Zgaga i refluks – do kogo w Szczecinie?

Zgaga i refluks – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest zgaga i czym jest refluks

Zgaga to uczucie pieczenia lub palenia za mostkiem, które często pojawia się po jedzeniu, przy schylaniu się albo po położeniu się do łóżka. Zna ją bardzo wiele osób i u większości zdarza się tylko od czasu do czasu, na przykład po obfitej kolacji. Jej źródłem jest cofanie się kwaśnej treści żołądka do przełyku, którego śluzówka nie jest przystosowana do kontaktu z kwasem. Dopiero gdy cofanie się treści powtarza się często lub daje dokuczliwe objawy, lekarz refluks uznaje za chorobę.

Granicą między zwykłą niestrawnością a chorobą jest więc częstotliwość i nasilenie dolegliwości. Pojedynczy epizod po ciężkim posiłku zwykle nie budzi niepokoju, ale cotygodniowe pieczenie to już powód do rozmowy. Choroba refluksowa przełyku jest jedną z najczęstszych dolegliwości przewodu pokarmowego u dorosłych. Dobrze prowadzona zwykle daje się dobrze kontrolować, a dzięki temu nie odbiera radości z jedzenia i spokojnego snu.

Skąd się bierze zgaga – najczęstsze przyczyny

Między przełykiem a żołądkiem znajduje się mięsień zwieracz, który powinien się zamykać po przejściu kęsa. Gdy rozluźnia się zbyt często albo jest osłabiony, kwas łatwiej przedostaje się w górę. Szukając przyczyn, lekarz zgagę wiąże często z przepukliną rozworu przełykowego, czyli przesunięciem części żołądka w stronę klatki piersiowej. Znaczenie ma też ciśnienie w jamie brzusznej, które rośnie przy nadwadze, w ciąży i przy noszeniu obcisłych ubrań.

Do nasilenia objawów przyczyniają się obfite i późne posiłki, tłuste potrawy, alkohol, palenie papierosów oraz u części osób kawa, czekolada, mięta, cytrusy czy ostre przyprawy. U palacza lekarz refluks łączy też z wpływem nikotyny na zwieracz przełyku. Niektóre leki mogą podrażniać przełyk lub rozluźniać zwieracz, dlatego warto mieć przy sobie listę wszystkiego, co przyjmujesz na stałe. Znaczenie mają też stres i niewyspanie, bo potrafią nasilać odczuwanie dolegliwości.

Objawy – nie tylko pieczenie za mostkiem

Najbardziej typowe objawy to pieczenie za mostkiem i kwaśne lub gorzkie odbijanie, czasem z cofaniem się treści do jamy ustnej. Dolegliwości często nasilają się w pozycji leżącej i przy pochylaniu się, a łagodnieją po wyprostowaniu. Nierzadko lekarz refluks rozpoznaje jednak u osób, które w ogóle nie czują pieczenia.

Takie nietypowe objawy to przewlekły suchy kaszel, chrypka nasilająca się rano, uczucie przeszkody w gardle, częste odchrząkiwanie, a nawet nadżerki szkliwa zębów. Zdarza się, że lekarz refluksu szuka dopiero po kilku wizytach u innych specjalistów z powodu uporczywej chrypki. U niektórych osób cofająca się treść nasila też objawy astmy. Ponieważ pieczenie w klatce piersiowej bywa podobne do bólu serca, przy nowych dolegliwościach ważne jest dokładne sprawdzenie.

Do jakiego lekarza ze zgagą

Pierwszym krokiem jest zwykle wizyta u lekarza rodzinnego w przychodni POZ. Często wystarczy, że lekarz zgagę oceni na podstawie wywiadu, a potem zaproponuje próbę leczenia i zmiany w diecie. Jeśli objawy szybko ustępują, dalsza diagnostyka często nie jest potrzebna. Gdy dolegliwości wracają, są uporczywe lub pojawiają się objawy niepokojące, kolejnym krokiem jest specjalista.

Przewlekłymi chorobami przełyku i żołądka zajmuje się lekarz gastroenterolog, który decyduje o badaniach endoskopowych i prowadzi trudniejsze przypadki. Dobry lekarz zgagi nie leczy w nieskończoność samymi tabletkami, jeśli nie wie, co dzieje się w przełyku. Lekarz gastroenterolog ocenia też, czy za objawami nie stoi inna choroba, na przykład zapalenie przełyku o innym podłożu lub zaburzenia jego ruchomości. Przy nietypowej chrypce przydaje się współpraca z laryngologiem, a przy kaszlu – z pulmonologiem.

Diagnostyka – jakie badania

W wielu przypadkach rozpoznanie opiera się na typowych objawach i dobrej odpowiedzi na leczenie. Gdy jednak lekarz zgagę uzna za nietypową albo pojawią się objawy alarmowe, zleca dodatkowe badania. Podstawowym z nich jest endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli gastroskopia, w czasie której ogląda się przełyk, żołądek i dwunastnicę.

