Stacja dializ Szczecin

Dializy – hemodializa, dializa otrzewnowa i codzienne życie z leczeniem nerkozastępczym

Kiedy potrzebna jest dializa

Zdrowe nerki oczyszczają krew z produktów przemiany materii, usuwają nadmiar wody i pilnują równowagi sodu, potasu czy fosforu. Gdy ich funkcja spada do bardzo niskiego poziomu, organizm przestaje sobie radzić i potrzebne jest leczenie nerkozastępcze. Najczęściej oznacza to dializę, rzadziej od razu przeszczepienie nerki. Przyczyną bywa wieloletnia cukrzyca, nadciśnienie, choroby kłębuszków nerkowych albo wielotorbielowatość nerek. W takiej sytuacji stacja staje się miejscem, które będziesz odwiedzać regularnie, czasem przez wiele lat.

Dializa nie leczy nerek, ale przejmuje część ich pracy. Pozwala żyć, pracować i podróżować, choć wymaga sporej dyscypliny. Osoby czekające na przeszczep też są dializowane, a stacja dializ współpracuje wtedy z ośrodkiem transplantacyjnym przy badaniach i kwalifikacji. Dla wielu pacjentów leczenie nerkozastępcze zaczyna się planowo, po latach obserwacji w poradni nefrologicznej. Zdarza się jednak nagła niewydolność nerek – wtedy pierwsze zabiegi wykonuje szpital, a dopiero później stacja blisko domu przejmuje stałą opiekę.

Hemodializa i dializa otrzewnowa

Hemodializa polega na oczyszczaniu krwi poza organizmem. Krew płynie przez dializator, nazywany sztuczną nerką, gdzie przez błonę półprzepuszczalną oddaje toksyny i nadmiar wody, a potem wraca do żył. Zabieg odbywa się zwykle w ośrodku, pod nadzorem pielęgniarek i lekarza. To właśnie stacja dializ jest miejscem, w którym wykonuje się większość hemodializ.

Dializa otrzewnowa wykorzystuje naturalną błonę wyściełającą jamę brzuszną. Przez cewnik wprowadza się do brzucha płyn dializacyjny, który po kilku godzinach się wymienia. Można to robić ręcznie kilka razy dziennie albo w nocy, z pomocą automatycznego urządzenia – cyklera. Leczenie odbywa się w domu, a stacja lub poradnia dializy otrzewnowej szkoli pacjenta i co jakiś czas go kontroluje.

Wybór metody zależy od stanu zdrowia, warunków w domu, trybu życia i preferencji. Dializa otrzewnowa daje więcej swobody i często lepiej pasuje osobom pracującym, ale wymaga samodzielności i czystego miejsca do wymian. Hemodializa w ośrodku oznacza stałe godziny, za to opiekę personelu przy każdym zabiegu. Dobra stacja dializ przedstawi obie możliwości uczciwie, zanim zapadnie decyzja.

Kwalifikacja u nefrologa i dostęp naczyniowy

O rozpoczęciu dializ decyduje nefrolog, zwykle po dłuższej obserwacji w poradni. Bierze pod uwagę wyniki badań – między innymi stężenie kreatyniny i potasu oraz wskaźnik filtracji – ale też objawy: osłabienie, nudności, świąd, obrzęki, duszność. Najlepiej, gdy przygotowania zaczynają się z wyprzedzeniem, a nie w trybie pilnym. Wtedy stacja ma czas, by zaplanować pierwsze zabiegi i zapoznać cię z zespołem.

Do hemodializy potrzebny jest dostęp naczyniowy. Najlepszym rozwiązaniem jest przetoka tętniczo-żylna, czyli chirurgiczne połączenie tętnicy z żyłą, najczęściej na przedramieniu. Przetoka potrzebuje kilku tygodni, zanim będzie gotowa do nakłuwania, dlatego wykonuje się ją wcześniej. Gdy dializy trzeba zacząć szybko, zakłada się cewnik do dużej żyły. Zespół, z którym współpracuje stacja dializ, podpowie, gdzie wykonać przetokę i jak o nią dbać.

Ręka z przetoką wymaga ochrony: nie mierzy się na niej ciśnienia, nie pobiera z niej krwi i nie nosi na niej ciasnych opasek ani ciężkich toreb. Codziennie sprawdzaj, czy czujesz charakterystyczne drżenie nad przetoką. Jeśli zniknie albo ręka zrobi się zaczerwieniona i bolesna, od razu skontaktuj się z zespołem dializacyjnym. Szybka reakcja często pozwala uratować przetokę, dlatego stacja powinna podać ci numer, pod który dzwonisz w takiej sytuacji.

