Mikrobiom jamy ustnej a zdrowie zębów i całego organizmu

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Mikrobiom jamy ustnej to cała społeczność drobnoustrojów żyjących w ustach: bakterii, grzybów, archeonów (prostych mikroorganizmów podobnych do bakterii) i wirusów. Zidentyfikowano tam ponad 700 gatunków bakterii – to drugie po jelitach najbardziej zróżnicowane skupisko mikrobów w ludzkim ciele.

Autorzy chcieli podsumować, z czego składa się ten mikrobiom, co na niego wpływa, jak jego zaburzenia wiążą się z chorobami oraz jakie metody pielęgnacji mogą pomóc utrzymać równowagę.

Jak przeprowadzono badanie

To przegląd narracyjny – czyli opisowe omówienie literatury. Autorzy przeszukali kilka baz naukowych i uwzględnili różne rodzaje badań: obserwacyjne, kliniczne i laboratoryjne. Nie oceniali jednak systematycznie jakości poszczególnych prac i nie łączyli ich wyników liczbowo.

Omówiono m.in. skład mikrobiomu, wpływ diety, palenia i alkoholu, połączenie między jamą ustną a jelitami, najczęstsze choroby jamy ustnej, związki z chorobami ogólnymi oraz metody codziennej pielęgnacji.

Co wykazało

W zdrowych ustach drobnoustroje żyją w równowadze i chronią przed rozwojem szkodliwych gatunków. Tę równowagę mogą zaburzać m.in. dieta bogata w cukry, palenie tytoniu, alkohol, choroby ogólne i niektóre leki. Zaburzenie nazywa się dysbiozą.

Grzyby stanowią mniej niż 0,1% drobnoustrojów w jamie ustnej, ale przy osłabionej odporności mogą wywołać zakażenie. Palenie tytoniu zmniejsza ilość tlenu w jamie ustnej, co sprzyja bakteriom beztlenowym, często związanym z chorobami dziąseł. Autorzy opisują też tzw. oś jama ustna–jelita: bakterie z ust są stale połykane i mogą wpływać na mikrobiom jelit.

Dysbioza wiąże się z typowymi problemami jamy ustnej: próchnicą, zapaleniem dziąseł, zapaleniem przyzębia, nieświeżym oddechem i grzybicą jamy ustnej (pleśniawkami). Cukry sprzyjają bakteriom wytwarzającym kwasy, które rozpuszczają szkliwo.

Autorzy opisują też związki mikrobiomu jamy ustnej z chorobami całego organizmu: chorobami serca i naczyń, cukrzycą, otyłością, chorobą Alzheimera, chorobą Parkinsona, reumatoidalnym zapaleniem stawów, chorobami jelit i nowotworami. W wielu przypadkach chodzi o współwystępowanie i możliwe mechanizmy, a nie o udowodnioną przyczynę.

Wśród metod pielęgnacji omówiono pastę z fluorem, płukanki (także z olejkami eterycznymi), ksylitol, probiotyki dla jamy ustnej i peptydy wspierające odbudowę szkliwa. Autorzy uważają, że mogą one pomagać w utrzymaniu równowagi mikrobiomu, ale dowody dla poszczególnych produktów są różnej jakości.

Co to oznacza dla pacjenta

Podstawy pozostają te same: mycie zębów pastą z fluorem, czyszczenie przestrzeni między zębami, ograniczanie słodyczy i słodkich napojów, niepalenie oraz regularne wizyty u dentysty. Dbanie o jamę ustną może mieć znaczenie nie tylko dla zębów.

Zanim sięgniesz po probiotyki, specjalne płukanki czy komercyjne testy mikrobiomu, porozmawiaj z dentystą. To on oceni, czego naprawdę potrzebujesz.

Ograniczenia badania

Przegląd narracyjny nie ma ścisłych zasad wyboru badań, więc autorzy mogli – nawet nieświadomie – wybierać prace zgodne ze swoimi poglądami. Wiele opisanych związków z chorobami ogólnymi pochodzi z badań obserwacyjnych, laboratoryjnych lub na zwierzętach i nie dowodzi przyczyny.

Ważny konflikt interesów: wszyscy autorzy są pracownikami firm Vibrant Sciences lub Vibrant America, które wykonują komercyjne badania śliny na obecność mikroorganizmów, a firma finansowała ich wynagrodzenia. Sami autorzy przyznają, że firma może skorzystać na większej liczbie takich badań. Warto o tym pamiętać, czytając zalecenia dotyczące „spersonalizowanej” pielęgnacji.

Najważniejsze w skrócie

Równowaga drobnoustrojów w jamie ustnej jest ważna dla zdrowia zębów i dziąseł, a jej zaburzenia wiążą się też z wieloma chorobami ogólnymi. Wiele z tych powiązań wymaga jednak potwierdzenia w lepszych badaniach, a pracę napisali pracownicy firmy wykonującej testy mikrobiomu.