D-dimery a wiek – próg dopasowany do wieku w wykluczaniu zakrzepicy i zatorowości

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa to zakrzepica żył głębokich, najczęściej nóg, oraz zatorowość płucna, gdy skrzep trafia do tętnic płucnych. Przy podejrzeniu tych chorób lekarz najpierw ocenia prawdopodobieństwo na podstawie objawów, a gdy nie jest ono wysokie, zleca badanie laboratoryjne D-dimerów. To produkty rozpadu skrzepu we krwi.

Prawidłowy wynik D-dimerów pozwala z dużą pewnością wykluczyć zakrzepicę i zatorowość. Podwyższony wynik niczego nie przesądza, bo D-dimery rosną też przy zapaleniu, infekcji, po urazie, operacji, w ciąży, przy nowotworach – i naturalnie z wiekiem. Dlatego u starszych osób zwykły próg 500 µg/l często jest przekroczony i prowadzi do wielu niepotrzebnych badań obrazowych. Francuscy autorzy omówili, jak sprawdza się próg zależny od wieku.

Jak przeprowadzono badanie

To przegląd narracyjny, czyli opisowe omówienie najważniejszych badań, bez systematycznego przeszukania literatury. Autorzy przedstawili historię progu zależnego od wieku, główne badania jego skuteczności i bezpieczeństwa, wpływ różnych testów laboratoryjnych na wynik, koszty oraz stanowiska towarzystw naukowych.

Co wykazało

Najczęściej stosowany wzór to wiek razy 10 µg/l u osób po 50. roku życia – np. dla 73-latka próg wynosi 730 µg/l. W metaanalizie 13 dużych grup z ponad 12 tysiącami pacjentów zwykły próg miał u osób po 80. roku życia trafność (swoistość) zaledwie około 15%, a próg zależny od wieku podwoił ją do około 35%, przy zachowanej bardzo wysokiej czułości.

W prospektywnym badaniu ADJUST-PE w 19 oddziałach ratunkowych w czterech krajach europejskich u osób po 75. roku życia odsetek wyników prawidłowych wzrósł z 6,4% do 29,7%, co zmniejszyło liczbę tomografii o jedną trzecią. Odsetek przeoczonych przypadków zatorowości wyniósł tylko 0,3%. Kolejne badanie RELAX-PE potwierdziło bezpieczeństwo tej metody.

Dla zakrzepicy żył głębokich dowodów jest mniej – przeważają badania retrospektywne, a wyniki prospektywnego badania ADJUST-DVT są na razie znane tylko ze streszczenia. Ważnym problemem jest różnorodność testów: na rynku jest ponad 30 różnych testów D-dimerów, ich wyniki nie są w pełni porównywalne, a laboratoria podają je w różnych jednostkach. Próg zależny od wieku nie został sprawdzony dla wszystkich testów. Większość towarzystw, w tym europejskie towarzystwo kardiologiczne, go zaleca, ale niektóre, np. brytyjskie towarzystwo chorób klatki piersiowej, nie.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz ponad 50 lat i twój wynik D-dimerów jest nieco powyżej zwykłej normy, nie musi to oznaczać zakrzepicy. Lekarz może ocenić go według progu zależnego od wieku – o ile laboratorium stosuje odpowiedni test – i razem z oceną objawów.

Wynik D-dimerów nie służy do samodzielnej diagnozy. Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, obrzęk i ból jednej nogi to objawy, przy których trzeba pilnie zgłosić się do lekarza lub na oddział ratunkowy, niezależnie od wcześniejszych wyników.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy – autorzy sami dobrali omawiane prace. Część pracy dotyczy szczegółowo jednej rodziny testów jednego producenta, co ogranicza ogólność wniosków. Dowody dla zakrzepicy żył głębokich są słabsze niż dla zatorowości płucnej. Próg zależny od wieku dotyczy wyłącznie osób z niewysokim prawdopodobieństwem choroby ocenionym przez lekarza. Autorzy zgłosili brak finansowania i konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Próg D-dimerów równy wiekowi razy 10 µg/l po 50. roku życia pozwala bezpiecznie wykluczyć zatorowość płucną u większej liczby starszych osób i ograniczyć niepotrzebne tomografie. Jego stosowanie wymaga jednak testu sprawdzonego dla tej metody.