Jak wygląda zabieg

Pierwsze dializy bywają krótsze, żeby organizm stopniowo się przyzwyczaił. Przed każdym zabiegiem pacjent się waży – różnica masy w porównaniu z poprzednią sesją pokazuje, ile płynu nagromadziło się w organizmie. Pielęgniarka mierzy ciśnienie, nakłuwa przetokę dwiema igłami lub podłącza cewnik i uruchamia aparat. Stacja dializ ma sale z wygodnymi fotelami lub łóżkami, a przy każdym stanowisku działa osobna maszyna.

Sama hemodializa trwa zwykle około czterech godzin. W tym czasie możesz czytać, oglądać film, rozmawiać albo spać. Personel regularnie kontroluje ciśnienie i samopoczucie, a nad przebiegiem zabiegów czuwa nefrolog. Jeśli lubisz stałe miejsce, zapytaj, czy stacja może przydzielać ci to samo stanowisko. Gdy w trakcie zabiegu zrobi ci się słabo, zakręci ci się w głowie lub złapią cię kurcze, powiedz od razu – personel wie, jak w takiej sytuacji postąpić.

Zwykle raz w miesiącu, a w razie potrzeby częściej, pobiera się krew do badań kontrolnych. Na ich podstawie lekarz koryguje czas dializy, ilość usuwanego płynu i leki, na przykład na niedokrwistość czy zaburzenia gospodarki fosforem. Wyniki omawia się z pacjentem, a stacja dializ prowadzi pełną dokumentację leczenia.

Harmonogram trzy razy w tygodniu

Standardowo hemodializa odbywa się trzy razy w tygodniu: w poniedziałek, środę i piątek albo we wtorek, czwartek i sobotę. Stałe dni są ważne, bo dłuższa przerwa sprzyja gromadzeniu się płynu i potasu. Wiele ośrodków pracuje na dwie lub trzy zmiany, od wczesnego rana do wieczora. Gdy stacja prowadzi zmianę popołudniową lub wieczorną, łatwiej pogodzić leczenie z pracą czy nauką.

Godziny ustala się wspólnie z personelem i zwykle trzyma się ich przez dłuższy czas. Przejście na inną zmianę jest możliwe, ale zależy od wolnych miejsc. Jeśli pracujesz w systemie zmianowym, powiedz o tym od razu, bo stacja dializ układa grafik z myślą o stałych pacjentach. W święta harmonogram bywa przesuwany – stacja informuje o tym z wyprzedzeniem, bo pominięcie zabiegu nie wchodzi w grę.

Opuszczanie dializ lub skracanie ich czasu jest groźne. Nadmiar potasu może zaburzyć rytm serca, a nagromadzona woda wywołać obrzęk płuc. Jeśli nie możesz przyjechać, zawsze zadzwoń. Każda stacja stara się wtedy znaleźć inny termin tego samego lub następnego dnia.

Dieta, płyny i samopoczucie między zabiegami

Między zabiegami organizm nie usuwa wody ani potasu tak, jak robiłyby to zdrowe nerki. Dlatego osoby hemodializowane ograniczają płyny, sól, potas i fosfor. Ile dokładnie możesz wypić, zależy od tego, ile jeszcze oddajesz moczu – ustala to lekarz. Często stacja dializ współpracuje z dietetykiem, który pomaga ułożyć jadłospis bez przesadnych wyrzeczeń.

Potas jest w wielu owocach i warzywach, ziemniakach, suszonych owocach, czekoladzie czy pomidorach. Fosfor znajdziesz w nabiale, przetworzonym mięsie, napojach typu cola i serach topionych. Nie chodzi o to, by z nich zupełnie zrezygnować, tylko by wiedzieć, jak je jeść, na przykład gotując ziemniaki w dwóch wodach. Gdy wyniki się pogorszą, stacja zaplanuje rozmowę z lekarzem lub dietetykiem.

Dializy męczą. Po zabiegu wiele osób czuje się wyczerpanych i potrzebuje odpoczynku. Dochodzi do tego zmęczenie psychiczne – życie podporządkowane harmonogramowi, ograniczenia w jedzeniu, niepewność. Nie wstydź się mówić o smutku czy lęku. Dobra stacja dializ ma kontakt z psychologiem albo wie, gdzie skierować pacjenta, a rozmowa z innymi dializowanymi również bywa wsparciem.