Badanie pozwala ocenić, czy w przełyku są nadżerki, zwężenia lub zmiany wymagające pobrania wycinków, a także sprawdzić obecność przepukliny. Wiele osób boi się tego badania, ale trwa ono krótko, a w razie potrzeby można je wykonać w znieczuleniu. Informacje o tym, gdzie wykonać badanie, znajdziesz w kategorii gastroskopia w Szczecinie. W trudniejszych sytuacjach lekarz refluks potwierdza pomiarem kwaśności w przełyku, wykonywanym przez całą dobę. Niekiedy sprawdza się też zakażenie bakterią Helicobacter pylori, wykrywane prostym testem.

Jak wygląda leczenie

Podstawą jest zmiana nawyków, a obok niej leczenie farmakologiczne, którego rodzaj i czas trwania ustala specjalista. Stosuje się leki zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku oraz środki doraźnie zobojętniające kwas. Gdy lekarz refluks leczy latami, regularnie sprawdza, czy dawkę da się zmniejszyć. Nie przyjmuj na własną rękę leków bez recepty miesiącami, bo mogą maskować objawy wymagające diagnostyki.

Bywa też, że lekarz refluks leczy zabiegowo – na przykład gdy leki nie pomagają lub przepuklina jest duża. Decyzja o operacji jest zawsze indywidualna i poprzedzona dokładnymi badaniami. U osób z nadwagą stopniowa redukcja masy ciała często przynosi wyraźną ulgę.

Co możesz zrobić sam

Wiele osób odczuwa poprawę po prostych zmianach. Jedz mniejsze porcje, a ostatni posiłek zjadaj dwie do trzech godzin przed snem. Po jedzeniu nie kładź się od razu i unikaj pracy w głębokim skłonie. Przy objawach nocnych prostą radę ma często lekarz. Zgagę w nocy łagodzi uniesienie wezgłowia łóżka o kilkanaście centymetrów.

Obserwuj, które potrawy i napoje nasilają twoje dolegliwości, bo u każdego wygląda to trochę inaczej. Pomocny bywa prosty dzienniczek objawów, w którym zapisujesz, co i kiedy zjadłeś. Taki zapis sprawi, że lekarz refluks oceni szybciej i dokładniej. Ogranicz alkohol, rzuć palenie i noś luźniejsze ubrania w talii. Jedz powoli, dokładnie przeżuwaj i nie popijaj dużych ilości gazowanych napojów do posiłku. Pamiętaj, że w gabinecie objawów zwykle nie widać, więc rzetelny opis jest bardzo cenny.

Zgaga w ciąży, u dzieci i u seniorów

Zgaga jest bardzo częsta w ciąży, zwłaszcza w drugiej połowie, gdy macica uciska żołądek, a hormony rozluźniają zwieracz przełyku. Gdy lekarz zgagę leczy u kobiety w ciąży, zaczyna od zaleceń dietetycznych i stosuje leki bezpieczne dla dziecka. Nie sięgaj samodzielnie po leki – każdy preparat w ciąży skonsultuj z ginekologiem lub lekarzem rodzinnym.

U niemowląt ulewanie jest częste i zwykle mija samo, ale słaby przyrost masy ciała, rozdrażnienie przy karmieniu lub wymioty to powód do wizyty u pediatry. U starszych dzieci lekarz refluks podejrzewa przy nawracającym kaszlu, bólach brzucha czy niechęci do jedzenia. U seniorów objawy wymagają większej ostrożności, bo częściej towarzyszą im inne choroby i przyjmowane leki.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Ból w klatce piersiowej uznawany za zgagę może być w rzeczywistości zawałem serca. Jeśli ból jest silny, gniotący, promieniuje do ramienia, szyi lub żuchwy, towarzyszą mu duszność, zimny pot, osłabienie lub nudności – dzwoń pod numer 112. W takiej sytuacji nawet lekarz zgagi nie odróżni na odległość od zawału serca, a liczy się czas.

Na SOR udaj się także przy wymiotach z krwią lub treścią przypominającą fusy kawy, przy czarnych, smolistych stolcach oraz przy nagłym, bardzo silnym bólu brzucha. Pilnej diagnostyki wymagają też – choć zwykle nie w trybie ratunkowym – trudności lub ból przy połykaniu, niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość i uporczywe wymioty. Te objawy alarmowe sprawiają, że lekarz refluksu nie leczy już tylko tabletkami, lecz kieruje na pilne badania.

NFZ czy prywatnie i najczęstsze mity

Wizyta u lekarza rodzinnego w ramach NFZ nie wymaga skierowania. Do gastroenterologa w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a szczegóły, także dotyczące gastroskopii, sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie możesz też umówić się prywatnie, co bywa szybsze, choć oczywiście wiąże się z kosztem. Niezależnie od trybu ocena wygląda tak samo – liczy się dokładny wywiad i właściwie dobrane badania.

Popularny mit mówi, że mleko gasi zgagę. Przynosi ono chwilową ulgę, ale potem może nasilić wydzielanie kwasu. Inny mit głosi, że lekarz refluks rozpoznaje tylko u osób starszych, tymczasem choroba dotyczy też ludzi młodych i dzieci. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej – jeśli zgaga wraca, umów się na wizytę.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.