołowo-skroniowe. Ponieważ różnią się przebiegiem, w każdej z nich lekarz pamięć i inne funkcje poznawcze ocenia nieco inaczej. Istnieje też stan pośredni, tak zwane łagodne zaburzenia poznawcze, które nie zawsze przechodzą w otępienie.

Do jakiego lekarza z problemami z pamięcią

Pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny w przychodni POZ, który zbierze wywiad, przejrzy przyjmowane leki i zleci podstawowe badania. Na tym etapie lekarz pamięć może wstępnie sprawdzić krótkim testem przesiewowym, trwającym kilka minut. Następnie, w zależności od obrazu, kieruje do specjalisty.

Diagnostyką chorób otępiennych zajmuje się przede wszystkim lekarz neurolog, który ocenia funkcje poznawcze i decyduje o badaniach obrazowych mózgu. Lekarz neurolog różnicuje też choroby, które mogą dawać podobne objawy. U osób starszych z wieloma chorobami przewlekłymi bardzo pomocny jest geriatra w Szczecinie, patrzący na zdrowie seniora całościowo. Jeśli w tle są obniżony nastrój, lęk lub zmiany zachowania, lekarz pamięć ocenia razem z psychiatrą.

Jak przygotować się do wizyty

Wizyta dotycząca pamięci przebiega spokojniej, gdy jest dobrze przygotowana. Zapisz, od kiedy pojawiły się trudności, czy narastały powoli, czy nagle, i w jakich sytuacjach są najbardziej widoczne. Taki opis pozwoli, by lekarz pamięć ocenił na podstawie konkretnych przykładów, a nie ogólnych wrażeń. Przydadzą się też informacje o przebytych chorobach, udarach i urazach głowy.

Przygotuj pełną listę leków, także tych dostępnych bez recepty, oraz suplementów i ziół. Wiele preparatów wpływa na koncentrację, dlatego gdy lekarz pamięć ocenia, porówna objawy z tym, co i od kiedy przyjmujesz. Weź ze sobą okulary i aparat słuchowy, jeśli ich używasz, bo gorszy wzrok i słuch utrudniają testy. Dobrze też zapytać w rejestracji, ile czasu potrwa wizyta, żeby badanie nie odbywało się w pośpiechu. Gdy idziesz z bliską osobą, pozwól, by lekarz pamięć sprawdził najpierw bez podpowiedzi, a potem wysłuchał twojej relacji.

Kłopoty z pamięcią u osób młodszych

Problemy z pamięcią i koncentracją nie dotyczą tylko seniorów. U osób młodszych i w średnim wieku najczęściej wynikają z przewlekłego stresu, przepracowania, niedoboru snu, depresji lub zaburzeń lękowych. W takiej sytuacji, gdy lekarz pamięć oceni jako gorszą niż zwykle, wiąże to najczęściej z przeciążeniem, a nie z chorobą mózgu. Kłopoty mogą też pojawiać się po przebytych infekcjach, w chorobach tarczycy czy przy niedokrwistości.

Wpływ na pamięć mają także alkohol, substancje psychoaktywne i niektóre leki. Gdy kłopoty utrzymują się mimo odpoczynku, warto je dokładniej sprawdzić, zaczynając od badań krwi. Rzadko, ale jednak, choroby otępienne mogą zaczynać się przed 65. rokiem życia. Dlatego przy wyraźnym i postępującym pogorszeniu lekarz pamięć młodszej osoby sprawdza równie starannie jak seniora.

Diagnostyka – jakie badania

Podstawą jest szczegółowy wywiad z pacjentem i bliskimi oraz badanie lekarskie. Gdy lekarz pamięć i inne funkcje poznawcze ocenia, korzysta ze standaryzowanych testów, a czasem kieruje na pogłębione badanie neuropsychologiczne. Takie badanie pozwala określić, które obszary – pamięć, uwaga, język czy planowanie – są osłabione.

Zleca się także badania krwi, między innymi morfologię, glukozę, elektrolity, hormony tarczycy i witaminę B12. Zwykle lekarz pamięci nie ocenia bez badania obrazowego mózgu, czyli tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Pozwala ono wykluczyć między innymi guza, krwiaka czy wodogłowie, a także ocenić zmiany naczyniowe. W wybranych przypadkach potrzebne są badania bardziej specjalistyczne.

