Podejrzenie złamania – do kogo w Szczecinie?

Złamanie kości – objawy, pierwsza pomoc i leczenie

Czym jest złamanie

Złamanie to przerwanie ciągłości kości – całkowite albo częściowe. Najczęściej dochodzi do niego przy upadku, w wypadku komunikacyjnym lub podczas uprawiania sportu, ale osłabiona kość może pęknąć także przy niewielkim urazie, a nawet bez wyraźnej przyczyny. Zanim lekarz złamanie potwierdzi, musi je zobaczyć w badaniu obrazowym, bo samo badanie ręką nie zawsze wystarcza. Ból i obrzęk po urazie bywają bardzo podobne przy stłuczeniu, skręceniu i pęknięciu kości.

Ten tekst wyjaśnia, jak rozpoznać objawy, które wymagają pilnej pomocy, i jak zwykle przebiega leczenie. Ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarza – po każdym poważniejszym urazie trzeba zostać zbadanym osobiście. W razie wątpliwości lepiej wykluczyć złamanie, niż dopuścić do tego, by przeoczone pęknięcie zrosło się krzywo.

Rodzaje złamań

Złamanie zamknięte nie przerywa skóry, a otwarte łączy się z raną, przez którą kość ma kontakt z otoczeniem – to drugie wymaga pilnej operacji ze względu na ryzyko zakażenia. Ważne jest też, czy lekarz złamanie oceni jako przemieszczone, czyli takie, w którym odłamy kości się przesunęły. Od tego w dużej mierze zależy sposób leczenia.

Złamania zmęczeniowe powstają bez jednego urazu – kość pęka stopniowo pod wpływem powtarzanego przeciążenia, na przykład u biegaczy lub żołnierzy po długich marszach. Często lekarz złamanie zmęczeniowe rozpoznaje dopiero w rezonansie, bo na pierwszym zdjęciu bywa niewidoczne. Z kolei złamania patologiczne dotyczą kości osłabionej chorobą, najczęściej osteoporozą, rzadziej nowotworem.

U dzieci zdarzają się złamania typu „zielonej gałązki”, w których kość wygina się i pęka tylko z jednej strony, oraz urazy chrząstki wzrostowej. Przy takim urazie lekarz złamaniem zajmuje się szczególnie uważnie, bo uszkodzenie chrząstki może wpłynąć na wzrost kości.

Objawy, które mogą wskazywać na złamanie

Najbardziej typowy jest silny ból w miejscu urazu, nasilający się przy próbie ruchu lub obciążenia. Szybko narasta obrzęk, pojawia się siniak, a kończyna przestaje działać jak zwykle – nie da się na niej stanąć albo czegoś chwycić. Pewnym znakiem jest zniekształcenie kończyny albo ruch w miejscu, gdzie nie ma stawu.

Brak tych objawów niczego jednak nie przesądza. Niektóre złamania, na przykład kości łódeczkowatej w nadgarstku, żeber czy palców stopy, dają umiarkowany ból i pozwalają dość normalnie funkcjonować. Dlatego lekarz złamania nie wyklucza tylko na tej podstawie, że możesz poruszać ręką czy nogą. Ból, który po kilku dniach nie słabnie albo się nasila, wymaga kontroli.

Trzask słyszany w chwili urazu, chrzęst przy ruchu i nagłe osłabienie siły to kolejne sygnały, które warto zgłosić. Żaden z nich nie przesądza, czy lekarz złamanie rozpozna, ale razem wyraźnie zwiększają to prawdopodobieństwo.

Kiedy dzwonić pod 112, a kiedy jechać na SOR

Dzwoń pod 112, gdy uraz był ciężki – upadek z wysokości, wypadek drogowy, potrącenie – albo gdy podejrzewasz złamanie kręgosłupa, miednicy, kości udowej lub szyjki kości udowej u osoby starszej. To samo dotyczy złamania otwartego z obfitym krwawieniem, utraty przytomności, duszności i bladej, chłodnej kończyny poniżej urazu. W takich sytuacjach lekarz złamanie ocenia dopiero w szpitalu, a do tego czasu najważniejszy jest bezpieczny transport.

