Badania krwi w kierunku boreliozy – kiedy mają sens, a kiedy wprowadzają w błąd

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Borelioza z Lyme to choroba przenoszona przez kleszcze, wywoływana przez bakterie Borrelia. Najczęstszym objawem jest rumień wędrujący – powiększająca się czerwona plama na skórze w miejscu ukłucia. Rzadziej pojawiają się inne zmiany skórne, objawy neurologiczne lub stawowe.

Wiele osób po ukłuciu kleszcza albo z przewlekłym zmęczeniem i bólami wykonuje badanie laboratoryjne przeciwciał przeciw boreliozie. Wyniki bywają jednak trudne do interpretacji. Niemieckie Towarzystwo Dermatologiczne wraz z 18 towarzystwami naukowymi, Instytutem Roberta Kocha i organizacjami pacjentów zaktualizowało wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia skórnych postaci boreliozy.

Jak przeprowadzono badanie

Są to wytyczne na poziomie S2k, czyli zalecenia uzgodnione przez reprezentatywny zespół ekspertów w formalnym procesie konsensusu, z uwzględnieniem literatury międzynarodowej do 2022 roku. Każde zalecenie przegłosowano, a w tekście podano stopień zgody. Jedna z organizacji pacjentów zgłosiła odrębne zdanie w sprawie oceny badań serologicznych.

Co wykazało

Przy typowym rumieniu wędrującym nie trzeba żadnych badań laboratoryjnych – rozpoznanie stawia się na podstawie wyglądu zmiany, a leczenie należy rozpocząć od razu. Na wczesnym etapie przeciwciała często jeszcze nie zdążyły się pojawić: IgM wykrywa się zwykle po 3–6 tygodniach od zachorowania, a IgG jeszcze później.

Badanie krwi wykonuje się dwuetapowo: najpierw test przesiewowy (np. ELISA), a przy wyniku dodatnim lub wątpliwym test potwierdzenia, czyli immunoblot (Western blot). Wytyczne podkreślają, że dodatni wynik przeciwciał nie dowodzi aktywnej choroby. Przeciwciała mogą utrzymywać się miesiącami, a nawet latami po przebytym zakażeniu – to tzw. blizna serologiczna. W Niemczech przeciwciała ma 7% nastolatków i około 16–25% osób w wieku 70–79 lat, a wśród leśników bez objawów nawet 20%.

Jeśli test zleca się „na wszelki wypadek” przy niespecyficznych dolegliwościach, wartość dodatniego wyniku spada niemal do zera. Natomiast ujemny wynik u osoby z prawidłową odpornością i długo trwającymi objawami w dużym stopniu wyklucza boreliozę. Sam dodatni wynik IgM nie przemawia za późną postacią choroby. Przy przewlekłym zapaleniu skóry zanikowym (późnej zmianie skórnej) przeciwciała IgG są zwykle wysokie.

Wytyczne odradzają m.in. badanie PCR krwi i moczu, testy transformacji limfocytów, szybkie testy kasetkowe (wykrywają tylko 18–32% przypadków) oraz badanie usuniętego kleszcza na obecność bakterii. Nie zaleca się też rutynowego antybiotyku po ukłuciu kleszcza – miejsce ukłucia wystarczy obserwować do 6 tygodni.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli po ukłuciu kleszcza pojawi się powiększający się rumień, zgłoś się do lekarza – nie czekaj na wynik badania krwi, bo może on być jeszcze ujemny. Nie ma potrzeby wysyłania kleszcza do laboratorium.

Jeśli masz dodatni wynik przeciwciał, a nie masz typowych objawów, nie oznacza to automatycznie boreliozy wymagającej leczenia. Wynik zawsze trzeba ocenić z lekarzem, najlepiej z informacją o objawach. Długotrwałe, wielokrotne kuracje antybiotykowe nie mają udowodnionej korzyści, a mogą szkodzić.

Ograniczenia badania

To wytyczne oparte na konsensusie ekspertów, a nie na nowym badaniu. Dotyczą głównie skórnych postaci boreliozy i warunków niemieckich – laboratoriów, testów i norm stosowanych w tym kraju. Komercyjne testy serologiczne są słabo ujednolicone, a wyniki różnych laboratoriów bywają trudne do porównania. Część zaleceń nie uzyskała pełnej zgody, a jedna organizacja pacjentów zgłosiła odrębne stanowisko w sprawie badań serologicznych.

Najważniejsze w skrócie

Typowy rumień wędrujący rozpoznaje się bez badań krwi. Przeciwciała przeciw boreliozie warto badać tylko przy uzasadnionym podejrzeniu, testem dwuetapowym, a dodatni wynik sam w sobie nie dowodzi choroby.