Wady postawy u dziecka – do kogo w Szczecinie?

Wady postawy u dziecka – rodzaje, przyczyny i leczenie

Czym są wady postawy

Postawa ciała to sposób, w jaki dziecko stoi, siedzi i się porusza – układ kręgosłupa, miednicy, barków, kolan i stóp. U rosnącego dziecka zmienia się ona z roku na rok i to, co u przedszkolaka jest normą, u nastolatka może już budzić wątpliwości. Wadą postawy nazywa się trwałe odchylenie od prawidłowego ustawienia, którego dziecko nie potrafi samo skorygować albo które z czasem się utrwala. Część z tego, co rodzice biorą za skrzywienie, lekarz wady postawy nie nazwie – to po prostu przejściowy etap rozwoju.

Ważne jest rozróżnienie postawy nawykowej i wady strukturalnej. Garbienie się przy biurku czy wypychanie brzucha do przodu zwykle wynika ze słabych mięśni i przyzwyczajeń i ustępuje, gdy dziecko się wyprostuje. Zmiany strukturalne dotyczą samych kości i więzadeł i nie znikają przy świadomym prostowaniu się. Ten tekst to informacja ogólna, a nie porada medyczna – ocenę zawsze powinien przeprowadzić lekarz po zbadaniu dziecka.

Najczęstsze rodzaje

W płaszczyźnie bocznej wyróżnia się plecy okrągłe, czyli pogłębioną kifozę piersiową, plecy wklęsłe z nadmierną lordozą lędźwiową, plecy okrągło-wklęsłe oraz plecy płaskie, w których naturalne krzywizny są spłaszczone. Wady w tej płaszczyźnie ocenia się, patrząc na dziecko z boku i sprawdzając, czy krzywizny dają się wyrównać w ruchu.

Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa połączone ze skręceniem kręgów. Najczęstsza jest skolioza idiopatyczna, której przyczyny nie znamy; ujawnia się zwykle w okresie szybkiego wzrostu, częściej u dziewcząt, i może postępować aż do zakończenia wzrastania. Z tego powodu lekarz wadę postawy typu skolioza traktuje inaczej niż zwykłe garbienie się i kontroluje ją regularnie.

Do wad postawy zalicza się też ustawienie kończyn dolnych – kolana koślawe lub szpotawe, płaskostopie – oraz deformacje klatki piersiowej, takie jak klatka lejkowata czy kurza. U małych dzieci koślawość kolan i płaskie stopy są często fizjologiczne. Zanim lekarz wady postawy w obrębie nóg zacznie leczyć, sprawdza, czy pasują one do wieku dziecka.

Przyczyny

Większość wad nawykowych to skutek zbyt małej ilości ruchu i wielu godzin spędzanych w pozycji siedzącej – w szkolnej ławce, przy komputerze, z telefonem w dłoni. Mięśnie grzbietu i brzucha słabną, a ciało przyjmuje najwygodniejszą, choć niekoniecznie zdrową pozycję. W takich przypadkach źródłem problemu jest przede wszystkim styl życia i to tam trzeba szukać rozwiązań.

Znaczenie mają też gwałtowny skok wzrostu, kiedy kości rosną szybciej niż mięśnie, nadwaga, źle dobrane meble i ciężki, noszony na jednym ramieniu plecak. Część wad ma podłoże wrodzone lub wynika z chorób – nierównej długości kończyn, chorób nerwowo-mięśniowych, wad budowy kręgów. Właśnie dlatego lekarz wadę postawy, która szybko się pogłębia, zawsze stara się wyjaśnić, a nie tylko leczyć ćwiczeniami.

Na co zwrócić uwagę w domu

Popatrz na dziecko stojące swobodnie, w samej bieliźnie, najpierw od tyłu, potem z boku. Niepokojące są nierówno ustawione barki lub łopatki, wystająca jedna łopatka, nierówne trójkąty między ramionami a talią, przechylona miednica, głowa wysunięta do przodu. Poproś też dziecko, by pochyliło się do przodu ze swobodnie zwisającymi rękami. Jeśli z jednej strony pleców uwypukla się wtedy garb żebrowy, lekarz wadę postawy powinien obejrzeć w najbliższym czasie.

Sygnałem są też ubrania – spódnica, która stale obraca się w jedną stronę, nogawki różnej długości, ramiączka zsuwające się z jednego ramienia. Takie drobiazgi często są pierwszym tropem, zanim lekarz wady postawy potwierdzi w badaniu. Zdjęcie pleców dziecka zrobione co kilka miesięcy w tych samych warunkach pomoże ocenić, czy coś się zmienia.

Do kogo z dzieckiem

Pierwszy krok to pediatra lub lekarz rodzinny w POZ. Ocena postawy jest częścią bilansów zdrowia, które dziecko przechodzi w określonym wieku, więc warto z nich korzystać i wspomnieć o swoich obserwacjach. Podczas bilansu postawę ocenia się w podstawowym zakresie, a w razie wątpliwości dziecko kieruje się dalej. Swoje spostrzeżenia może przekazać też pielęgniarka szkolna.

Dokładną diagnostykę prowadzi lekarz ortopeda, najlepiej z doświadczeniem w ortopedii dziecięcej. To on decyduje, czy wystarczą ćwiczenia, czy potrzebne są zdjęcia rentgenowskie, gorset albo konsultacja chirurgiczna. Gdy lekarz wady postawy rozpozna i zaplanuje leczenie, co kilka miesięcy sprawdza jego efekty. Ćwiczenia korekcyjne prowadzi zwykle fizjoterapeuta dziecięcy, z którym dziecko spotyka się regularnie przez wiele miesięcy.