Przy podejrzeniu złamania kręgosłupa nie przenoś poszkodowanego i nie pozwalaj mu wstawać, chyba że grozi mu bezpośrednie niebezpieczeństwo. Drętwienie lub osłabienie kończyn po urazie pleców czy szyi to objaw alarmowy. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa chorego przewozi się na specjalnych noszach, z unieruchomioną szyją.

Na SOR lub do izby przyjęć jedź samodzielnie lub z pomocą bliskich, gdy podejrzewasz złamanie ręki, nadgarstka, kostki czy obojczyka, a stan ogólny jest dobry. Jeśli nie wiesz, który szpital w Szczecinie ma najbliższy oddział ratunkowy, sprawdź to zawczasu, bo w nagłej sytuacji szkoda czasu na szukanie. Nie jedz i nie pij przed przyjazdem, bo jeśli lekarz złamanie zakwalifikuje do nastawienia w znieczuleniu, pusty żołądek ułatwi sprawę.

Pierwsza pomoc

Nie próbuj prostować ani nastawiać kończyny. Unieruchom ją w zastanej pozycji tak, by objąć dwa sąsiednie stawy – przy złamaniu przedramienia nadgarstek i łokieć, przy złamaniu podudzia kolano i staw skokowy. Użyj szyny, deski, zwiniętej gazety albo chusty trójkątnej. Dobre unieruchomienie zmniejsza ból i ryzyko dodatkowych uszkodzeń, zanim lekarz złamanie obejrzy.

Ranę przy złamaniu otwartym przykryj jałowym opatrunkiem i nie wciskaj wystających fragmentów kości. Zdejmij pierścionki, zegarek i bransoletki z urazowej ręki, bo obrzęk może je zacisnąć. Chłodny okład przez materiał łagodzi ból, ale nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry. Jeśli przed przyjazdem wziąłeś lek przeciwbólowy, powiedz o tym, zanim lekarz złamanie zacznie nastawiać. Zapamiętaj godzinę urazu i okoliczności, bo o to padną pierwsze pytania na SOR.

Diagnostyka – zdjęcie, tomografia, rezonans

Podstawowym badaniem jest zdjęcie rentgenowskie, zwykle w dwóch projekcjach, często z sąsiednimi stawami. Na zdjęciu lekarz złamanie widzi zazwyczaj wyraźnie – ocenia przebieg szczeliny, przemieszczenie odłamów i to, czy uraz sięga stawu. Zdjęcie można wykonać w szpitalu albo w pracowni RTG, jeśli masz skierowanie, a stan pozwala na spokojną diagnostykę.

Tomografia komputerowa pomaga przy złamaniach skomplikowanych, wieloodłamowych i obejmujących powierzchnie stawowe, a także przy planowaniu operacji. Gdy objawy są typowe, a zdjęcie prawidłowe, lekarz złamania ukrytego szuka czasem w rezonansie magnetycznym. Bywa też, że zdjęcie powtarza się po kilku dniach, bo szczelina staje się wtedy lepiej widoczna.

U osób po pięćdziesiątce, u których kość pękła przy niewielkim urazie, warto wykonać densytometrię. Takie złamanie bywa pierwszym objawem osteoporozy i sygnałem do jej leczenia.

Leczenie złamań

Celem jest ustawienie odłamów we właściwej pozycji i utrzymanie ich tak do czasu zrostu. Złamania bez przemieszczenia leczy się zwykle zachowawczo – opatrunkiem gipsowym, lekkim materiałem syntetycznym albo ortezą. Jeśli lekarz złamanie z przemieszczeniem nastawia bez operacji, robi to w znieczuleniu, a potem kontroluje ustawienie na zdjęciu.

Operacja jest potrzebna przy złamaniach niestabilnych, otwartych, wchodzących w staw i przy tych, których nie da się utrzymać w opatrunku. Kość zespala się płytkami, śrubami, drutami lub gwoździami śródszpikowymi, a w niektórych przypadkach stosuje się stabilizator zewnętrzny. O sposobie leczenia decyduje lekarz ortopeda, biorąc pod uwagę rodzaj urazu, wiek i aktywność pacjenta. Wybór metody lekarz złamaniu dopasowuje zawsze indywidualnie, a nie według jednego schematu.