Leczenie i wsparcie

Jeśli przyczyna jest odwracalna – na przykład niedobór witaminy, choroba tarczycy, depresja czy działanie leków – jej leczenie często wyraźnie poprawia pamięć. W chorobach otępiennych celem jest jak najdłuższe podtrzymanie sprawności, a u części chorych stosuje się leki spowalniające objawy. Niestety, nie ma dziś leczenia, które cofałoby te choroby, ale wiele można zrobić dla jakości życia.

Ogromne znaczenie ma terapia niefarmakologiczna: trening funkcji poznawczych, aktywność fizyczna, kontakty z ludźmi i stały rytm dnia. Gdy lekarz pamięć pacjenta ocenia jako coraz słabszą, rozmawia też z rodziną o bezpieczeństwie w domu, prowadzeniu samochodu i sprawach prawnych. Warto też leczyć choroby współistniejące, takie jak nadciśnienie i cukrzyca, bo wpływają na naczynia mózgu.

Co możesz zrobić sam – profilaktyka

Nie ma jednego sposobu, który chroniłby przed otępieniem, ale istnieją ogólnie przyjęte zalecenia zmniejszające ryzyko. Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, niepalenie, umiarkowanie w piciu alkoholu i dobra kontrola ciśnienia, cukru oraz cholesterolu sprzyjają zdrowiu mózgu. Często lekarz pamięć łączy też ze słuchem – nieleczony niedosłuch utrudnia kontakty i może zwiększać ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych.

Pozostań aktywny umysłowo i towarzysko: czytaj, ucz się nowych rzeczy, spotykaj się z ludźmi, angażuj się w sprawy, które cię cieszą. Dbaj o sen i nie lekceważ objawów chrapania z przerwami w oddychaniu. Gdy zauważysz pogorszenie, lepiej zgłosić się wcześnie, niż czekać miesiącami. Jeśli lekarz pamięć oceni jako nieco słabszą, w codziennym życiu pomogą proste nawyki – kalendarz, notatki, stałe miejsce na klucze.

Wsparcie dla bliskich i opiekunów

Opieka nad osobą z zaburzeniami pamięci jest wymagająca i obciąża emocjonalnie. Pamiętaj, że zmiany zachowania wynikają z choroby, a nie ze złej woli. Warto, by lekarz pamięć chorego oceniał też w rozmowie z opiekunem, wyjaśniając, czego można się spodziewać i gdzie szukać pomocy.

Szukaj wsparcia w grupach dla opiekunów, w ośrodkach pomocy społecznej i u psychologa. Nie bój się prosić o pomoc innych członków rodziny i dbaj o własny odpoczynek. Jeśli czujesz, że przytłacza cię smutek lub bezsilność, porozmawiaj o tym z lekarzem – w kryzysie możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123, a gdy dzieci lub nastolatki potrzebują wsparcia, pod 116 111. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Nagłe zaburzenia pamięci, splątanie, dezorientacja lub trudności z mówieniem, zwłaszcza z osłabieniem jednej strony ciała, opadnięciem kącika ust czy zaburzeniami widzenia, mogą oznaczać udar – dzwoń pod numer 112. W takiej sytuacji ważne, by lekarz pamięć i stan neurologiczny ocenił w szpitalu, bo liczy się czas.

Pilnej pomocy wymaga także nagłe splątanie u osoby starszej, często z gorączką, odwodnieniem lub po zmianie leków – może to być majaczenie, które ma zwykle przyczynę wymagającą leczenia. Na SOR zgłoś się też po urazie głowy, jeśli pojawiły się zaburzenia pamięci, wymioty lub senność. Nagłego pogorszenia nie należy traktować jak zwykłego zapominania, lecz jak stan nagły.

NFZ i prywatnie

Do neurologa i geriatry w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, natomiast do psychiatry skierowanie nie jest wymagane. Szczegółowe zasady sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie konsultację i badanie neuropsychologiczne możesz wykonać także prywatnie. Niezależnie od trybu lekarz pamięć oceni dokładniej, jeśli przyniesiesz listę leków i wyniki wcześniejszych badań. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.