Jak wygląda diagnostyka

Badanie zaczyna się od rozmowy: od kiedy rodzice coś zauważyli, czy dziecko szybko rośnie, czy dziewczynka miała już pierwszą miesiączkę, czy coś boli, czy w rodzinie były skoliozy. Potem lekarz ogląda dziecko z przodu, z tyłu i z boku, sprawdza ruchomość kręgosłupa, długość nóg i ustawienie stóp. W gabinecie lekarz wadę postawy typu skolioza mierzy często prostym przyrządem – skoliometrem – przykładanym do pleców w skłonie.

Gdy wynik budzi wątpliwości, zlecane jest zdjęcie rentgenowskie całego kręgosłupa na stojąco. Na jego podstawie mierzy się kąt skrzywienia, tak zwany kąt Cobba, i ocenia dojrzałość kości, czyli ile wzrostu dziecko ma jeszcze przed sobą. Od tych dwóch rzeczy zależy, jak intensywne będzie leczenie i jak często potrzebne są kontrole. Przy nietypowym przebiegu, bólu lub objawach neurologicznych wykonuje się też rezonans magnetyczny.

Leczenie

Wady nawykowe leczy się ruchem. Ćwiczenia korekcyjne wzmacniają mięśnie grzbietu i brzucha, rozciągają przykurczone struktury i uczą prawidłowego ustawienia ciała. Liczy się regularność – kilka tygodni zajęć raz w tygodniu niewiele da, jeśli dziecko nie ćwiczy też w domu. Lepsze efekty lekarz wady postawy widzi zwykle u dzieci, które ćwiczą codziennie po kilkanaście minut, niż u tych, które trenują rzadko i długo.

Przy skoliozie stosuje się ćwiczenia specyficzne, dobrane do kształtu i lokalizacji skrzywienia. Gdy skrzywienie jest większe, a dziecko jeszcze rośnie, zaleca się gorset ortopedyczny noszony przez wiele godzin na dobę – jego zadaniem jest zatrzymanie postępu, a nie wyprostowanie kręgosłupa. Do operacji lekarz wadę postawy kwalifikuje dopiero wtedy, gdy skrzywienie jest duże i postępuje mimo leczenia.

Nastolatek, który ma nosić gorset, potrzebuje dużo wsparcia – to dla niego trudne fizycznie i emocjonalnie. Rozmawiaj z nim otwarcie, a jeśli widzisz wyraźny spadek nastroju, poproś o pomoc psychologa. Gorsetu nie skracajcie na własną rękę – plan można zmienić dopiero po badaniu kontrolnym.

Profilaktyka – co możesz zrobić

Najlepszą profilaktyką jest codzienna, różnorodna aktywność fizyczna: rower, bieganie, gry zespołowe, wspinaczka, taniec, pływanie. Dziecko nie musi uprawiać sportu wyczynowo, ważne, żeby ruszało się każdego dnia. Zadbaj o biurko i krzesło dopasowane do wzrostu, tak by stopy opierały się o podłogę, a monitor był na wysokości oczu. Wielu rodziców pyta, czy lekarz wady postawy może przypisać zbyt ciężkiemu tornistrowi – sam plecak rzadko jest przyczyną, ale noszony na jednym ramieniu nie pomaga.

Ogranicz czas przed ekranem i rób z dzieckiem przerwy w nauce co kilkadziesiąt minut. Nie zmuszaj dziecka do ciągłego „prostowania się” – to męczy i zniechęca, a nie wzmacnia mięśni. Lepiej znaleźć aktywność, która sprawia mu przyjemność. Jeśli lekarz wadę postawy już rozpoznał, uzgodnij z nim, które sporty są dla dziecka korzystne, a których lepiej unikać.

Kiedy pilnie do lekarza

Typowe wady postawy nie bolą. Jeśli dziecko skarży się na silny, uporczywy ból pleców, zwłaszcza w nocy, budzący ze snu, z gorączką, spadkiem masy ciała albo po urazie, potrzebna jest szybka ocena lekarska. W takiej sytuacji lekarz wady postawy nie traktuje jako wyjaśnienia bólu i szuka innej przyczyny.

Na SOR jedź z dzieckiem, gdy ból pleców pojawił się po upadku z wysokości lub wypadku, gdy dziecko ma osłabienie lub drętwienie nóg, trudności z chodzeniem albo nagle nie kontroluje oddawania moczu lub stolca. Przy ciężkim urazie kręgosłupa nie przenoś dziecka na własną rękę, tylko dzwoń pod 112.

NFZ czy prywatnie

Na NFZ do poradni ortopedycznej zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, podobnie jak na zabiegi fizjoterapii. Czas oczekiwania w Szczecinie i innych dużych miastach bywa różny – od kilku tygodni do kilku miesięcy. Część kosztów gorsetu może pokryć NFZ – szczegóły, także dotyczące zleceń na wyroby medyczne, sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Prywatnie łatwiej o szybką pierwszą wizytę i spokojne omówienie ćwiczeń. Dobry lekarz ortopeda pokaże ci zdjęcie, wyjaśni wynik pomiaru i powie, jak często wracać na kontrolę. Niezależnie od tego, gdzie lekarz wadę postawy rozpoznał, przechowuj wyniki zdjęć – porównanie kolejnych pomiarów jest najważniejszą informacją przy każdej wizycie.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.