Transport na dializy

Pacjent hemodializowany ma prawo do bezpłatnego transportu na dializy i z powrotem, gdy stan zdrowia nie pozwala mu dojechać samodzielnie środkami komunikacji publicznej. Transport organizuje zwykle stacja, która zamawia przewóz albo – w niektórych przypadkach – zwraca koszty dojazdu własnym samochodem według zasad NFZ. Jeśli korzystasz z przewozu, stacja dializ ustala z tobą godzinę odbioru tak, by zdążyć na zmianę.

Zapytaj o zasady już na początku leczenia. Dojazd trzy razy w tygodniu to spory wysiłek, więc wiele osób woli być przywożonych, nawet jeśli mogłyby prowadzić. Po zabiegu ciśnienie bywa niskie, a zmęczenie duże, dlatego po pierwszych dializach nie siadaj za kierownicę, dopóki lekarz nie oceni, jak reagujesz. W Szczecinie przy wyborze ośrodka dużo zależy właśnie od odległości – im bliżej domu jest stacja, tym krótsza droga po wyczerpującym zabiegu.

Transport bywa źródłem frustracji – czekanie na kierowcę, opóźnienia, wspólne kursy z innymi pacjentami. Jeśli problem się powtarza, zgłoś go kierownikowi ośrodka. Stacja dializ odpowiada za organizację przewozów i może zmienić ich porządek lub przewoźnika.

Dializy na wakacjach i w podróży

Dializy nie wykluczają wyjazdów. Możesz dializować się gościnnie w innym ośrodku w Polsce lub za granicą. Trzeba to zaplanować z wyprzedzeniem, najlepiej kilka tygodni, a w sezonie wakacyjnym nawet kilka miesięcy wcześniej. Stacja w miejscu wypoczynku potrzebuje aktualnych wyników badań, informacji o dostępie naczyniowym i przebiegu twoich dializ.

W Polsce dializy gościnne w ośrodkach z umową z NFZ są bezpłatne. W krajach Unii Europejskiej pomocna jest Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, choć trzeba potwierdzić, czy wybrany ośrodek ją honoruje i czy ma wolne miejsce. Poza Unią koszty pokrywa zwykle pacjent lub ubezpieczyciel. Twoja macierzysta stacja dializ przygotuje dokumentację i często pomaga w kontakcie z ośrodkiem wakacyjnym.

Przy dializie otrzewnowej wyjazd planuje się inaczej – dostawca płynów może dowieźć je na miejsce, a cykler da się zabrać ze sobą. W podróży pilnuj płynów i soli tak samo jak w domu, a upał i wysiłek uwzględnij przy piciu. Dobrze, gdy stacja, do której jedziesz, ma twój numer telefonu na wypadek zmian w grafiku.

Jak wybrać ośrodek i kiedy wzywać pomoc

Przy wyborze ośrodka ważna jest odległość od domu, godziny zmian, możliwość dializ wieczornych, a także dostęp do nefrologa, dietetyka i opieki nad przetoką. Zapytaj, czy stacja dializ prowadzi dializę otrzewnową, czy tylko hemodializę, i jak wygląda kontakt w nagłych sprawach. Porozmawiaj też z pacjentami, którzy już się tam leczą – wiele powiedzą o atmosferze i punktualności.

Wiele ośrodków to placówki niepubliczne z umową z NFZ, część działa przy szpitalach. Dla pacjenta różnica jest zwykle niewielka – dializy na NFZ są bezpłatne, a każda stacja z umową musi spełniać te same wymagania. Jeśli przenosisz się z innego miasta, nowa stacja dializ poprosi o pełną dokumentację i ostatnie wyniki.

Wezwij pomoc pod numerem 112, jeśli pojawi się duszność, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, splątanie lub utrata przytomności. Groźne jest też krwawienie z miejsca nakłucia przetoki, którego nie da się zatamować uciskiem. Gorączka u osoby z cewnikiem dializacyjnym może oznaczać zakażenie i wymaga pilnej oceny. W takich sytuacjach nie czekaj na najbliższą dializę – nawet jeśli stacja jest tuż obok, o dalszym postępowaniu decyduje zespół ratunkowy lub SOR.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.