Problemy ze stopami – do kogo w Szczecinie?

Problemy ze stopami – przyczyny, objawy i leczenie

Dlaczego stopy tak często sprawiają kłopot

Stopy codziennie dźwigają ciężar całego ciała, a mimo to zwykle przypominamy sobie o nich dopiero wtedy, gdy zaczynają boleć. Problemy ze stopami są bardzo różne: od odcisków, modzeli i wrastających paznokci, przez haluksy i płaskostopie, po bolesną piętę, grzybicę czy poważne powikłania cukrzycy. Część z nich to głównie kłopot kosmetyczny, inne mogą prowadzić do trwałej niepełnosprawności.

Gdy lekarz stopy ogląda dokładnie, często już po samym wyglądzie i sposobie chodzenia potrafi wstępnie ocenić przyczynę dolegliwości. Ból stopy wpływa na postawę, kolana i kręgosłup, dlatego nie warto go lekceważyć. Szczególną uwagę na stopy powinny zwracać osoby z cukrzycą.

Najczęstsze dolegliwości stóp

Haluks, czyli koślawe ustawienie palucha, rozwija się powoli i często ma podłoże rodzinne, choć sprzyjają mu wąskie buty na wysokim obcasie. Przy haluksie zwykle zaczyna się od leczenia zachowawczego – wygodnego obuwia, wkładek i ćwiczeń. Operacja jest rozważana wtedy, gdy ból utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Płaskostopie oznacza obniżenie łuku stopy. U dorosłych lekarz stopy płaskie leczy zwykle tylko wtedy, gdy powodują ból lub przeciążenia. Ból pięty, szczególnie przy pierwszych krokach rano, to często zapalenie rozcięgna podeszwowego, potocznie łączone z ostrogą piętową.

Gdy lekarz stopy ogląda, bardzo często znajduje wrastające paznokcie, odciski, modzele i grzybicę skóry lub paznokci. Wiele z tych problemów można opanować dzięki dobrej pielęgnacji i właściwemu obuwiu, ale przy nawrotach albo stanie zapalnym potrzebna jest fachowa pomoc.

Stopa cukrzycowa – szczególne zagrożenie

U osób z cukrzycą długotrwale podwyższony poziom glukozy uszkadza nerwy i naczynia krwionośne. Stopa traci czucie, więc drobne otarcie czy odcisk mogą pozostać niezauważone, a gorsze ukrwienie utrudnia gojenie. Tak powstaje zespół stopy cukrzycowej – lekarz stopę cukrzycową rozpoznaje wtedy, gdy pojawiają się owrzodzenia, zakażenia lub zniekształcenia.

Stopy osoby chorej na cukrzycę trzeba regularnie badać – sprawdzić czucie, tętno na stopach i stan skóry. Wczesne wykrycie zmian pozwala uniknąć ran, które goją się tygodniami lub miesiącami. W skrajnych przypadkach nieleczone zakażenie może skończyć się amputacją.

Leczenie zespołu stopy cukrzycowej to praca zespołowa – lekarz stopę prowadzi zwykle razem z diabetologiem, chirurgiem, a czasem z chirurgiem naczyniowym. Ogromne znaczenie ma dobre wyrównanie cukrzycy, które spowalnia uszkodzenie nerwów i naczyń.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Niepokojące są ból przy chodzeniu, który nie mija po odpoczynku, obrzęk, zaczerwienienie i ucieplenie stopy, a także zmiana jej kształtu. Zgłoś się, żeby lekarz stopę zbadał, gdy pojawi się mrowienie, pieczenie albo uczucie chodzenia po watie. Takie objawy mogą świadczyć o uszkodzeniu nerwów, nie tylko w cukrzycy.

Na problemy z krążeniem wskazują zimne, blade lub sinawe stopy, ból łydek przy chodzeniu ustępujący po zatrzymaniu się, słabe gojenie drobnych ran i utrata owłosienia na stopach. Wtedy stopy ocenia się nie tylko pod kątem kości i stawów, ale też naczyń krwionośnych. U osób z cukrzycą każda rana, pęcherz czy przebarwienie skóry wymagają uwagi.

Do kogo się zgłosić

Przy większości dolegliwości dobrym pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny, który oceni stopę, zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje dalej. Problemy z kośćmi, stawami, ścięgnami i ustawieniem stopy leczy lekarz ortopeda, który decyduje także o wkładkach, rehabilitacji i ewentualnych operacjach. Przy haluksach, płaskostopiu czy bolesnej pięcie to właśnie taki lekarz stopy bada i leczy najczęściej.

Pielęgnacją stóp, usuwaniem odcisków i modzeli oraz korektą wrastających paznokci zajmuje się podolog, który nie jest lekarzem, ale ma przygotowanie do pracy ze stopami, w tym ze stopą cukrzycową. Gdy podolog zauważy ranę, zakażenie lub podejrzaną zmianę, odeśle cię dalej, bo wtedy lekarz stopę musi ocenić i leczyć.

Osoby z cukrzycą powinny pozostawać pod opieką lekarza POZ lub diabetologa, który regularnie kontroluje stan stóp. Przy zmianach skórnych i grzybicy pomaga dermatolog, a przy niedokrwieniu – chirurg naczyniowy. W Szczecinie działają też poradnie zajmujące się leczeniem ran przewlekłych.

Diagnostyka

Podczas wizyty stopę ogląda się w spoczynku i w ruchu, sprawdzając ustawienie palców, łuku i pięty oraz zakres ruchu w stawach. Często prosi o pokazanie noszonego obuwia, bo jego zużycie wiele mówi o sposobie chodzenia.

