Co zwiększa ryzyko szumów usznych? Dowodów wciąż jest mało

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Szumy uszne to słyszenie dźwięków – piszczenia, szumu czy dzwonienia – których nie ma w otoczeniu. Według danych przytoczonych w pracy dotyczą prawie 15% dorosłych w Europie. Mimo to wciąż słabo wiadomo, co je wywołuje. Znajomość czynników ryzyka mogłaby pomóc w zapobieganiu i w szukaniu nowych metod leczenia.

Dotychczasowa wiedza pochodzi głównie z badań przekrojowych, czyli jednorazowych ankiet, które nie pozwalają ustalić, co było pierwsze – czynnik ryzyka czy szumy. Autorzy chcieli więc zebrać wyłącznie badania mocniejszego typu i sprawdzić, które czynniki mają rzeczywiście solidne poparcie.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą, czyli połączeniem wyników wielu badań w jedną analizę. Autorzy przeszukali cztery bazy medyczne (wyszukiwanie zaktualizowano w listopadzie 2019 roku). Z 2389 znalezionych publikacji 374 dotyczyły czynników związanych z szumami, ale tylko 49 to badania kohortowe (obserwujące ludzi w czasie) lub badania kliniczno-kontrolne (porównujące osoby z szumami i bez nich). Spośród nich jedynie 25 podało dane pozwalające na wspólne przeliczenie.

Badania pochodziły z Europy, USA, Tajwanu i Australii. Prawie połowa opierała się na rozpoznaniach zapisanych w rejestrach medycznych lub ubezpieczeniowych.

Co wykazało

Najsilniej z szumami usznymi wiązały się czynniki dotyczące słuchu. Niedosłuch odbiorczy, czyli wynikający z uszkodzenia ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego, wiązał się z ponad trzykrotnie wyższym ryzykiem szumów. Niedosłuch bez określenia rodzaju – z prawie dwukrotnie wyższym. Ryzyko było też większe po narażeniu na hałas w pracy (o około 70%), po zapaleniu ucha środkowego oraz po chemioterapii lekami zawierającymi platynę, które mogą uszkadzać słuch.

Spośród innych czynników z szumami wiązały się zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego (łączącego żuchwę z czaszką) oraz depresja. Nie stwierdzono natomiast związku m.in. z hałasem w czasie wolnym, paleniem tytoniu, masą ciała, urazami głowy, nadciśnieniem, migreną, udarem czy płcią.

Nieoczekiwanie cukrzyca i duże spożycie alkoholu wiązały się z nieco mniejszym ryzykiem szumów. Autorzy podchodzą do tego bardzo ostrożnie: wyniki pochodzą z zaledwie dwóch badań, które nie uwzględniły stanu słuchu, więc nie należy ich traktować jako ochrony przed szumami.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz szumy uszne, ta praca potwierdza, że często idą one w parze z niedosłuchem i narażeniem na hałas. Dlatego przy szumach warto zbadać słuch u laryngologa lub w poradni audiologicznej. Ochrona słuchu przed hałasem w pracy ma tu szczególne znaczenie.

Wiele popularnych przekonań o przyczynach szumów nie ma jeszcze mocnego potwierdzenia w badaniach. Sposób diagnostyki i leczenia ustala się indywidualnie z lekarzem.

Ograniczenia badania

Główny problem to mała liczba dobrych badań – poza ogólnym niedosłuchem każdy wynik opiera się na najwyżej czterech pracach. Badania różnie definiowały szumy uszne i różnie uwzględniały inne czynniki, a niektóre wyniki bardzo się między sobą różniły. Uwzględniono tylko prace w języku angielskim, a nowsze badania po 2019 roku nie zostały ujęte. Badania obserwacyjne nie pozwalają w pełni dowieść, że dany czynnik jest przyczyną szumów. W tekście pracy ocena niektórych czynników, np. przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i podwyższonego cholesterolu, jest opisana niespójnie. Autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Najpewniejszymi czynnikami ryzyka szumów usznych są niedosłuch, hałas w pracy, choroby ucha i niektóre leki uszkadzające słuch. Dla większości innych podejrzewanych czynników dowody są zbyt słabe, by wyciągać wnioski.