Endoproteza biodra lub kolana – do kogo w Szczecinie?

Endoproteza biodra lub kolana – kwalifikacja, operacja i rehabilitacja

Czym jest endoproteza

Endoproteza to sztuczny staw, który zastępuje zniszczone powierzchnie stawowe – najczęściej w biodrze lub kolanie. Składa się z elementów metalowych, ceramicznych i z tworzywa o wysokiej wytrzymałości, zaprojektowanych tak, by odtworzyć ruch zdrowego stawu. Gdy lekarz endoprotezę proponuje, zwykle chodzi o zmniejszenie bólu i przywrócenie sprawności, której nie dało się odzyskać innymi metodami. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna.

Wymiana stawu biodrowego i kolanowego należy do najczęściej wykonywanych operacji ortopedycznych. Większość pacjentów po zabiegu i rehabilitacji odczuwa wyraźną ulgę w bólu i chodzi sprawniej niż przed operacją. Mimo to nie jest to rozwiązanie pierwszego wyboru – to duża operacja, na którą decyduje się wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem.

Kiedy rozważa się wymianę stawu

Najczęstszą przyczyną jest zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu, w której chrząstka stawowa ulega stopniowemu zniszczeniu. Inne przyczyny to reumatoidalne zapalenie stawów, martwica głowy kości udowej, wrodzona dysplazja biodra, pourazowe uszkodzenia stawu oraz złamanie szyjki kości udowej u osób starszych. Przy złamaniu szyjki, jeśli lekarz endoprotezę uzna za najlepsze rozwiązanie, wszczepia ją często w trybie pilnym, w krótkim czasie od urazu.

O operacji planowej myśli się zwykle wtedy, gdy ból utrzymuje się mimo leczenia zachowawczego, budzi w nocy, ogranicza chodzenie, wchodzenie po schodach czy codzienne czynności, a zdjęcie RTG pokazuje zaawansowane zmiany. Nie ma jednej granicy wieku czy wyniku badania – o tym, czy lekarz endoprotezę zaproponuje, decyduje przede wszystkim to, na ile staw odbiera Ci jakość życia.

Wcześniej stosuje się leczenie zachowawcze: redukcję masy ciała, ćwiczenia wzmacniające, fizjoterapię, leki przeciwbólowe, zaopatrzenie ortopedyczne, czasem iniekcje dostawowe. Gdy te metody przestają wystarczać, o wymianie stawu zaczyna mówić lekarz. Endoproteza staje się wtedy realną opcją. Przed decyzją sprawdza się też, czy ból na pewno pochodzi ze stawu, a nie na przykład z kręgosłupa.

Kwalifikacja do operacji

Pierwszym krokiem jest zwykle wizyta w przychodni POZ, gdzie lekarz rodzinny oceni dolegliwości, zleci zdjęcie RTG i wystawi skierowanie do poradni ortopedycznej. O operacji decyduje lekarz ortopeda, najlepiej zajmujący się chirurgią stawów. Podczas kwalifikacji o rodzaju implantu decyduje lekarz – endoprotezę dopasowuje się do Twojego wieku, aktywności, budowy kości i chorób współistniejących.

Do kwalifikacji potrzebne są aktualne zdjęcia RTG w określonych projekcjach, czasem tomografia lub rezonans, a także badania krwi, EKG i ocena internistyczna lub anestezjologiczna. Jeśli masz choroby serca, cukrzycę czy nadciśnienie, termin operacji wyznaczy lekarz. Endoprotezę wszczepia się dopiero po ich ustabilizowaniu. Pacjent trafia następnie na listę oczekujących w szpitalu, który wykonuje zabiegi endoprotezoplastyki.

Warto przyjść z listą pytań: jakiego efektu można się spodziewać, jak długo potrwa rehabilitacja, jakie są ryzyka w Twoim przypadku. Dobrze, gdy lekarz endoprotezę omawia nie tylko jako operację, ale też jako wieloetapowy proces z przygotowaniem i rehabilitacją.

