Żylaki nóg – do kogo w Szczecinie?

Żylaki nóg – przyczyny, objawy i leczenie

Czym są żylaki nóg

Żylaki to poszerzone, kręte i uwypuklone żyły powierzchowne, najczęściej widoczne na łydkach i udach. Powstają, gdy zastawki w żyłach przestają się prawidłowo zamykać, a krew zamiast płynąć w stronę serca cofa się i zalega w nogach. Ciśnienie w naczyniach rośnie, a ich ściany stopniowo się rozciągają. Gdy żyły są wyraźnie poszerzone, lekarz żylaki rozpoznaje, a drobne czerwone lub fioletowe naczynka określa jako teleangiektazje, potocznie pajączki.

Żylaki są częścią szerszego problemu, czyli przewlekłej niewydolności żylnej. To bardzo częsta dolegliwość, częstsza u kobiet i narastająca z wiekiem. Dla wielu osób to głównie kwestia wyglądu, ale w rzeczywistości to choroba, która może postępować. Wczesna diagnostyka pozwala zwykle uniknąć powikłań i dobrać łagodniejsze leczenie.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najważniejszą rolę odgrywają skłonności rodzinne – jeśli rodzice mieli żylaki, ryzyko u ciebie jest wyraźnie większe. Zbierając wywiad, lekarz żylaki wiąże też często z pracą stojącą lub siedzącą, przy której mięśnie łydek mało pracują. To właśnie skurcze mięśni łydki działają jak pompa, która wypycha krew w górę.

Do czynników ryzyka należą ponadto ciąża, nadwaga, mała aktywność fizyczna, wiek oraz przebyta zakrzepica żył głębokich. U kobiet lekarz żylaki często łączy z ciążami, bo wtedy rośnie objętość krwi i ucisk na żyły miednicy. Znaczenie mogą mieć też zmiany hormonalne. Ciepło, na przykład gorące kąpiele czy sauna, poszerza żyły i nasila dolegliwości u osób, które już mają problem.

Objawy – od ciężkich nóg do owrzodzeń

Na początku często pojawia się uczucie ciężkości i zmęczenia nóg pod koniec dnia, obrzęk wokół kostek, kurcze łydek w nocy i mrowienie. Objawy zwykle łagodnieją po odpoczynku z nogami uniesionymi w górę. Zaburzenia przepływu mogą istnieć, zanim jeszcze żylaki staną się widoczne gołym okiem.

W zaawansowanej chorobie skóra na podudziach brązowieje, twardnieje, swędzi i łatwo ulega podrażnieniom. Może dojść do owrzodzenia żylnego, czyli trudno gojącej się rany, najczęściej w okolicy kostki przyśrodkowej. Gdy lekarz żylaki ocenia, stopień zaawansowania ustala według przyjętej skali, która uwzględnia zarówno wygląd żył, jak i zmiany skóry. Nawet przy łagodnych objawach warto zgłosić się na konsultację, zanim pojawią się zmiany skórne.

Do jakiego lekarza z żylakami

Pierwszy kontakt to zwykle lekarz rodzinny w przychodni POZ, który oceni objawy, obrzęki i ogólny stan zdrowia. Często już ten lekarz żylaki rozpozna samym oglądaniem nóg, ale do dalszej diagnostyki skieruje do specjalisty. Specjalistą od chorób żył i tętnic jest lekarz chirurg naczyniowy, który kwalifikuje do leczenia zabiegowego.

Lekarz chirurg naczyniowy ocenia, które żyły są niewydolne, i dobiera metodę leczenia do przebiegu choroby, wieku i oczekiwań pacjenta. Gdy taki lekarz żylaki ocenia, bierze pod uwagę cały układ żylny, a nie tylko to, co widać na skórze. Choroby żył nazywa się też flebologią, więc możesz spotkać określenie flebolog. W praktyce leczenie odbywa się przede wszystkim w poradni chirurgii naczyniowej.

Diagnostyka – USG Doppler

Podstawowym badaniem jest USG żył kończyn dolnych z opcją Dopplera, które pokazuje przepływ krwi i działanie zastawek. Badanie jest bezbolesne, nie wymaga przygotowania i trwa zwykle kilkanaście minut. To badanie pozwala, by lekarz żylaki wymagające zabiegu odróżnił od takich, które wystarczy obserwować.

Dzięki USG lekarz żylaki ocenia razem z żyłami głębokimi i sprawdza, czy nie ma w nich przebytej lub trwającej zakrzepicy. To ważne, bo od stanu żył głębokich zależy wybór leczenia. Badanie wykonuje się najczęściej w pozycji stojącej, bo wtedy niewydolność zastawek jest najlepiej widoczna. Bez takiej oceny leczenie byłoby niejako na ślepo, dlatego USG jest standardem przed każdym zabiegiem.

Metody leczenia

Leczenie zachowawcze opiera się na kompresjoterapii, czyli noszeniu specjalnych pończoch lub podkolanówek uciskowych dobranych do obwodu nogi i stopnia choroby. Gdy lekarz żylaki leczy kompresją, zwykle łączy ją z zaleceniami dotyczącymi ruchu i masy ciała. Stosuje się też leki poprawiające napięcie żył, ale nie usuwają one istniejących żylaków.

