Zatoki i przewlekły katar – do kogo w Szczecinie?

Zapalenie zatok i przewlekły katar – przyczyny, objawy i leczenie

Czym są zatoki i dlaczego chorują

Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach twarzy – w okolicy policzków, czoła, między oczami i głębiej, za nosem. Są wyścielone błoną śluzową i połączone z nosem wąskimi kanałami, przez które odpływa wydzielina. Gdy błona śluzowa obrzęknie, na przykład w czasie przeziębienia czy alergii, odpływ się blokuje, a w zatokach zalega wydzielina, co sprzyja stanowi zapalnemu. Wbrew pozorom lekarz zatoki bada częściej z powodu przeziębienia niż poważnej choroby, bo przejściowe zajęcie zatok towarzyszy wielu infekcjom.

Ponieważ nos i zatoki tworzą jedną całość, specjaliści mówią często o zapaleniu nosa i zatok przynosowych. Dlatego zatoki ocenia się zawsze razem z wnętrzem nosa, a nie jako osobny narząd. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ostre i przewlekłe zapalenie zatok

Ostre zapalenie zatok trwa zwykle krócej niż kilka tygodni i w zdecydowanej większości przypadków jest wywołane przez wirusy, tak jak zwykłe przeziębienie. Objawy często łagodnieją same w ciągu około dziesięciu dni. O zakażenie bakteryjne lekarz zatoki podejrzewa raczej wtedy, gdy objawy trwają dłużej, nasilają się po wstępnej poprawie albo są od początku bardzo silne.

O przewlekłym zapaleniu mówi się, gdy dolegliwości utrzymują się dłużej niż około trzy miesiące. Może mu towarzyszyć rozrost błony śluzowej w postaci polipów nosa, które utrudniają oddychanie i osłabiają węch. W takiej sytuacji lekarz zatoki leczy długofalowo, bo choroba ma skłonność do nawrotów. Zdarzają się też nawracające ostre zapalenia, kilka razy w roku, z okresami pełnego zdrowia pomiędzy nimi. Przy takich nawrotach nie wystarcza leczenie doraźne – trzeba szukać przyczyny, na przykład alergii czy przeszkody w nosie.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęstszym punktem wyjścia jest infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych. Przewlekłym problemom sprzyjają alergiczny nieżyt nosa, skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych, polipy, palenie tytoniu i długotrwałe przebywanie w zanieczyszczonym powietrzu. Czasem lekarz zatoki szczękowe ocenia pod kątem chorego zęba w górnej szczęce, bo korzenie zębów leżą bardzo blisko dna zatoki.

Przewlekły katar nie zawsze oznacza chorobę zatok. Bywa skutkiem alergii, podrażnienia suchym powietrzem, zmian hormonalnych, a także zbyt długiego stosowania kropli obkurczających naczynia, które po kilku dniach zaczynają działać odwrotnie i podtrzymują obrzęk. Zanim lekarz zatoki uzna za źródło dolegliwości, warto więc szczerze opowiedzieć, jakie preparaty do nosa stosujesz i jak długo.

Objawy, które wskazują na zatoki

Typowe objawy to zatkany nos, gęsta wydzielina z nosa lub spływająca po tylnej ścianie gardła, uczucie ucisku lub bólu twarzy – w okolicy policzków, czoła albo między oczami – oraz osłabienie węchu. Ból często nasila się przy pochylaniu głowy. Utrzymująca się utrata węchu to sygnał, by dokładniej obejrzeć nos i zatoki, bo może świadczyć o polipach. Wiele osób uważa każdy ból czoła za problem z zatokami, tymczasem lekarz zatoki obwinia dopiero wtedy, gdy są też inne objawy ze strony nosa.

Mogą też pojawić się kaszel, zwłaszcza w nocy, nieprzyjemny zapach z ust, zmęczenie, uczucie zatkania uszu i niewielka gorączka. W przewlekłym zapaleniu objawy są zwykle łagodniejsze, ale utrzymują się długo i obniżają jakość życia. Opisując je na wizycie, powiedz, od kiedy trwają, bo czas trwania to dla wielu lekarzy kluczowa informacja – lekarz zatoki ocenia inaczej przy kilkudniowym, a inaczej przy wielomiesięcznym katarze.

Do kogo się zgłosić

Przy ostrej infekcji pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny. W większości przypadków wystarczy wywiad i badanie, bez potrzeby wykonywania zdjęć. W wieczory i weekendy możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

Gdy katar i zatkany nos trwają miesiącami, zapalenia często nawracają albo leczenie nie pomaga, warto skonsultować się ze specjalistą. Przewlekłymi problemami zajmuje się lekarz laryngolog, a gdy w tle podejrzewa się alergię, pomocny bywa alergolog. Do poradni specjalistycznych na NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ – szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

W Szczecinie działają poradnie laryngologiczne publiczne i prywatne. Prywatnie lekarz laryngolog przyjmuje zwykle szybciej i często od razu wykonuje endoskopię nosa w gabinecie. Niezależnie od miejsca lekarz zatoki powinien oceniać nie tylko na podstawie zdjęcia, ale też po obejrzeniu nosa.

Diagnostyka

Podstawą jest wywiad i badanie wnętrza nosa. Laryngolog wykonuje często endoskopię – cienkim przyrządem z kamerą ogląda przewody nosowe, ujścia zatok, polipy i wydzielinę. Dzięki temu lekarz zatoki może ocenić bez promieniowania, a badanie trwa krótko i jest zwykle dobrze tolerowane.