Rodzaje protez

Endoprotezy różnią się sposobem mocowania i zakresem. W biodrze stosuje się protezy całkowite, które zastępują panewkę i głowę kości udowej, oraz częściowe, wymieniające tylko głowę. Mogą być mocowane cementem kostnym lub bezcementowo, gdy kość wrasta w porowatą powierzchnię implantu. Protezy cementowe częściej stosuje się u osób starszych z osteoporozą, a bezcementowe zwykle u młodszych, z dobrą jakością kości.

W kolanie wykonuje się protezy całkowite oraz jednoprzedziałowe, gdy zniszczona jest tylko część stawu. Przy zmianach ograniczonych do jednego przedziału może zaproponować lekarz endoprotezę częściową jako mniej obciążające rozwiązanie. Rodzaj implantu, dostęp operacyjny i metodę mocowania omawia się indywidualnie – nie ma jednej „najlepszej” protezy dla każdego.

Przygotowanie do zabiegu

Dobre przygotowanie zmniejsza ryzyko powikłań i ułatwia powrót do sprawności. Przed operacją warto wyleczyć zęby i ogniska zapalne, zadbać o stan skóry w okolicy operowanej, unormować cukier i ciśnienie, a palacze powinni rzucić palenie lub przynajmniej przerwać je na czas leczenia. Przed zabiegiem lekarz endoprotezy nie wszczepi, jeśli w organizmie toczy się aktywna infekcja – stąd nacisk na wyleczenie zębów.

Wiele szpitali zaleca ćwiczenia przedoperacyjne, które wzmacniają mięśnie i uczą chodzenia o kulach. Przygotuj też mieszkanie: usuń dywaniki, o które łatwo się potknąć, ustaw wyższe krzesło i nakładkę na sedes, zadbaj o poręcze. Zapytaj, które leki – zwłaszcza przeciwkrzepliwe – trzeba odstawić lub zamienić, zanim lekarz endoprotezę wszczepi. Leków nie odstawiaj samodzielnie.

Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko powikłań i obciąża nowy staw, dlatego nawet niewielka redukcja przed zabiegiem ma znaczenie. Jeśli operacja jest zaplanowana za kilka miesięcy, wykorzystaj ten czas na ruch dostosowany do bólu i zdrowe odżywianie.

Operacja i pobyt w szpitalu

Operacja trwa zwykle od jednej do dwóch godzin i odbywa się najczęściej w znieczuleniu podpajęczynówkowym lub ogólnym. Przed zabiegiem jeszcze raz rozmawia z Tobą operujący lekarz. Endoprotezę i przebieg operacji omawiacie ponownie, a anestezjolog wybiera rodzaj znieczulenia. Po operacji dostajesz leki przeciwbólowe i przeciwzakrzepowe, a położenie implantu ocenia się na kontrolnym zdjęciu RTG.

Pionizacja następuje zwykle już w pierwszej lub drugiej dobie, z pomocą fizjoterapeuty i balkonika lub kul. Pobyt w szpitalu trwa najczęściej kilka dni. Przed wypisem ranę ogląda jeszcze raz lekarz – endoprotezę trzeba teraz chronić, dlatego dostajesz zalecenia dotyczące leków i dozwolonych ruchów.

W domu ważne jest regularne przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych przez zalecony czas, dbanie o ranę i stopniowe zwiększanie aktywności. O zwiększaniu obciążenia decyduje się na wizycie kontrolnej, gdy lekarz endoprotezę oceni ponownie, zwykle na podstawie zdjęcia RTG.

Rehabilitacja i powrót do sprawności

Rehabilitacja jest równie ważna jak sama operacja. Zaczyna się w szpitalu i trwa tygodniami, a pełny efekt widać często dopiero po kilku miesiącach. Ćwiczenia prowadzi fizjoterapeuta, który uczy prawidłowego chodu, wzmacnia mięśnie i stopniowo zwiększa zakres ruchu. Ile i jak obciążać nogę, określa się indywidualnie – nie przyspieszaj samodzielnie.