Jeśli potrzebny jest zabieg, do wyboru są metody wewnątrzżylne, na przykład zamykanie żyły laserem lub falami radiowymi, skleroterapia, czyli podawanie środka obliterującego, oraz klasyczna operacja. Wybór metody zależy od wyniku USG i stanu pacjenta, a nie od mody. Gdy lekarz żylaki usunie zabiegiem, powinien omówić też ryzyko nawrotów, bo skłonność do nich pozostaje.

Co możesz zrobić sam

Ruszaj się codziennie – szybki marsz, pływanie czy jazda na rowerze uruchamiają pompę mięśniową łydek. Przy pracy stojącej lub siedzącej rób przerwy, chodź, ruszaj stopami i wspinaj się na palce. Osobom pracującym przy biurku prostą radę daje często lekarz. Żylaki rozwijają się łatwiej przy bezruchu, więc co godzinę wstań i przejdź się kilka minut.

Odpoczywaj z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca, unikaj długich gorących kąpieli i sauny, a także dbaj o prawidłową masę ciała. Nie zakładaj ciasnych skarpet z wąskim ściągaczem i bardzo wysokich obcasów na co dzień. Pończochy uciskowe noś dopiero po dobraniu rozmiaru i stopnia ucisku, bo przypadkowy ucisk może zaszkodzić. Przy niektórych chorobach tętnic kompresja jest wręcz przeciwwskazana.

Pajączki, mężczyźni i seniorzy

Pajączki i drobne żyły siatkowate są bardzo częste i same w sobie zwykle nie zagrażają zdrowiu. Mimo to lekarz żylaki i pajączki ocenia razem, bo drobne naczynka bywają pierwszym sygnałem niewydolności większych żył. Ich usuwanie ma najczęściej charakter estetyczny i odbywa się prywatnie.

Mężczyźni chorują rzadziej, ale często zgłaszają się później, gdy zmiany są już zaawansowane. Nierzadko lekarz żylaki u mężczyzny widzi po raz pierwszy dopiero wtedy, gdy na skórze podudzi pojawiają się przebarwienia. U seniorów choroba żył często współistnieje z miażdżycą tętnic, cukrzycą czy niewydolnością serca. Dlatego u osób starszych leczenie jest ostrożniejsze i przed zaleceniem kompresji sprawdza się też krążenie tętnicze. Obrzęki nóg u seniora mogą mieć wiele przyczyn, nie tylko żylne. Zanim więc lekarz żylakami wytłumaczy obrzęki, sprawdzi też pracę serca, nerek i przyjmowane leki.

Żylaki w ciąży

Ciąża sprzyja powstawaniu żylaków nóg, a czasem także żylaków sromu. Rosnąca macica uciska żyły miednicy, a hormony rozluźniają ściany naczyń. W ciąży leczenie jest głównie zachowawcze, a decyzję o zabiegu zwykle odkłada się na czas po porodzie.

Część zmian zmniejsza się w ciągu kilku miesięcy po porodzie. Wygodne pończochy uciskowe, ruch i odpoczynek z uniesionymi nogami przynoszą wielu kobietom ulgę. Jeśli w ciąży pojawi się ból, zaczerwienienie i obrzęk jednej nogi, trzeba, by lekarz żylaki i możliwą zakrzepicę ocenił bez zwłoki. W ciąży i połogu ryzyko zakrzepicy jest większe niż zwykle.

Zakrzepica – kiedy pilnie, SOR lub 112

Najważniejszym powikłaniem chorób żył jest zakrzepica. Zakrzepowe zapalenie żyły powierzchownej objawia się bolesnym, twardym, zaczerwienionym pasmem wzdłuż żylaka. Gdy lekarz żylaki w takim stanie ocenia, traktuje je poważnie, bo zapalenie może szerzyć się do żył głębokich. Z takimi objawami zgłoś się do lekarza tego samego lub następnego dnia.

Zakrzepicę żył głębokich może sugerować nagły obrzęk jednej nogi, ból łydki nasilający się przy chodzeniu, ucieplenie i zmiana koloru skóry – wtedy jedź na SOR. Jeśli pojawi się nagła duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel z krwią, kołatanie serca lub omdlenie, dzwoń pod numer 112, bo może to być zatorowość płucna. Nie czekaj wtedy na planową wizytę, bo najpierw trzeba wykluczyć stan zagrożenia życia. Pilnej pomocy wymaga też obfite krwawienie z pękniętego żylaka – unieś nogę, uciśnij miejsce krwawienia i wezwij pomoc.

NFZ, prywatnie i najczęstsze mity

Do poradni chirurgii naczyniowej w ramach NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a szczegóły sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Zabiegi ze wskazań medycznych są w części finansowane przez NFZ, natomiast leczenie wyłącznie estetyczne zwykle odbywa się prywatnie. W Szczecinie konsultację i USG możesz wykonać zarówno w ramach NFZ, jak i prywatnie. Lekarz chirurg naczyniowy wyjaśni, które zmiany wymagają leczenia ze względów zdrowotnych.

Mit pierwszy: żylaki to tylko problem kosmetyczny. Nieleczone mogą prowadzić do zmian skóry i owrzodzeń. Mit drugi: zakładanie nogi na nogę powoduje żylaki – samo w sobie nie jest przyczyną, choć długie siedzenie bez ruchu nie pomaga. Mit trzeci mówi, że lekarz żylaki usuwa raz na zawsze, tymczasem skłonność do nich zostaje i potrzebna jest profilaktyka. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.