Czas zrostu jest różny – od kilku tygodni przy kościach ręki do kilku miesięcy przy dużych kościach nóg. Wolniej goją się kości osób palących, chorujących na cukrzycę i starszych. Na wizytach kontrolnych lekarz złamanie ocenia na kolejnych zdjęciach i dopiero wtedy pozwala zdjąć opatrunek.

Gdy coś niepokoi w trakcie leczenia

Wróć pilnie na SOR, jeśli ból pod gipsem gwałtownie narasta, palce sinieją, bledną, drętwieją albo nie możesz nimi poruszać. Może to oznaczać zbyt ciasny opatrunek lub groźny wzrost ciśnienia w mięśniach. W takiej sytuacji najpierw trzeba odbarczyć kończynę, a dopiero potem zajmować się samą kością.

Przy unieruchomieniu nogi groźna bywa zakrzepica. Ból i obrzęk łydki, a zwłaszcza nagła duszność czy ból w klatce piersiowej, wymagają natychmiastowej pomocy – dzwoń pod 112. Gdy lekarz złamanie nogi leczy unieruchomieniem, rozważa też, czy potrzebne są leki przeciwzakrzepowe. Gorączka, zaczerwienienie i wyciek z rany po operacji to z kolei powód do szybkiej wizyty.

Rehabilitacja i powrót do sprawności

Po zdjęciu opatrunku staw bywa sztywny, a mięśnie wyraźnie słabsze. Ćwiczenia z fizjoterapeutą pomagają odzyskać zakres ruchu, siłę i pewność ruchów, a w przypadku nóg – prawidłowy chód. Ćwiczenia często zaczyna się jeszcze w gipsie – jeśli lekarz złamanie uzna za stabilne, zaleca na przykład poruszanie palcami i napinanie mięśni.

Pełny powrót do sportu trwa zwykle dłużej niż sam zrost. Zanim lekarz złamanie uzna za wygojone na tyle, by wrócić do biegania czy skoków, sprawdza zrost kości i siłę mięśni. Nie przyspieszaj tego na własną rękę, nawet jeśli nic już nie boli. Jeśli po kilku miesiącach ruch nadal jest wyraźnie ograniczony, trzeba sprawdzić, czy zrost przebiegł prawidłowo.

Dzieci i seniorzy

Kości dzieci zrastają się szybko i mają dużą zdolność do samodzielnego korygowania niewielkich przemieszczeń. Mimo to lekarz złamania u dziecka nie lekceważy, zwłaszcza gdy szczelina przechodzi przez chrząstkę wzrostową. Kontrole po zdjęciu gipsu bywają potrzebne jeszcze przez pewien czas. U małego dziecka, które nie potrafi opisać bólu, lekarz złamanie podejrzewa czasem tylko dlatego, że maluch przestał używać ręki albo chodzić.

U seniorów najgroźniejsze jest złamanie bliższego końca kości udowej – po upadku osoba nie może wstać, a noga bywa skrócona i skręcona na zewnątrz. Wymaga to pilnej pomocy i zwykle operacji, po której ważne jest jak najszybsze uruchomienie. Po takim urazie lekarz złamanie traktuje też jako powód, by sprawdzić przyczyny upadków i stan kości. Ćwiczenia równowagi, dobre oświetlenie w domu i usunięcie śliskich dywaników to proste kroki, które zmniejszają ryzyko kolejnego upadku.

NFZ czy prywatnie

Przy świeżym urazie pomocy bez skierowania udzieli szpital w Szczecinie, który ma oddział ratunkowy lub izbę przyjęć – to najwłaściwsze miejsce, bo na miejscu jest zdjęcie i lekarz, który może od razu założyć opatrunek. Kartę informacyjną z SOR warto zachować, bo zawiera zalecenia i termin kontroli. Na wizytę kontrolną w poradni urazowo-ortopedycznej w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie, a szczegóły sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

W Szczecinie jak w innych miastach część osób kontynuuje leczenie prywatnie, żeby szybciej zacząć rehabilitację. Specjalista, czyli lekarz ortopeda zajmujący się urazami, powinien wtedy dostać pełną dokumentację: zdjęcia na płycie lub w systemie, opisy i wypis. Dzięki temu lekarz złamania nie musi oceniać od nowa, tylko porówna obraz z poprzednimi badaniami.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.