Po wymianie kolana szczególnie ważne jest wczesne odzyskanie zgięcia i wyprostu, bo przykurcz trudno później nadrobić. Po wymianie biodra przez pewien czas unika się ruchów grożących zwichnięciem, na przykład głębokiego zgięcia biodra, zakładania nogi na nogę czy skręcania tułowia przy stojącej nodze. Zakres zakazanych ruchów zależy od tego, jak lekarz endoprotezę wszczepił i jakiego dostępu użył, więc trzymaj się zaleceń ze swojego szpitala.

Na NFZ przysługuje rehabilitacja ambulatoryjna, a w niektórych przypadkach także dzienna lub stacjonarna; skierowanie wystawia lekarz. Najlepiej zapytać, gdzie odbędziesz rehabilitację, już wtedy, gdy lekarz endoprotezę dopiero planuje – terminy bywają odległe.

Życie z endoprotezą

Większość osób po endoprotezoplastyce wraca do chodzenia, pracy niewymagającej ciężkiego wysiłku, jazdy na rowerze, pływania czy spacerów z kijkami. Sporty z dużymi obciążeniami i skokami, jak bieganie po twardym podłożu czy sporty kontaktowe, mogą przyspieszać zużycie implantu. Zanim wrócisz do ulubionego sportu, zapytaj, czy lekarz endoprotezę w Twoim przypadku uważa za gotową na takie obciążenia.

Współczesne endoprotezy służą zwykle wiele lat, ale nie są wieczne. Z czasem może dojść do obluzowania lub zużycia elementów i konieczności operacji rewizyjnej. Dlatego staw kontroluje się okresowo, nawet gdy nic nie boli. Przed zabiegami stomatologicznymi i innymi operacjami informuj personel o wszczepionym stawie.

Na lotniskach endoproteza może uruchomić bramkę wykrywającą metal – wystarczy poinformować obsługę. Przed badaniem rezonansem magnetycznym także powiedz, że lekarz endoprotezę Ci wszczepił – większość współczesnych implantów nie stanowi przeszkody, ale pracownia musi o tym wiedzieć.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, gdy po operacji pojawi się nagła duszność, ból w klatce piersiowej albo kaszel z krwią – to mogą być objawy zatorowości płucnej. Pilnej pomocy wymaga też upadek z nagłym bólem i niemożnością stanięcia na nodze lub nienaturalnym ustawieniem kończyny, co może świadczyć o zwichnięciu protezy lub złamaniu. W takiej sytuacji nie próbuj nastawiać nogi – na SOR oceni ją lekarz. Endoprotezę sprawdza się tam na zdjęciu RTG.

Szybkiego kontaktu z oddziałem lub lekarzem wymagają: obrzęk, ból i zaczerwienienie łydki, gorączka, narastający ból, zaczerwienienie lub wyciek z rany, a także nowy ból w okolicy protezy po latach spokoju. Zakażenie wokół implantu jest rzadkie, ale łatwiej je leczyć, gdy rozpozna je wcześnie lekarz. Endoprotezy nie warto więc narażać zwlekaniem z wizytą.

NFZ i prywatnie

Na NFZ operacja wymiany stawu jest bezpłatna. Do poradni ortopedycznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a po kwalifikacji trafiasz na listę oczekujących w szpitalu. Kolejki do endoprotezoplastyki bywają długie i różnią się między szpitalami, także w Szczecinie i regionie – aktualne terminy sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Szybko postępujące niszczenie stawu może wpłynąć na kategorię pilności na liście.

Prywatnie operację można przeprowadzić szybciej, ale koszt obejmuje implant, pobyt w szpitalu i często rehabilitację. Przed decyzją porównaj doświadczenie zespołu, liczbę wykonywanych zabiegów i to, kto zapewni opiekę w razie powikłań. Wybrany lekarz ortopeda powinien jasno wyjaśnić, co obejmuje cena i jak wygląda kontrola po zabiegu. Gdziekolwiek lekarz endoprotezę wszczepi, zachowaj kartę implantu z nazwą i numerem seryjnym – przyda się przy każdej przyszłej operacji.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.