Gdy lekarz stopę podejrzewa o zmiany w kościach, zleca zdjęcie rentgenowskie, najlepiej wykonane na stojąco. Badanie USG pomaga ocenić ścięgna i rozcięgno, a w trudniejszych sytuacjach wykonuje się rezonans magnetyczny. Przy podejrzeniu zaburzeń krążenia bada się naczynia, na przykład metodą dopplerowską.

U chorych na cukrzycę lekarz stopy bada też pod kątem czucia – za pomocą cienkiego włókna, kamertonu i oceny odruchów. Ważne są także badania krwi, w tym hemoglobina glikowana, która pokazuje wyrównanie cukrzycy w ostatnich miesiącach.

Metody leczenia

Często lekarz stopę leczy zachowawczo – zaleca zmianę obuwia, wkładki ortopedyczne, ćwiczenia i fizjoterapię. Przy stanach zapalnych stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a przy bólu pięty pomocne bywają zabiegi fizykalne.

Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, możliwa jest operacja, na przykład korekcja haluksa. Rekonwalescencja po takich zabiegach trwa zwykle kilka tygodni i wymaga stosowania się do zaleceń dotyczących obciążania stopy.

Przy ranach cukrzycowych lekarz stopę odciąża specjalnym obuwiem lub opatrunkami, oczyszcza ranę i leczy zakażenie. Czasem potrzebne jest poprawienie ukrwienia zabiegiem na naczyniach. Leczenie bywa długie i wymaga regularnych wizyt kontrolnych.

Co możesz zrobić sam

Wybieraj wygodne buty z szerokim przodem, niskim obcasem i dobrze trzymającą piętą, a nowe obuwie przymierzaj po południu, gdy stopy są lekko obrzęknięte. Codziennie myj stopy, dokładnie osuszaj przestrzenie między palcami i stosuj krem nawilżający, omijając te przestrzenie. Paznokcie obcinaj prosto, nie za krótko.

Jeśli masz cukrzycę, oglądaj stopy codziennie, także od spodu, bo lekarz stóp nie zobaczy między wizytami. Pomocne jest lusterko albo pomoc bliskiej osoby. Nie chodź boso, przed włożeniem butów sprawdzaj, czy w środku nie ma kamyka, i nie używaj termoforów ani gorących kąpieli stóp – przy osłabionym czuciu łatwo o oparzenie.

Nie wycinaj samodzielnie odcisków i nie stosuj plastrów z kwasami, gdy masz cukrzycę – lepiej oddać je w ręce podologa lub lekarza. Pomaga też utrzymanie prawidłowej masy ciała, rzucenie palenia i regularny ruch.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U małych dzieci stopy wyglądają na płaskie, bo łuk kształtuje się stopniowo przez pierwsze lata życia. Zwykle lekarz stopy płaskie u kilkulatka uznaje za etap rozwoju, a nie chorobę, jeśli dziecko nie odczuwa bólu i sprawnie się porusza. Niepokój powinny budzić ból, utykanie, sztywność stopy lub wyraźna asymetria.

W ciąży lekarz stopy opuchnięte pod koniec dnia często tłumaczy zmianami hormonalnymi i większym obciążeniem. Nagły, duży obrzęk, zwłaszcza z bólem głowy czy zaburzeniami widzenia, wymaga jednak pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym ciążę.

U seniorów stopy ocenia się także pod kątem ryzyka upadku – bolesne palce, zniekształcenia i źle dobrane obuwie utrudniają chodzenie. Gdy osoba starsza nie sięga już do swoich stóp, pomoc bliskich lub podologa w pielęgnacji jest bardzo ważna.

Mity o stopach

Wiele osób uważa, że haluksy biorą się wyłącznie z noszenia szpilek. Tymczasem lekarz stopę z haluksem widzi często u osób, które nigdy nie nosiły wysokich obcasów, bo duże znaczenie mają geny i budowa stopy. Niewygodne buty przyspieszają jednak zmiany i nasilają ból.

Innym mitem jest przekonanie, że rana na stopie u osoby z cukrzycą „sama się zagoi”, jeśli nie boli. Brak bólu wynika często z uszkodzenia nerwów, dlatego lekarz stopę z każdą raną u diabetyka powinien obejrzeć możliwie szybko.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, gdy stopa nagle staje się zimna, blada lub sina, bardzo boli i drętwieje – może to oznaczać ostre niedokrwienie. Pilnej pomocy wymaga też rana na stopie z gorączką, dreszczami, szybko rozlewającym się zaczerwienieniem lub czarnymi obszarami skóry, zwłaszcza gdy lekarz stopę wcześniej opisał jako cukrzycową.

Na SOR zgłoś się także po urazie, gdy stopa jest zniekształcona, bardzo spuchnięta albo nie da się na niej stanąć – wtedy potrzebne jest szybkie prześwietlenie. Nagły obrzęk i ból łydki z zaczerwienieniem może świadczyć o zakrzepicy i również wymaga pilnej oceny.

NFZ i prywatnie

Na NFZ lekarz stopy obejrzy w poradni POZ, a do ortopedy, diabetologa czy chirurga naczyniowego zwykle potrzebne jest skierowanie. Zasady refundacji wkładek i obuwia ortopedycznego oraz dostęp do poradni leczenia ran sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Wizyty u podologa są zwykle płatne prywatnie.

Prywatnie łatwiej szybko trafić na konsultację, badanie USG czy dopasowanie wkładek. Przed wizytą możesz zapytać, czy w danej placówce przyjmuje lekarz ortopeda zajmujący się szczególnie stopą i stawem skokowym. Pamiętaj, że ten opis to informacja ogólna, a nie porada medyczna – przyczynę dolegliwości ustali lekarz po badaniu.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.