Zwykłe zdjęcie rentgenowskie zatok ma ograniczoną wartość i obecnie rzadko się je zleca. W przewlekłym zapaleniu, przy podejrzeniu powikłań lub przed operacją wykonuje się tomografię komputerową, która dokładnie pokazuje budowę zatok. Przy podejrzeniu alergii przydatne są testy alergiczne, a przy podejrzeniu przyczyny zębowej – konsultacja stomatologiczna i zdjęcie zębów. Opis tomografii warto zabrać na każdą kolejną wizytę, bo lekarz zatoki porównuje wtedy obraz z wcześniejszym badaniem.

Jak leczy się zapalenie zatok

W ostrym, wirusowym zapaleniu leczenie jest objawowe: płukanie nosa roztworem soli, odpowiednie nawodnienie, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe stosowane zgodnie z ulotką. Krople obkurczające naczynia mogą krótko przynieść ulgę, ale nie należy używać ich dłużej, niż zaleca ulotka. Antybiotyk jest potrzebny tylko w części przypadków – o tym, czy lekarz zatoki leczy w ten sposób, decyduje obraz choroby, a niepotrzebne przyjmowanie antybiotyku nie przyspiesza zdrowienia.

W przewlekłym zapaleniu podstawą są regularne płukania nosa i leki donosowe o działaniu przeciwzapalnym, stosowane długo i systematycznie. Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, rozważa się zabieg endoskopowy, który poszerza ujścia zatok i usuwa polipy. Przy skrzywionej przegrodzie czasem wykonuje się jej korektę.

Po operacji lekarz zatoki kontroluje jeszcze przez pewien czas, a płukania nosa trzeba zwykle kontynuować. Jeśli w tle jest alergia, jej leczenie zmniejsza ryzyko nawrotów.

Co możesz zrobić sam

Płukanie nosa roztworem soli to prosty sposób, który pomaga oczyścić nos z wydzieliny i alergenów. Ważne jest używanie wody przegotowanej lub jałowej i regularne mycie butelki. Nawilżanie powietrza w sezonie grzewczym, picie odpowiedniej ilości płynów i unikanie dymu tytoniowego także zmniejszają podrażnienie śluzówki. Gdy lekarz zatoki już leczy, systematyczność w stosowaniu zaleconych preparatów jest równie ważna jak sam ich wybór.

Wydmuchuj nos delikatnie, każdą dziurkę osobno, i nie wciągaj wydzieliny z powrotem. Przy alergii ogranicz kontakt z alergenem, a w sezonie pylenia wietrz mieszkanie w godzinach mniejszego stężenia pyłków. Jeśli katar nawraca co sezon, zapytaj o ocenę zatok wspólnie z alergologiem.

Domowe inhalacje parowe mogą chwilowo przynieść ulgę, ale gdy problem jest przewlekły, lekarz zatoki leczy innymi metodami niż gorący okład czy olejki. Uważaj zwłaszcza u dzieci, bo gorąca para grozi oparzeniem. Nie sięgaj też samodzielnie po antybiotyk, który został w domu po poprzedniej chorobie – może nie pasować do obecnej infekcji i utrudnić dalsze leczenie.

Dzieci, ciąża i seniorzy

U dzieci zatoki rozwijają się stopniowo – zatoki czołowe pojawiają się dopiero w wieku szkolnym. U przedszkolaka lekarz zatoki rzadziej uznaje za przyczynę przewlekłego kataru niż przerost migdałka gardłowego, alergię czy częste infekcje. Jednostronny, cuchnący wyciek z nosa u małego dziecka może świadczyć o ciele obcym i wymaga obejrzenia przez lekarza.

W ciąży zatkany nos zdarza się często z powodu zmian hormonalnych. Leki i krople dobiera się w ciąży ostrożnie, dlatego o ciąży trzeba poinformować przed rozpoczęciem leczenia. U seniorów warto zwrócić uwagę na interakcje leków i na to, że przewlekły jednostronny katar z krwawieniem lub niedrożnością zawsze wymaga diagnostyki laryngologicznej. U starszej osoby lekarz zatoki ocenia też pod kątem chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, które mogą utrudniać gojenie.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Powikłania zapalenia zatok są rzadkie, ale mogą być groźne, bo zatoki sąsiadują z oczodołem i mózgiem. Jedź na SOR lub dzwoń pod 112, gdy pojawi się obrzęk i zaczerwienienie powieki lub okolicy oka, ból przy ruchach gałki ocznej, podwójne widzenie lub pogorszenie wzroku. W takiej sytuacji lekarz zatoki musi ocenić pilnie, często z użyciem tomografii, bo zakażenie może szerzyć się do oczodołu.

Natychmiastowej pomocy wymagają też bardzo silny ból głowy, sztywność karku, wysoka gorączka z dużym osłabieniem, splątanie, senność lub drgawki, a także obrzęk czoła. Nie czekaj wtedy na wizytę w przychodni – dzwoń pod 112. Pilnie zgłoś się również przy obfitym krwawieniu z nosa, którego nie udaje się zatamować. Takie objawy są rzadkie, ale gdy się pojawią, lekarz zatoki musi zbadać w ciągu godzin, a nie dni, by wykluczyć powikłania.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.